Özəl bankların İslam qorxusu davam edir

Tarix: 15.10.2015 / 03:36
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanda İslam bankçılığının tətbiqi uzun müddətdən bəri gündəmdə olsa da, son vəziyyət bunun hələlik reallaşmayacağını göstərir. Məsələnin qanunvericilik qaydasında həllini tapmaması da prosesə təsirsiz ötüşmür. Digər tərəfdən, Beynəlxalq Bankın İslam bankçılığı departamentinin ləğv edilməsindən sonra prosesin yaxın tezlikdə reallaşması da mümkün görünmür.

Xatırladaq ki, Beynəlxalq Bankda sözügedən departamentin fəaliyyəti bank rəhbərliyinin qərarı ilə dayandırılıb. Qeyd edək ki, Beynəlxalq Bank İslam bankçılığını regionda ilk tətbiq edən bank olub. Bank ölkədə İslam bankçılığının tətbiq edilməsi üzrə layihə çərçivəsində yaradılmış "İslam pəncərəsi"nin açılması haqqında 2012-ci ilin sentyabrında elan edib. Az sonra İdarə Heyətinin qərarı ilə bankda İslam bankçılığı departamenti yaradılıb. Departament müştərilərinə hüquqi və fiziki şəxslərə xidmət göstərməyə 2013-cü ilin aprel ayından başlayıb. Amma indi prosesə son verilib. Ekspertlər isə özəl banklar tərəfindən İslam bankçılığının tətbiq edilməsini zəruri sayır. Lakin bunun üçün, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, qanunvericilik bazasının yaradılması zəruri sayılır. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramovun bu xüsusda bildirdiyinə görə, İslam bankçılığında əsas məqsəd ondan ibarətdir ki, faizi aradan qaldırmaqla bank sektorunda inkişafın dayanıqlığını təmin etmək mümkün olsun. O bildirib ki, İslam bankçılığı yeni yanaşma kimi xarakterizə olunur. "2008-ci il maliyyə böhranından sonra hətta Roma Papası Qərb ölkələrinə İslam bankçılığının tətbiq edilməsi ilə bağlı çağırış etdi. Burada əsas məqsəd ondan ibarət idi ki, inkişafın dayanıqlığını təmin etmək mümkün olsun. İslam bankçılığı faizi qadağan edən bir sistemdir. Belə ki, bu sistem əldə edilən vəsaitlərin iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarına yönəldilməsilə gəlirin bank müştəriləri arasında bölüşdürülməsini nəzərdə tutur. Qlobal böhran göstərdi ki, İslam bankçılığının yaradılması iqtisadi amillər üçün olduqca vacibdir. İslam bankçılığı birmənalı şəkildə gəlirlərin diversifikasiyasına kömək edir. Digər tərəfdən, İslam bankçılığı müştərilərin gəlirliliyinin təmin edilməsinə imkan yaradır. Ümumiyyətlə, bu sektorun elementlərinin öyrənilməsi olduqca vacibdir". Ekspert qeyd edir ki, İslam bankçılığının Azərbaycanda tətbiqinə geniş ehtiyac var":Azərbaycanda İslam bankçılığının tətbiq edilməməsinin əsas səbəbi kommersiya bankları tərəfindən mahiyyətinin tam olaraq anlaşılmamasıdır. Eyni zamanda, ənənəvi menecmentlikdən yeni menecmentə keçiddə tərəddüdlərin olmasıdır. Müasir dünyamızda İslam bankçılığının tətbiq edilməsi bankların diversifikasiyası üçün vacibdir. Azərbaycanda da İslam bankçılığının tətbiqi və genişləndirilməsinə ehtiyac var".

İslam bankçılığında risqlərin hər iki tərəfin üzərinə düşdüyünü deyən ekspertlər vurğulayır ki, bu tip bankçılığın inkişafı Azərbaycanda bank faizlərinin aşağı düşməsinə də təsir edə bilər. Qeyd edək ki, İslam bank əməliyyatları şəriət qanunlarına sadiq olaraq faizsiz kredit kimi bank xidmətlərindən ibarətdir. Burada bank müştəriyə pul satmır və müştəriyə öz şəriki kimi baxır. Ekspertlərin fikrincə, İslam bankçılığı insanların bank sektoruna inamını da artıracaq. Bilindiyi kimi, hazırda banklarda kredit faizləri yüksəkdir və bu da narazılığa səbəb olur. İslam bankçılığı isə bu durumu aradan qaldıra bilər. Digər tərəfdən, İslam bankçılığı çərçivəsində lizinq xidməti, qiymətli kağızlar məhsulu təklif olunur. Eyni zamanda sığorta sistemi də mövcuddur. Hətta zəkat fondlarının qurulması imkanları var. Faizsiz sosial kreditlərin verilməsi proqramları da var ki, bu olduqca əhəmiyyətlidir. Onu da qeyd edək ki, İslam maliyyə sistemi müasir bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğunlaşmış halda fəaliyyət göstərir. Burada məhsulun qiyməti tələb və təklifə uyğun şəkildə formalaşır. İslam maliyyə sisteminin ənənəvi maliyyə sistemindən üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, real sektorla daha çox iş görür. Ona görə İslam bankçılığının dayanıqlığı daha güclüdür. Bu mənada, qeyd olunan bankçılığın ölkəmizdə tətbiqi olduqca vacib sayılır.

Özü də İslam bankçılığı yalnız müsəlman ölkələrində inkişaf etmir. Məsələn, İngiltərədə İslam bankçılığının mövqeyi çox güclüdür. Qazaxıstan və Qırğızıstanda da İslam bankçılığı üzrə xüsusi qanunvericilik var və bu sahə xeyli inkişaf edib. Amma Azərbaycanda belə qanunvericilik yoxdur. Bu səbəbdən İslam bankçılığı barədə qanunun qəbulu zəruri sayılır. Qeyd olunan prosesin hələ ötən il reallaşması gözlənilsə də, bu baş vermədi. İndiki durumda isə özəl bankların bu sahəyə marağının yaradılması üçün qanunvericilik aktının hazırlanması zəruri sayılır.