Bütün dövlətlər "neft böhranı" əleyhinə büdcə tədbirlərinə başladı, Azərbaycan isə...

Tarix: 29.01.2015 / 03:07
Bölmə: İqtisadiyyat

Çünki neftin ucuzlaşmasının böyük mənfi təsirləri Azərbaycandan...

Dünya bazarlarında dəyər itirməkdə davam edən neft bir çox hasilatçı ölkələrdə maliyyə siyasətinə yenidən baxılması ilə müşayiət olunmaqdadır. Məsələn, Rusiyada büdcə xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması artıq qaçılmaz hal sayılır. İran isə cari il üçün büdcəsində neftin qiymətini 72 dollardan 40 dollara kimi azaldıb. Əsas neft hasilatçılarından sayılan Küveyt hökuməti yeni maliyyə ili üçün dövlət büdcəsini 24 milyard dollar məbləğində kəsirlə tərtib edib.
Neftin qiymətinin düşməsi Əmirliyi büdcə xərclərini sərt şəkildə ixtisar etməyə vadar edib. Büdcə gəlirləri bu il üçün 41,1 milyard dollar səviyyəsində müəyyən edilib. Bu, cari maliyyə ilindəkindən 43,6% azdır. Xərclər isə 17,8% azaldılaraq 65,1 milyard dollara düşürülüb. Azərbaycan isə hələlik büdcəsində dəyişiklik etməyə hazırlaşmır. Ölkənin böyük miqydarda valyuta ehtiyatları hələ bir neçə il ərzində neftin gəlirlərinin azalmasını kompensasiya etməyə imkan verir. Eyni zamanda, hökumət bəyan edir ki, neftin qiymətinin ucuzlaşmasını vətəndaşlar öz gündəlik həyatında hiss etməyəcək. Hər halda, indiyə qədər olan proseslər də neftin dəyərdən düşməsinin vətəndaşların həyatına təsir etmədiyini göstərir. Amma əksər ölkələrdə, məsələn, elə Rusiyada tam fərqli vəziyyət hökm sürür.
Vəziyyətin təhlili neftin ucuzlaşmasının bundan sonra da ölkəmiz üçün ciddi təhdid yaratmayacağını göstərir. Neftin qiymətilə bağlı proqonozlar isə heç də müsbət deyil. Məsələn, ABŞ-ın "Goldman Sachs" bankının İdarə Heyətinin sədri Qari Con neft qiymətlərinin düşməyə davam edəcəyini deyib. O, neft qiymətlərinin 30 dollara qədər enəcəyini qeyd edib. Dünya bazarında neftin aşağı qiymətləri Səudiyyə Ərəbistanını da narahat etməyə başlayıb. Qeyd edək ki, bəzi ölkələr neftin məhz Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən süni surətdə ucuzlaşdırıldığını bildirir. İndi isə qiymətlərin ucuzluğundan bu ölkənin rəsmiləri də şikayətlənir. Səudiyyə Ərəbistanının "Saudi Aramco" dövlət enerji şirkətinin prezidenti Xalid al-Falih bildirir ki, neftin dünya qiymətləri həddən artıq azalıb. O həmçinin vurğulayıb ki, OPEK-in iradəsinə baxmayaraq, qiymətlər bazarın təsiri altında arta bilər. "Bizim hamımız üçün hazırki qiymətlər çox aşağıdır. Düşünürəm ki, hətta istehlakçılar uzunmüddətli perspektivdə qiymətlərin aşağı olmasından əziyyət çəkməyə başlayacaq". Xatırladaq ki, "Saudi Aramco" neft hasilatının və ixracının həcminə görə dünyada ən böyük neft şirkəti sayılır. Dünyada aparıcı neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı isə OPEK üzrə ən iri yanacaq istehsalçısıdır.
Yaranmış vəziyyəti şərh edən iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov isə bildirir ki, neftin qiymətinin aşağı düşməsi praktik olaraq iki səbəbdən qaynaqlanır: siyasi və iqtisadi. İqtisadçının sözlərinə görə, bu gün Səudiyyə Ərəbistanı neftin qiymətinin azalmasına olan köməyini geosiyasi səbəblərlə deyil, sırf iqtisadi səbəblərlə bağlayır: "Bunun iqtisadi tərəfi ondan ibarətdir ki, Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ kimi bazarını itirməkdən ciddi şəkildə ehtiyatlanır. ABŞ bu ölkə üçün ən böyük bazardır. Nəzərə alsaq ki, ABŞ ötən müddətdə birmənalı şəkildə öz idxalını şaxələndirə bilib, bu da, öz növbəsində, ABŞ-a imkan verir ki, daxili bazarındakı aktyorlara, yəni neft idxal etdiyi ölkələrə təsir göstərə bilsin. Ölkənin aylıq istehlakı 600 milyon barreldir və bunun 300 milyonu yerli istehsal hesabına, digər 300 milyonu isə idxal hesabına ödənilir. Hazırda heç bir ölkənin məhz ABŞ-ın idxalında 20 faizə çatan payı yoxdur. Ən çox paya Kanada (17 faiz), ikinci böyük paya isə Səudiyyə Ərəbistanı (12 faiz) malikdir. Buna görə də iqtisadi baxımdan ABŞ praktik olaraq bir idxalçını çıxarmaq və digərlərindən sadəcə 1 faiz artırmaqla idxalı bütövlükdə stabil saxlamaq imkanına malikdir. Bu, ABŞ-a ixracatçı ölkələrə, o cümlədən də iqtisadi tərəfdən Səudiyyə Ərəbistanına təsir göstərməyə imkan verir".
V.Bayramov bildirib ki, bu gün Səudiyyə Ərəbistanının neftin qiymətini bilərəkdən aşağı saxlamasının arxasında çox ciddi məqamlar dayanır: "Yəni neftin dünya bazarındakı qiyməti yüksək olarsa, ənənəvi neftə olan tələbat azalar və praktik olaraq həmin bazarı ABŞ-ın şist neft bazarı tuta bilər. Qeyd edim ki, ABŞ hazırda şist (Slans) neftinin istehsalını artırmağı planlaşdırır. Məhz bu səbəbdən də Səudiyyə Ərəbistanı neftin qiymətinin yüksəlməsində heç maraqlı deyil. Başqa bir mühüm məqam isə, sözsüz ki, tələbatın azalması ilə bağlıdır. Ancaq reallıq ondan ibarətdir ki, bu gün neftin dünya bazarındakı qiymətinin aşağı düşməsində yalnız iqtisadi deyil, siyasi səbəblər də öz rolunu oynamaqdadır".
OPEK-in baş katibi Abdulla Salam əl-Bədri isə qeyd edir ki, neftin dünya qiymətləri artıq dibə vurub və tezliklə qiymətlər yuxarı qalxmalıdır: "Hazırda qiymətlər bir barrel üçün 45-55 dollar arasındadır. Mən düşünürəm ki, qiymətlər artıq dibə çatıb və tezliklə biz onların yüksəlişinin şahidi ola bilərik". Onun fikrincə, yaranmış şəraitdə investisiyaların azalması üzündən enerjidaşıyıcıları tədarükündə ciddi çatışmazlıq yaranarsa, gələcəkdə neftin qiyməti hətta bir barrel üçün 200 dollara çata bilər: "Tutaq ki, biz hasilatı azaltdıq, o zaman biz ehtiyat həcmlərə sahib olacağıq. Hasilatçılar artıq həcmlərə sahib olduqda investisiya yatırmayacaqlar. Onlar yatırım etməsələr, tədarük olmayacaq. Tədarük olmasa, 3-4 ildən sonra bazarda qıtlıq yaranacaq, neftin qiyməti yuxarı qalxacaq və biz 2008-ci ildə baş verənlərin təkrarını görəcəyik. Ola bilsin ki, neftin qiyməti 200 dollara çatsın".

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

Tarix: 28.10.2026 / 12:10

Azərbaycanın dövlət borcu açıqlandı

Tarix: 28.10.2026 / 10:11

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı - 122 dollar...

Tarix: 27.10.2026 / 18:56

Azərbaycan Rusiya ilə təbii qaz alışı sazişi imzalayacaq...

Tarix: 27.10.2026 / 18:02

Azərbaycana mal əti idxalı kəskin artdı - yerli istehsal "ölür", bazar bahalaşır...

Tarix: 26.10.2026 / 21:46

Naxçıvanın büdcəsi 13 milyon kəsildi - maraqlı səbəblərdən danışılır...

Tarix: 26.10.2026 / 11:50

Kimlərin pensiyalarına əlavələr ediləcək? - AÇIQLANDI...

Tarix: 23.10.2026 / 16:05

Azərbaycanda islam maliyyəçiliyi nə deməkdir?..

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...