Şahin Camalov: "Ümid edirəm ki, Prezidentin sərəncamından sonra bu məsələyə məhkəmələr və hakimlər daha ədalətli yanaşacaq"
Məlum olduğu kimi, fevralın 10-da Prezident İlham Əliyev "Penitensiar sahədə fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi, cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi və cəmiyyətdən təcridetmə ilə əlaqədar olmayan alternativ cəza və prosessual məcburiyyət tədbirlərinin tətbiqinin genişləndirilməsi barədə" Sərəncam imzalayıb.
Sözügedən sərəncamı zəruri edən bir sıra şərtlər var. Ölkənin dövlət idarəçilik sisteminin müasirləşdirilməsi sahəsində ciddi tədbirlər həyata keçirilir, bu istiqamətdə reallaşdırılan dövlət siyasəti həm də məhkəmə-hüquq sahəsində əsaslı pozitiv dəyişikliklərin baş verməsi ilə müşahidə olunur. Hazırkı dövrdə Penitensiar Xidmətin, cəzaların icrası ilə bağlı fəaliyyətin müasir dövrün tələblərinə uyğun qurulması və səmərəli idarəetmənin təşkili zərurətə çevrilib. İbtidai istintaq və məhkəmə orqanları zərurət olmadan şəxslərin həbs edilməsinə yol verir, azadlıqdan məhrumetmə cəzasının təyin edilməsinə üstünlük verilir, cəmiyyətdən təcridetmə ilə əlaqədar olmayan cəzaların, xüsusilə ictimai işlərin icrasına formal yanaşılır. Eyni zamanda, böyük ictimai təhlükə törətməyən, az ağır, o cümlədən, iqtisadi fəaliyyət sahəsində cinayətlərə görə həbs-qətimkan tədbiri geniş tətbiq olunur, həmin cinayətlərə görə həbslərin dinamikası artır, məhkumların sayı çoxalır, penitensiar müəssisələr yüklənir.
Sərəncamın məqsədi isə cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi, cinayət-hüquq siyasətinin liberallaşdırılması, cinayətlərin dekriminallaşdırılmasıdır.
Bütün bunlarla yanaşı, qeyd etməliyik ki, heç də bütün hakimlər böyük ictimai təhlükə törətməyən, az ağır cinayətlərə görə həbs-qətimkan tədbirinə üstünlük vermir. Müşahidələr göstərir ki, bir sıra rayon məhkəmələrinin hakimləri ötən dövrlərdə nisbətən humanist qərarlar çıxarmağa meylli olub, həbslə bağlı olmayan qərarlara üstünlük veriblər. Yəni həbs-qətimkan tədbirinin seçilməsinə, həbs hökmlərinə o qədər də üstünlük verməyiblər.
Məlumata görə, Məhkəmə-Hüquq Şurasının son iclaslarının birində Bakı Şəhər Nizami Rayon Məhkəməsinin iş təcrübəsi bu kontekstdə nisbətən nümunəvi dəyərləndirilib. Ümumən buna ekspertlər necə yanaşır? Məsələyə münasibət bildirən Ədliyyə Nazirliyi yanında İctimai Komitənin üzvü, "İnsan Hüquqları XXI əsr - Azərbaycan" Fondunun sədri, hüquq müdafiəçisi Şahin Camalovun sözlərinə görə, həqiqətən də belə hakimlər var: "Əvvəla bu sənədin qəbulu ilə biz bu prosesin sistemli olaraq həyata keçiriləcəyinin şahidi olacağıq. Çünki qanunvericilikdə mövcud olan bir sıra boşluqlar bəzi hallarda qanunla nəzərdə tutulan ayrı-ayrı hüquqi akt və müddəaların işlək mexanizminin olmaması ilə nəticələnirdi. İndi isə müvafiq sərəncamdan irəli gələn məsələlərin icrası ilə həmin boşluqlar doldurulacaq və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan bütün müddəalar aktiv vəziyyətə gətiriləcək. Əvvəllər Azərbaycanda cəzanın daha çox həbslə bağlı hissəsi gündəmdə olurdu. Bundan sonra isə məhkumların islah işlərinə cəlb edilməsi də aktuallıq daşıyacaq. Əslində, bu müddəa ölkə qanunvericiliyində mövcud idi, lakin işlək mexanizmi yox idi. Hazırda isə qəbul olunan müvafiq sərəncama uyğun olaraq bu sahədə yeniliklərin şahidi olacağıq. Çünki əvvəllər bir sıra məhkəmələr yersiz olaraq ağır cəzanın verilməsinə önəm verirdi. Ancaq doğrudan da bu məsələyə ciddi yanaşan ədalətli hakimlər var. Lakin belə hakimlərin sayı elə də çox deyil. Məhkəmələrin ağır cəzalara üstünlük verməsi ilə bağlı ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov da dəfələrlə öz narahatlığını bildirib. Ümid edirəm ki, Prezidentin sərəncamından sonra bu məsələyə məhkəmələr və hakimlər daha ədalətli yanaşacaq. Azadlıqdan məhrumetmə cəzasının tətbiqi məsələsinə ciddi baxacaqlar və bunun məsuliyyətini dərk edəcəklər. Çünki bir sıra hallarda böyük ictimai təhlükə törətməyən çox sadə cinayətlərə belə, azadlıqdan məhrumetmə cəzası verilirdi. Bu da cəzaçəkmə müəssisələrinin dolması ilə bağlı problem yaradırdı".
Vidadi ORDAHALLI
