ABŞ-da prezident seçkilərini yaxından təqib edən İsrail və İranın bu nəticələrə münasibəti fərqli oldu. Bunun isə əsaslı sayıla biləcək səbəbləri var.
Belə ki, seçki kampaniyası dönəmində “Qüdsün İsrailin paytaxtı” olaraq tanınacağı barədə vəd verən Trampın qələbəsi Təl-Əvivdə sevinclə qarşılanıb. Hətta nəticələrin elan olunmasının dərhal ardından Trampı təbrik edən İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu onu “İsrailin gerçək dostu” adlandırıb. Netanyahu deyib ki, Vaşinqton-Təl-Əviv münasibətlərini Trampın ABŞ-a rəhbərliyi dövründə “yeni zirvələrə daşıyacaqlarına inanır”. İsrail XİN rəhbəri isə Trampı Qüdslə bağlı dediklərini dərhal həyata keçirməyə çağırıb. Xatırladaq ki, Tramp Netanyahu ilə sentyabr ayında New Yorkda baş tutan görüşündə ona Qüdslə bağlı vəd vermişdi.
Lakin maraqlıdır ki, Trampın Yaxın Şərq siyasətini analiz edən İsrail XİN-də çalışan yetkililər İsrail-Fələstin münaqişəsində onun aktiv siyasət yeritməyəcəyi və ciddi nəticə ortaya qoymayacağı qənaətinə gəlib. “Haaretz” qəzetinin saytında dərc edilən sənəddə İsrail-Fələstin çözümünün Trampın prioritetləri arasında yer almadığı deyilir. Trampın seçkiqabağı vədlərinə əməl edəcəyinə şübhə ilə yanaşılan sənəddə Trampın İsrailə münasibətdə ikili yanaşmaya yer verdiyi qeyd edilərək bildirilir ki, bir tərəfdən o, ABŞ səfirliyini Təl-Əvivdən Qüdsə köçürmək sözü verir, digər tərəfdən isə İsrail və Fələstini aralarındakı münaqişəni özlərinin həll etməsinə çağırır.
Trampın Yaxın Şərqi sərmayə yatırılması üçün əhəmiyyətli bölgə saymadığı, o üzdən də ABŞ-ın buraya ayırdığı maliyyə həcmini azaldacağının da proqnozlaşdırıldığı sənəddə bu region üçün yeganə ürəkaçan məqamın isə İraqın Mosul, Suriyanın Rakka şəhərlərini nəzartində saxlayan İŞİD-lə mücadilənin sona qədər aparılacağıdır.
Ümumilikdə isə sənəddə Trampın iş adamı olaraq digər ölkələrlə əlaqələrə də “xeyir-zərər prizmasından” yanaşacağı, bunun isə beynəlxalq münasibətlərə yaxşı perspektiv vəd etmədiyi bildirilir.
İrana gəldikdə isə, bu ölkə barəsində eyni sözləri demək mümkün deyil. Belə ki, Tramp sözügedən dönəmdə Obama administrasiyasının İranla “nüvə anlaşması” imzalamasını “ən əhəmiyyətsiz addım” kimi xarakterizə edib və prezident seçilərsə, bu razılaşmaya yenidən baxacağını deyib. Hazırda İran təmkinli davransa da, bu ölkədə ABŞ-ın prezident seçiminin ciddi təlaşa səbəb olduğu aşkardır. Belə ki, İran prezidenti Həsən Ruhani ABŞ seçkilərinin Tehtanın siyasətinə heç bir təsir etməyəcəyini və nüvə anlaşmasının ardından beynəlxalq aləmdə iqtisadi əlaqələrini inkişaf etdirəcəklərini, bundan geri dönülməyəcəyini ifade edib. Trampın nüvə anlaşması ilə bağlı dediklərinə cavab olaraq isə Ruhani bu anlaşmanın BMT TŞ-nın qərarı ilə imzalandığını və heç bir ölkənin onu poza bilməyəcəyini deyib. “Bu, Amerika xalğının seçimidir, lakin seçilmiş prezident günümüzün gerçəklərini dərk etməli və onlara görə hərəkət etməlidir”- deyən İran XİN başçısı Məhəmməd Cavad Zərif isə anlaşmanı imzalayan ölkələrdən biri olaraq ABŞ-ın “nüvə anlaşması”na riayət etməyə borclu olduğunu bildirib.
Lakin dövlət rəhbərlərinin ehtiyatlı mövqeyinə rəğmən, İran mediası ABŞ-da prezidnt seçkilərinin nəticələrinə kifayət qədər sərt yanaşmalar sərgiləyib. Dini lider Ayətullah Əli Xamneyiyə yaxın “Keyhan” qəzeti bu nəticələri "Liberal demokratiyanın daha bir fəsadı: dəli yalançıya qalib gəldi" manşet yazısı ilə dəyərləndirib. Mühafazakarlara yaxın “Vatan-ı İmruz” isə "Tramp Amerikan xalqının aşınmış sistemə etiraz dalğasına minərək Ağ Evin açarlarını qamarladı" şəklində hazırkı vəziyyətdən narazılıq sərgiləyib. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna yaxın “Cevan” qəzetinin də münasibəti maraqlı olub. Qəzet “Amerikan xalqı Amerikaya üsyan etdi” manşet yazısı ilə çıxış edib. “İttilaat” isə "Trampın sürpriz şəkildə seçilməsinə dünyanın təpkisi" başlıqlı yazısında prezident Ruhaninin “ABŞ-dakı seçkilərin nəticələri İranın siyasətinə təsir edə bilməz” sözlərini ön plana çəkib.
Bütün bunlar isə İslam ölkəsində “nüvə anlaşmasına qapşı sərt küləklərin” əsməsindən doğan narahatlıqları aydın şəkildə ortaya qoyur.
Samirə
