Bu gün Azərbaycanın dünya miqyasında gündəmə gətirdiyi əsas məsələlərdən biri də koronavirus pandemiyasına qarşı vaksinasiya prosesində yol verilən ədalətsizlikdir. Azərbaycan bu ədalətsizliyin ciddi fəsadlara gətirib çıxaracağına dair artıq müvafiq xəbərdarlıqlar edib.
Məlumdur ki, bu xüsusda Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının xüsusi sessiyasında Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi bütün ölkələri həmrəyliyə çağırmışdı. Prezident həmin vaxt qeyd etmişdi ki, peyvənd bütün ölkələrin xalqlarına çatmalıdır. Dövlət başçısı dünya dövlətlərini, beynəlxalq təşkilatları məsuliyyətli olmağa çağırır, hətta zəngin ölkələrin kasıb dövlətlərin vətəndaşları üçün də peyvəndlər almasını təklif edirdi. Lakin proseslər hələ də vaksin ədalətsizliyinin beynəlxalq miqyasda davam etməkdə olduğunu göstərir. Azərbaycan Prezidentinin köməkçkisi Hikmət Hacıyev “COVİD-19 pandemiyasının və vaksinasiyanın geopolitikası” adlı konfransda yenidən bu məsələyə toxunaraq bildirib ki, bəzi zəngin ölkələr tələb olunduğundan iki dəfə çox vaksin alır: “Təəssüflər olsun ki, bu cür addımlar kasıb ölkələrin vaksin almaq imkanlarını məhdudaşdırır. Kasıb ölkələrin də vaksinlərə çıxışını təmin etmək lazımdır. Biz bütün BMT ölkələri arasında əməkdaşlığı gücləndirməklə bu bəlaya qalib gələ bilərik”. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, BMT-nin baş katibi Antoniu Quterreş ölkələri "vaksin millətçiliyini" buraxaraq "vaksin həmrəyliyi" göstərməyə çağırıb: "Aydın məsələdir ki, seçdiyimiz yolla davam etsək, hamını lazımi tempdə peyvəndləyə bilməyəcəyik". O qeyd edib ki, hər ölkə özünün əsas vəzifəsi kimi öz xalqının qeydinə qalmaqla məşğuldur: "Ancaq inanırıq ki, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə, maliyyələşməni artırmaqla hökumətlər nəinki öz xalqlarının ehtiyaclarını qarşılayar, eləcə də inkişaf etməkdə olan dünyanı maliyyələşdirməklə gerçək həmrəylik nümayiş etdirərlər. Virusun ştammlarının sayı artır, çünki vaksinlər kifayət qədər sürətli işləmir. Bu sizin hansı ölkədən - varlı, orta inkişaf səviyyəli, yaxud kasıb - olmağınızdan asılı deyil, hər kəs peyvəndlənməlidir". Bundan əvvəl isə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus koronavirus peyvəndlərinin aşağı və orta gəlirli ölkələr arasında bərabər paylanmalı olduğunu vurğulayaraq, maraqlı bir tezis irəli sürüb: "Vaksin millətçiliyi qısamüddətli siyasi hədəflərə xidmət edə bilər. Ancaq peyvəndlərin ədalətli paylanmasını dəstəkləmək hər ölkənin orta və uzunmüddətli iqtisadi maraqlarına cavab verəcək”.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycandakı nümayəndəsi Hande Harmancının da məsələyə münasibəti olduqca maraqlıdır: “Təəssüf ki, peyvəndlərin dünyada paylanması ilə bağlı bərabərsizlik artır. Vaksinləri tətbiq edən ölkələrin 90 faizi zəngin ölkələrdir. Hazırda 3,5 milyon doza 10 ölkəyə paylanılıb. 2,5 milyard əhalisi olan 130 ölkə isə vaksinin heç bir dozasını əldə edə bilmir”. Onun sözlərinə görə, həmin bərabərsizliyi aradan qaldırmaq üçün birgə işləmək, yeni texnologiyalar, diaqnostika mərkəzləri yaratmaq lazımdır. Harmancı Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının COVAX platformasının sırf bərabərsizliyi aradan qaldırmaq üçün yaradılan təşəbbüs olduğunu da diqqətə çatdırıb. Xatırladaq ki, Azərbaycan bu platformaya əsas töhfə verən ölkələrdən biridir. O da məlumdur ki, pandemiya başlayandan Azərbaycan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ilə sıx əməkdaşlıq edir. Hökumət Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına 10 milyon dollar həcmində iki dəfə könüllü maliyyə dəstəyi göstərib. Bununla yanaşı, bugünədək Azərbaycan 30-dan çox ölkəyə humanitar və maliyyə yardımı edib. Eyni zamanda, pandemiyaya qarşı mübarizədə ən çox yardıma ehtiyacı olan Qoşulmama Hərəkatına üzv dövlətləri dəstəkləmək üçün Azərbaycan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına əlavə olaraq ianə ayırdı. Bu vəsait Azərbaycanla razılaşdırılmaqla ən çox yardıma ehtiyacı olan Afrika, Asiya və Latın Amerikası regional qruplarından olan üzv ölkələr üçün nəzərdə tutulur.
Ölkə daxilində isə əvvəldən görülən tədbirlər artıq müvafiq nəticələr verir. “Azərbaycan Respublikasında COVID-19 xəstəliyi əleyhinə 2021-2022-ci illər üçün Vaksinasiya Strategiyası”na uyğun olaraq yanvarın 18-də başlanan peyvəndlənmə prosesi mərhələli şəkildə davam edir. Strategiyaya əsasən növbəti mərhələdə, fevralın 17-də 50 yaş və daha yuxarı şəxslərin COVID-19 xəstəliyinə qarşı vaksinasiyasına başlanılıb. Hande Harmancı da bütün bunları yüksək qiymətləndirir: “Qısa müddət ərzində Azərbaycanın koronavirus əleyhinə vaksini ölkəyə gətirməsi nəzərəçarpacaq uğurdur. Ümid edirəm ki, vətəndaşlar vaksinin yeganə çıxış yolu olduğunu dərk edər və prosesə sürətli şəkildə qoşularlar. Əvvəlcə, səhiyyə işçilərinin peyvənd olunması vacibdir. Bildiyimiz qədəri ilə Azərbaycanda xeyli səhiyyə işçisi vaksinasiyadan keçib. Bu da həm özlərinin, həm də pasiyentlərin təhlükəsizliyi üçün vacibdir. Hazırda vaksinasiyanın tətbiqi dördüncü fazadadır. Çünki böyük əhali qrupuna vurulur. “Sinovac” şirkətinin son açıqladığı vaksinin təsirlilik dərəcəsi 50 faizdən çoxdur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da təsirlilik dərəcəsi 50 faizdən yuxarı olan vaksinləri qənaətbəxş kimi qiymətləndirir. Əsl önəmli olan vaksinasiyanın yoluxmaya nə dərəcədə təsir etməsidir. Azərbaycanda da bu təsiri qısa müddətdə görəcəyik”.
Tahir TAĞIYEV
