Koronavirus pandemiyası ilə bağlı mövcud vəziyyət dünyanın hələ də bu məsələ ilə əlaqədar ciddi problem yaşadığını göstərir. Pandemiyanın başlanğıcından indiyə kimi dünyada koronavirusa yoluxma ilə bağlı aşkar edilmiş halların sayı 110 milyona yaxınlaşır. Virusa yoluxma hallarının 5 milyon olduğu ölkələrin siyahısına ABŞ, Hindistan və Braziliya daxildir.
Virusla bağlı problemin əsas səbəblərindən biri isə onun yeni ştammlarının yaranmasıdır. Belə görünür ki, yeni ştammlar dünya boyu bütün ölkələri əhatə edəcək. Virusa qarşı mübarizədə mövcud ayrıseşkilik isə bu fonda vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) baş direktoru Tedros Qebreyesus bildirir ki, yaranmış vəziyyətdə pandemiya ilə mübarizə aparmaq üçün təmsil etdiyi qurumun himayəsində yaradılan beynəlxalq koalisiyanın büdcəsində 27 milyard dollar çatışmır: “Bu maliyyə boşluğunun aradan qaldırılması məsələsi uzandıqca, bunun niyə baş verdiyinin dərk edilməsi də bir o qədər çətinləşir, axı söhbət “Böyük iyirmilik” ölkələrinin iqtisadiyyatlarının stimullaşdırılması üzrə tədbirlərə xərclədikləri trilyonlarla dolların cüzi bir hissəsindən gedir”.
ÜST rəhbərinin bildirdiyi ikinci təhlükə ölkələr və vaksin istehsalçıları arasındakı ikitərəfli müqavilələrdir. Dərhal həll edilməsi tələb olunan üçüncü problem isə vaksin istehsalının həcminin artması ilə bağlıdır: “Yeni, daha yoluxucu koronavirus stammlarının ortaya çıxması ÜST-ü çox narahat edir. Məsələn, ilk dəfə Cənubi Afrikada aşkar edilən variant qitəyə sürətlə yayılır və artıq səkkiz Afrika ölkəsində aşkar edilib. Böyük Britaniyada ilk dəfə aşkarlanan ştammı da dayandıra bilmirlər. Bizi COVID-19-un bütün formalarından qoruya biləcək bir vaksinin hazırlanacağına çox ümid edirik, amma bu gün xəstəxanaların həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olan ağır xəstəlik hallarının qarşısını almaq çox vacibdir". ÜST mövcud vaksinlərin yeni ştammlardan nə dərəcədə qoruduğunu vaxtında aydınlaşdırmaq üçün koronavirusun bütün mutasiyalarının izlənilməsinə dair koordinasiyalı yanaşma işləyib tapmaq lazım olduğunda israr edir: "Pandemiya başa çatmaqdan çox uzaqdır, vaksin isə ona qarşı mübarizədə vacib alətlərdən yalnız biridir. Biz tibb işçilərinin və səhiyyə sistemlərinin qorunmasına daha çox sərmayə qoymalıyıq, həmçinin, artıq məlum tədbirləri fəal şəkildə tətbiq etməliyik. Yəni maska taxmaq, əlləri yumaq və bir-birimizlə məsafə saxlamaq lazımdır".
Elə ekspertlərin böyük əksəriyyəti də nikbin proqnozlar vermir. Almaniya-Azərbaycan Radioloji və Neyroradioloji Cəmiyyətinin sədri, Köln Universiteti Klinikasının tibb elmləri doktoru, azərbaycanlı alim Nuran Abdullayev bu fonda ölkəmizdə də ehtiyat tədbirlərinin artırıalmasını vacib hesab edir: “Bu gün dünyada vəziyyəti dərk edən və doğru qiymətləndirə bilən elm adamları haqlı olaraq növbəti böyük dalğa təhlükəsindən danışır. İzlədiyim qədər, Azərbaycanda bir çox insanlar bunun ciddiyətinin fərqinə varmır və bəziləri, təəssüf ki, hətta sərt karantin rejimlərinin faydasızlığını iddia edir”. O bildirib ki, bu cür danışıq tərzlərinin elmi əsasının olmaması problemin aktuallığını qavramağa maneçilik törədə bilər: “Bu da Azərbaycan üçün növbəti ciddi təhlükə yaşada bilər. Son günlər baş verənlərə diqqət yetirsək, açıq şəkildə görə bilərik ki, hələ virusun yeni mutasiyasını nəzərə almasaq belə, virusun yenidən insanlar arasında yayılması ehtimalı artıb”.
Azərbaycanlı alim hesab edir ki, yoluxma sayı müəyyən həddə çatdıqdan sonra virus təkrar səhiyyə sisteminə ciddi təsir edəcək qədər arta bilər və yenidən sərt karantin rejiminin tətbiqi qaçılmaz olar: “Bu gün peyvəndin tətbiqinə görə pandemiyanın sonunun gəldiyini düşünən insanların qaydalara əməl etməməsi və karantin yumşalmalarından sui-istifadə hallarına görə yoluxma sayında artımın olması qaçılmazdır. Bundan əlavə, yeni virus mutasiyaları vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Belə ki, yeni mutasiya variantının Azərbaycanda olma risqi çox yüksəkdir. Tətbiq edilən yumşalmalar çərçivəsində mutasiyanın artıq elmlə sübut edilən daha sürətlə yayılma gücü özünü göstərəcək və bizə məlum olan koronavirus növü ilə bərabər gözlənilən zamandan da öncə kəskin artmağa başlayacaq ki, bu da Azərbaycanda növbəti böyük dalğanı əmələ gətirəcək. Bunun qarşısını indidən almaq üçün isə sərt karantin rejimi tətbiq etmədən mütləq fərqli şəraitlərdə sabit qaydaların qoyulması və insanlarla problemlərin açıq şəkildə danışılması çox vacibdir, əks halda üçüncü dalğa və sərt karantin rejimi qaçılmaz ola bilər”.
Araşdırmalara əsasən, vaksin vurdurandan sonra təxminən 70-80 faiz halda insan qorunmuş hesab olunur. Eləcə də peyvəndləmə prosesi, ən azından, əhalinin 60-70 faizini əhatə etməyənə qədər vaksinin təsir etməyəcəyi 30 faiz təhlükə altında qalır. Ona görə də, peyvənd edilənlər belə, ən azı il sonuna qədər, yəni peyvəndləmə prosesi ölkəmizdə və dünyada kütləvilik əldə edənə qədər qorunma tədbirlərinə riayət etməlidir. Hazırda bir çox ölkədə koronavirusun yeni ştammı qeydə alınsa da, Azərbaycanda, rəsmi açıqlamalara əsasən, koronavirusun həmin mutasiyalarına rast gəlinməyib. Buna səbəb kimi digər ölkələrə gediş-gəlişin məhdud olması, ölkəyə daxil olan şəxslərin isə əvvəlcədən koronavirus testi verməsidir. Lakin bununla belə, ölkə üçüncü dalğadan sığortalanmış sayıla bilməz. Bu durum isə Azərbaycanda da qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsini qaçılmaz edir.
Samirə SƏFƏROVA
