Builki qəbul imtahanlarının nəticəsi ilə bağlı ekspertlərin fikirləri birmənalı deyil. Bir çox ekspert hesab edir ki, 2020-ci ildə keçirilən qəbul imtahanlarının nəticələri əvvəlki illərlə müqayisədə aşağıdır. Bildirildiyinə görə, həm pandemiya, həm də DİM tərəfindən müxtəlif qruplar üzrə təqdim edilən suallar abituriyentlərin çoxuna imkan verməyib ki, onlar daha yüksək nəticə əldə etsinlər.
Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) Direktorlar Şurasının sədri Məleykə Abbaszadə isə bunun əksini deyir. DİM sədri, öz növbəsində, bəzi ekspertlər tərəfindən builki qəbul nəticələrinin keçənilki nəticələrdən aşağı olması barədə deyilən fikirləri də düzgün saymayıb.
Kim haqlıdır, ekspertlər, yoxsa DİM sədri?
Əvvəlcə qeyd edək ki, bir çox ekspert 2019-cu ildə də, DİM-dən fərqli olaraq, qəbul imtahanlarının nəticələrinin aşağı olduğunu iddia edirdilər. Bu gün də onlar hesab edirlər ki, builki qəbulun nəticələri keçənilkindən də aşağı düşüb. Ekspertlər bunu əsasən pandemiya dövründə imtahana salınan sualların çətinliyi ilə izah edirlər. Onlar, həmçinin, hesab edirlər ki, pandemiya dövründə yaranan məlum vəziyyətlə əlaqədar olaraq builki qəbulda yüksək nəticə əldə edilməsi inandırıcı görünmür. Onların fikrincə, DİM pandemiya şəraitini əvvəlcədən nəzərə almalı idi və sualları bu şəkildə təqdim etməli deyildi.
İlqar Orucov: “Qəbul imtahanlarının nəticələrini qənaətbəxş saymıram”
Məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, tanınan təhsil eksperti İlqar Orucovun fikrincə, builki qəbul imtahanlarının nəticəsi DİM sədrinin dediyindən fərqli olaraq, qənaətbəxş deyil. “Mən qəbul imtahanlarının nəticələrini qənaətbəxş saymıram. Çünki cəmiyyətdə də bununla bağlı xeyli narazılıq, narahatlıq var. Düşünürəm ki, DİM indiki dönəmdə insanları nəzərə almalıdır. Xeyli insan pandemiyadan zərər çəkib, insanlar, ən azından, neçə ay evdə olublar. Onlar neçə ay müəllim yanına gedə bilməyiblər. Bu insanların durumunu bir qədər də gərginləşdirməyə ehtiyac yoxdur. İndiki dönəmdə Dövlət İmtahan Mərkəzinin qəbul imtahanları ilə bağlı xeyli sayda narazı olan insan var. Fikirləşirəm ki, DİM bir qədər yumşalmaya getməlidir”.
İ.Orucov hesab edir ki, DİM pandemiya ilə əlaqədar mütləq şəkildə builki məzunları nəzərə almalı idi, lakin almayıb. “Dövlət İmtahan Mərkəzi mart ayında belə bir qərar qəbul etdi ki, mart ayından tədris ilinin sonuna qədər olan mövzular buraxılış imtahanlarında nəzərə alınmayacaq. Ancaq pandemiya ilə əlaqədar olaraq imtahana hazırlaşan builki məzunlar, həm də ötən illərin məzunları xeyli çətinliklə qarşılaşdığından, mütləq şəkildə DİM vəziyyəti nəzərə almalı idi. Açığı, deyə bilmərəm ki, bu nə dərəcədə nəzərə alınıb, yaxud alınmayıb. Ancaq, bütövlükdə, hazırkı şəraitdə vəziyyət yalnız onunla bağlı deyil ki, məktəblər bağlı oldu. Eyni zamanda, pandemiya insanların psixi durumunda ciddi problemlər, psixoloji gərginliklər yaratdı. Bir tərəfdən pandemiya ilə mübarizə, digər tərəfdən insanların xəstəlikdən qorxması, reallıq budur ki, imtahanla bağlı narahatlıqlar vardı. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, imtahan verən insanların böyük əksəriyyəti müəllim yanına gedirdi, amma bu ilin mart ayından pandemiya ilə əlaqədar olaraq bu proses olmadı. Ona görə də hesab edirəm ki, DİM humanist mövqeyini ortaya qoymalıdır. Keçənilki, yaxud ondan əvvəlki illərin imtahan sualları səviyyəsindəki suallar bu il qəbul imtahanlarına daxil edilməməli idi. Hətta, bildiyim qədər, sullarda elə bir dəyişiklik olmayıb, builki imtahanların da suallarının ağırlıq dərəcəsi əvvəlki illərin imtahan suallarının ağırlıq səviyyəsindən heç də fərqlənməyib. Fikrimcə, bu belə olmamalı idi. Əgər olubsa da belə, bu, keçid ballarında özünü göstərəcək. Bu baxımdan düşünürəm ki, ən azından, keçid balları aşağı salınmalıdır”.
İ.Orucov hesab edir ki, insanların təhsil alması üçün imkanlar genişləndirilməli, qapılar açılmalıdır. “Ali məktəblərin qapıları ali təhsil almaq istəyən insanların üzünə açıq olsun” - deyən İ.Orucovun fikrincə, insanlarımıza keyfiyyətli təhsil verilməlidir. “Eyni zamanda, verdiyimiz təhsilin nəticəsini qiymətləndirməliyik” - deyə İ.Orucov bilirdi.
Nadir İsrafilov: “Göstəricilər zəif olsa belə...”
Digər tanınmış təhsil eksperti Nadir İsrafilovin məsələyə mövqeyi isə belə oldu: “Hər şeydən əvvəl kiçik bir xatırlatma edim ki, BMT-nin Elm və Təhsil Komitəsinin (UNESCO) və Dünya Bankının məlumatına görə, COVID-19 pandemiyası səbəbindən dünyada 1,5 milyarddan çox şagird təhsildən kənarda qalıb. Bir çox ölkə təhsilə pandemiya zərbəsinin qaşısını almaq üçün “baş sındırır”. “Dünyada uşaqların və yeniyetmələrin 53%-nin evdə kompyuteri, 47%-nin isə internetə çıxışı yoxdur. COVID böhranı UNESCO-nun keyfiyyətli təhsil proqramının parametrlərini və məqsədlərini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Pandemiya dövründə məktəb və universitetlərdə dərslərin dayandırılması BMT-nin 2030-cu ilə qədər ümumi təhsilin təmin edilməsi üzrə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi yolunda mövcud olan geriləməni gücləndirəcək. Buna görə də biz təhsil sahəsində ambisiyalı məqsədlərimizə yenidən baxmaq, onun gələcəyini yenidən düşünmək üçün bu dövrdən istifadə etməli olacağıq”.
İnsan iradəsindən asılı olmayaraq yaranan mövcud vəziyyətdən minimum ziyanla çıxmaq üçün bütün mümkün olan səy və vasitələrin səfərbər edildiyi bir zamanda təhsilin keyfiyyəti məsələsini mübahisələndirmək, nəyin müsbət, nəyin mənfi, nəyin səmərəli, nəyin səmərəsiz, nəyin yaxşı, nəyin pis olduğunun, o cümlədən də builki qəbul imtahanlarının nəticələrinin aşağı və ya yuxarı olub-olmamasının vurğulanmasına yönəlik fikirlər səsləndirmək, hesab edirəm ki, o qədər də ədalətli mövqe deyil. Göstəricilər zəif olsa belə, bu heç də, bütövlükdə, təhsilin keyfiyyətinin aşağı olması anlamına gələ bilməz.
Ümumiyyətlə, keyfiyyətli təhsil nə deməkdir? Təhsilin keyfiyyəti nə ilə müəyyən olunur? Təhsilin keyfiyyətini necə idarə etmək olar? Təhsilin keyfiyyətinin müəyyənləşdirilməsində əsas göstərici nədir və ya hansılardır? Bu göstəriciləri keyfiyyətin qiymətləndirilməsində obyektiv meyar, etibarlı mənbə hesab etmək olarmı? Hansısa bir konkret nəticədən çıxış edərək, bütövlükdə, təhsil sisteminin fəaliyyətini qiymətləndirmək mümkündürmü?”
O vurğuladı ki, kütləvi pedaqoji ədəbiyyatda təhsilin keyfiyyəti "cəmiyyətdə təhsil prosesinin vəziyyətini və səmərəliliyini göstərən, şəxsiyyətin vətəndaşlıq, peşə və məişət səriştəsizliyinin cəmiyyətin tələblərinə uyğunluğunu nümayiş etdirən sosial kateqoriya" kimi xarakterizə olunur. N.İsrafilovun sözlərinə görə, UNESCO-nun tərifinə əsasən, təhsil şəxsiyyətin bacarıq və davranışlarının təkmilləşdirilməsinin elə bir prosesi və nəticəsidir ki, bu zaman o, əqli yetkinlik və fərdi inkişafa nail olur. “Biz isə hələ də təhsilin keyfiyyətini neçə nəfərin ali məktəbə qəbul olunması, neçə nəfərin 500-700 civarında bal toplaması ilə ölçürük. Onu da nəzərə almırıq ki, pandemiya bütün dünya iqtisadiyyatına da, digər sahələrə də ciddi ziyan vurub, o cümlədən, təhsilə də təsirsiz ötüşməyib. Prezident İlham Əliyev yerli telekanallara verdiyi müsahibə zamanı istər yerli, istərsə də beynəlxalq ictimaiyyətə mühüm mesajlar verib. Cənab Prezident COVID-19 pandemiyasna qarşı mübarizəni diqqət mərkəzində saxladığını və dövlətin bütün resurslarının səfərbər olunaraq, xəstəliyin qarşısını almağa yönəldiyini bildirməklə, ölkə əhalisinin sağlamlığının hər şeydən üstün olduğunu vurğulayıb.
Əsas odur ki, minimum vəzifə - təhsilin ayaq üstə saxlanması təmin edilib, təhsildə fasiləsizliyin və dayanığlığın təmin edilməsi istiqamətində cəlb olunan qüvvələr maksimum səfərbər edilib. Təhsil naziri Emin Əmrullayevin də qeyd etdiyi kimi, “Təhsil xalqın gələcəyidir və nə olursa-olsun, davam etdirilməlidir, ancaq xüsusi şərtlər daxilində”.
Tələbələrə yönəlik birinci mərhələnin imtahanında 50 faiz açıq sualların ənənəvi qapalı suallarla əvəzlənməsi, müxtəlif səbəblərdən buraxılış imtahanında iştirak etməyən şagirdlər üçün əlavə imtahanların keçirilməsi, plan yerlərinin sayının 1,79 faiz, dövlət sifarişli yerlərin sayının 8 faiz artması, “İxtisas seçimi zamanı nələrə diqqət yetirməli” adlı vəsaitlərin nəşri, qəbul prosesinin infeksiyanın profilaktikasına dair metodiki göstərişlərə uyğun təşkil edilməsi, lazımi sosial məsafənin saxlanmasının təmin olunması, DİM sədri tərəfindən valideynlər və abituriyentlərə çağırış edilməsi - daha nələr edilməlidir?
Bəzi ekspertlərin vəziyyəti obyektiv gerçəklik baxımından təhlil edib dəyərləndirmək əvəzinə, ekstrasens mövqeyindən çıxış edərək, münəccimlik etməsini və ictimaiyyət arasında pessimist əhval-ruhiyyə yaratmasını heç cür başa düşmürəm” - deyə N.İsrafilov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
