Ölkədə kafe və restoranların fəaliyyətinin bərpası, yeni tədris ilinin başlanması, rayonlara gediş-gəlişə icazə verilməsinin koronavirus pandemiyasına necə təsir edəcəyi indi ən çox müzakirə predmetinə çevrilən məqamlardandır. Düzdür, burada təhsil məsələsində, hələ ki, ehtiyatlı addım atılır. Belə ki, koronavirus pandemiyası ilə bağlı budəfəki tədris ili əvvəlkilərdən fərqlənir, çünki dərsə getmək vacib olmayacaq. Daha doğrusu, şagirdlərin ənənəvi şəkildə dərsə getmələri, yoxsa onlayn formada evdə dərs keçmələrinə dair qərar vermək valideynlərin seçiminə qalacaq.
Amma digər məqamlar üzrə ekspertlər insanların ehtiyatlı davranmasını vacib sayır. Xüsusən də qapalı məkan olan metronun açılmasının prosesə təsiri indi əsas mübahisə predmetlərindən biridir. Xatırladaq ki, koronavirus pandemiyası səbəbindən iyul ayından bağlanan metronun açılacağı günü bir çox paytaxt sakini səbrsizliklə gözləyir. Çünki metro həm sürətlidir, həm hərəkət intervalı gözlənilir, həm də tıxacdan azaddır. Bu fonda gələn həftə açılması gözlənilən metrodan istifadə edənlərin sayının kifayət qədər olması gözlənilir. Özü də bütün bunlar dünyada payız aylarında pandemiyanın ikinci dalğasının başlana biləcəyinə dair xəbərdarlıqlar fonunda baş verir. Koronavirusun ikinci dalğası barədə söhbətlər isə tək Azərbaycanda deyil, bütün dünyada gedir. Bundan hansı formada effektiv müdafiənin təşkili xüsusunda isə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının mətbuat katibi Marqaret Harris olduqca maraqlı açıqlamalar verib. Onun sözlərinə görə, təəssüf ki, ötən həftədən bəri yeni növ koronavirus infeksiyası ilə əlaqədar uğursuz dinamika müşahidə olunur: “Hər gün virusa qlobal yoluxma hallarında yeni rekordlar qeydə alınır. Yoluxma daha çox Asiya qitəsində, Hindistanda olub. Sutka ərzində burada yoluxanların sayı 80 min artır. Lakin ABŞ COVID-19 infeksiyasına yoluxma və ölüm hallarının sayına görə dünyada birinci yerdədir. Orada yeni növ koronavirus infeksiyasına yoluxma hallarının sayı gün ərzində 24-25 min nəfər artır. Eyni zamanda, Braziliya, Argentina və Peru kimi bəzi Latın Amerikası ölkələrində də yoluxma halları yüksəkdir. Avropada da yoluxma halları artmaqdadır. Buna səbəb əhalinin sosial məsafə qaydalarına lazımınca əməl etməməsi və kütləvi tədbirlərin keçirilməsidir”.
Onun sözlərinə görə, hazırda ölkələrin əksəriyyətində virusun yayılmasına səbəb, əsasən, insanların qaydaların tətbiqində boşluğa yol verməsidir: “Məlumdur ki, insanlar birlikdə çoxlu vaxt keçirirlər. Bu isə yoluxma risqini artırır. Xüsusilə qapalı məkanlarda insanların bir yerdə toplaşması doğru deyil. Çünki belə olan halda virus asanlıqla insandan-insana yoluxur. Virus infeksiyalarından qorunmağın əsas yolu gigiyenik qaydalara düzgün əməl etmək sayılır. Koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar insanların qapalı və açıq məkanlarda kütləvi şəkildə toplaşması virusun yayılmasına təkan verən ən əsas məqamdır. Yoluxma hallarının qarşısını almaq üçün hər bir kəs şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməli və öz sağlamlığını qorumalıdır. COVID-19-dan qorunmaq üçün sosial məsafənin saxlanması və əllərin yuyulması ən təsiredici gigiyenik üsul hesab olunur. Məkanın qapalı olması problem deyil. Əsas məsələ həmin məkanın necə ventilyasiya olunmasıdır. Əgər ventilyasiya pis işləyirsə, hava zəif sirkulyasiya etdiyindən insanların virusa yoluxma təhlükəsi daha yüksək olur. Yəni ventilyasiyası pis olan qapalı məkanda virusun daha çox qalma ehtimalı olduğundan insanlar infeksiyaya daha çox tutulur. Baş verənlərə daha ciddi və məsuliyyətli yanaşmaq lazımdır. Bununla yanaşı, koronavirusa qarşı ümidverici vaksinlər hazırlanır. Lakin buna baxmayaraq, peyvənd 6 aydan tez hazır olmayacaq. Məsələyə ciddi yanaşmasaq, yeni çətinliklərlə üz-üzə qalmalı olacağıq. Yoluxma sayının daha da artması qaçılmaz olacaq”.
Onun sözlərinə görə, uşaqların gigiyenik qaydalara əməl etməməsi də virusun yayılmasına şərait yaradır: “12 yaş və ondan böyük uşaqlar virusun çox yayıldığı və fiziki məsafənin mümkün olmadığı məkanlarda maska taxmaqla bağlı böyüklərə aid edilən tövsiyələrə əməl etməlidirlər. Yaşı 12-dən az olan uşaqların maska taxması ilə bağlı qərarı valideynlər verir. Biz başa düşürük ki, maska taxmaq nəfəs almaqda çətinlik yaradır. Lakin uşaqların sağlamlığını da nəzarətdə saxlamaq lazımdır. Yoluxma hallarının artım dinamikasından asılı olaraq şərtlər dəyişə bilər. Beş yaşadək uşaqlara maska taxılmasını tələb etməməyi məsləhət görürük. Bu, uşağın təhlükəsizliyinə və ümumi maraqlarına, eləcə də maskanı minimal yardımla lazımi qaydada istifadə etmək qabiliyyətinə əsaslanır. 6-11 yaşlı uşaqların virusun çox yayıldığı məkanlarda parça maska taxıb-taxmaması barədə qərar verərkən böyüklərin müşahidəsi və maskanı təhlükəsiz daşımaq imkanı kimi konkret amilləri nəzərə almaqla risq dəyərləndirməsinə əsaslanan yanaşma tətbiq etmək lazımdır. Virusa qarşı mübarizədə həmrəylik nümayiş etdirsək, ona uğurla qalib gələ biləcəyik”.
Bu açıqlamalardan bir daha görünür ki, virusa qarşı effektiv nəticə yenə vətəndaş məsuliyyəti və həmrəyliyindən asılı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
