ABŞ prezidenti Donald Tramp vitse-prezident Ceyms Vensin fevral ayında Ermənistan və Azərbaycana səfər edəcəyini açıqlayıb. Bu səfərlə bağlı məlumatlar hələ ötən ilin sonlarında yayılmağa başlayıb. Digər məsələlərlə yanaşı, Vensin İrəvan və Bakının "Tramp Yolu"ndakı irəliləyişlərini nəzərdən keçirəcəyi və mövcud problemlərin həllində onlara kömək edəcəyi gözlənilir.
Tramp özü bildirib: "Biz Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığımızı gücləndirəcək, Ermənistanla dinc nüvə əməkdaşlığı haqqında gözəl bir müqavilə imzalayacaq, əsas yarımkeçirici istehsalçılarımızla sövdələşmələr aparacaq və Azərbaycana Amerika istehsalı olan hərbi texnika, o cümlədən zirehli geyimlər, qayıqlar və daha çox şey satacağıq". O, həmçinin ötən avqust ayında paraflanmış sülh müqaviləsinə riayət olunmasını təmin etdiklərinə görə Ermənistan və Azərbaycan liderlərinə təşəkkür edib. Qeyd edək ki, bu il yanvarın əvvəlində ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvləri Azərbaycana səfər ediblər. Xüsusilə, Senatın Silahlı Qüvvələr Komitəsinin üzvü Markveyn Mallin müdafiə naziri Zakir Həsənovla görüşüb. Nazirlik bildirib ki, görüşdə hərbi, hərbi-texniki və hərbi təhsil sahələrində mövcud əməkdaşlıq, yeni imkanlar və onun inkişaf perspektivləri müzakirə olunub. Ermənistan-Amerika münasibətlərinə gəldikdə isə, 2024-cü ildə Ermənistan və ABŞ strateji tərəfdaşlıq barədə razılığa gəldilər və 2025-ci ilin yanvar ayında hərbi təhlükəsizliyə deyil, enerjiyə yönəlmiş bir xartiya imzaladılar. O dövrdə Ermənistan müxalifəti iddia edirdi ki, Paşinyan hökuməti Trampın İrəvanla maraqlanmayacağından narahat olaraq Vaşinqtonla hər hansı bir müqaviləyə tələsir. Hadisələr tamamilə fərqli oldu. Son iki ildir ki, Ermənistan və ABŞ ya yeni atom elektrik stansiyasının, ya da Metsamor stansiyası üçün yeni nüvə enerji blokunun tikintisini müzakirə edir. Lakin Paşinyan Rusiya, Fransa, Cənubi Koreya və Çin hakimiyyəti ilə oxşar danışıqlar apardığını iddia edir. Məsələn, 2025-ci ilin sonunda Rosatom irəvana təkliflərini təqdim etdi. Moskva onları maliyyə və texniki baxımdan ən cəlbedici hesab edir.
Hər necə olsa da, Qafqaz İnstitutunun rəhbəri Aleksandr İskandaryanın sözlərinə görə, Vensin Ermənistan və Azərbaycana səfəri zamanı əsas vəzifəsi "Tramp Yolu"nun həyata keçirilməsi üzərində işə başlamaq olacaq: "Bu, hər şeyin bir səfərdə əldə ediləcəyi anlamına gəlmir, amma amerikalılar Cənubi Qafqazdakı layihələrini irəli aparmaq niyyətindədirlər. ABŞ həmçinin əvvəllər əldə edilmiş razılaşmaları möhkəmləndirmək istəyir. Eyni zamanda, tərəflər memorandum səviyyəsində bir şey imzalaya bilərlər. Hər hansı bir irəliləyişli razılaşma gözləməyin. Vensin səfəri birdəfəlik deyil, daha böyük bir prosesin bir hissəsidir. "Tramp Yolu" ilə bağlı qərar siyasi səviyyədə verilsə də, bir çox məsələ hələ də həll olunmayıb. Vens bunların həlli üçün çalışacaq". Onun fikrincə, eyni şey Ermənistan-ABŞ nüvə enerjisi sahəsindəki əməkdaşlığına da aiddir. İskəndəryanın sözlərinə görə, İrəvan Vaşinqtonun xidmətlərini nüvə enerji blokunun tikintisinə cəlb etmək barədə siyasi qərar qəbul edib, lakin nəticədə dünyanın heç vaxt görmədiyi modul nüvə elektrik stansiyası olmalıdır. Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin rəhbəri Fərid Şəfiyev Vensin Azərbaycana səfərinin ikitərəfli əlaqələri daha da gücləndirəcəyini və "Tramp Yolu"nu inkişaf etdirəcəyini gözləyir: “İlk növbədə, biz “Tramp Yolu”nu və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin ümumi normallaşmasını müzakirə edəcəyik. Həmçinin Amerika-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı üçün xartiya üzərində iş gedir, səfər zamanı praktik nəticələr gözləmək olar. Amerika zirehli geyimləri və qayıqlarına gəldikdə, hərbi-strateji əməkdaşlığın bərpası faktı bizim üçün vacibdir”.
Nahid SALAYEV
