Mehman İsmayılov: “Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini tam olaraq Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə eyniləşdirmək olmaz”
Ceymstaun Fondunun İdarə Heyətinin üzvü, ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza Azərbaycan mediasına müsahibəsində bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Rusiya-Ukrayna müharibəsində səmimi vasitəçi olsa da, vəziyyət mürəkkəb olaraq qalmaqdadır: “Bəli, hesab edirəm ki, ABŞ Qarabağda olduğu kimi bu münaqişədə də səmimi vasitəçidir. Lakin Azərbaycan və Ermənistan məsələsində olduğu kimi, hazırda müharibə edən tərəflərin (Rusiya və Ukraynanın) Ukrayna ərazisi və onun nə qədərinin suveren Ukrayna ərazisi olaraq qalacağı, nə qədərinin isə uzunmüddətli perspektivdə Rusiyanın nəzarəti və suverenliyi altına keçəcəyi ilə bağlı mövqelərini uzlaşdırmaq üçün heç bir yolu yoxdur”.
Doğrudanmı, hazırda Ukrayna-Rusiya münaqişəsində ABŞ səmimi vasitəçilk edir?
Həqiqətənmi, Ukrayna məsələsinin həlli keçmiş Qarabağ münasiqşənin həllinə oxşayır?
“Krım məsələsi Qarabağ məsələsi ilə üst-üstə düşmür”
Politoloq Mehman İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, əlbəttə, keçmiş Qarabağ münaqişəsini Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə eyniləşdirmək olmaz: “Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini tam olaraq Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə eyniləşdirmək olmaz. Burada bir-biri ilə yüz faiz üst-üstə düşən odur ki, hər iki münaqişədə Rusiya işğalçı qüvvə kimi iştirak edirdi və iştirak etməkdədir. Ancaq bu məsələnin tarixi kökləri, məsələnin fəlsəfəsi tamamilə bir-birindən fərqlidir. Əgər Rusiya Qafqazı işğal etdikdən sonra erməniləri dünyanın müxtəlif yerlərindən yığıb gətirib daima Azərbaycanı, Gürcüstanı və Türkiyəni gərginlikdə saxlamaq, bu torpaqları türksüzləşdirmək siyasəti aparırdısa, çalışırdısa ermənilərin əli ilə Azərbaycanın torpaqlarını, tarixini, milli adət-ənənələrini, dini, tarixi, mədəni irsini məhv etsin, musiqsini, dastanlarının, bayatılarının, lətifələrinin tarixini ermənilər vasitəsilə mübahisələndirsin, burada münaqişələr yaradıb Azərbaycanın azadlığını qanda boğsun, Türkiyənin ayağına erməni məsələsini zəncirləyib Türkiyəni inkişafdan saxlasın, anti-Azərbaycan, anti-Türkiyə müstəvisində ermənilərdən uzaqdan idarə olunan mina kimi istifadə etsin, amma Ukrayna məsələsində vəziyyət bir qədər başqa cürdür. 1654-cü ildən Rusiya Ukrayan xalqının qanını içir. Bu məsələlərin tək bir mahiyyəti yüzdə yüz üstə-üstə düşür ki, Rusiya postseovet məkanını özünün dədə-babasının “arxa bağçası” sayır, yenidən işğal etmək həvəsinə düşür. 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağılandı Moskva postsovet respublikalarının heç birinin müstəqilliyini səmimi olaraq tanımadı, formal olaraq kağız üstündə tanıdı. Sonra da o dövlətlərin ərazisində separatçı ocaqları, minaları işə saldı ki, onları yenidən işğal edib dövlətçiliyini qanda boğsun. Amma iki məsələdə-Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsində, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüz müharibəsi arxasında Rusiya dayanırdı, bu gün də Ukraynanın torpaqlarının işğal edilməsi niyyətlərinin, oradakı uydurma, qondarma, separatçı respublikaların hamısının arxasında Rusiya dayanır. Krım məsələsi Qarabağ məsələsi ilə üst-üstə düşmür. Ona görə ki, əgər Krım Ukraynaya 1954-cü ildə verilibsə, Qarabağ 5 min illik Azərbaycan torpağıdır və tarixdə bir saat belə, Azərbaycan türklərinin nəzarətindən kənarda qalmayıb, hansısa erməniyə, rusa aid olmayıb. Mahiyyətcə, işağlçılıqdır. Metyu Brayzanın söylədiyi ki, bunlar bir-birinə bənzəyirlər. Bu Rusiyanın işğalçılıq planlarıdır. Rusiya ətrafındakı müstəqil respublikaların müstəqilliyini, suverenliyini, ərazi bütövlüyünü ən müxtəlif üsullarla boğub öz çətirinin altına salmaq istəyirəm. Birləşmiş Ştatların Ukrayana məsələsində vasitəçiliyinə gəlincə, mən Donald Trampın oradakı vasitəçiliyini çox səmimi hesab edirəm. Trampın Azərbaycan Ermənistan məsələsində oynadığı rol fövqaladə önəmlidir. Baxmayaraq ki, Tramp bu münaqişənin həllini öz adına çıxır. Amma Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllinin, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsinin, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yerləşdirilmiş iki əsrlik separatizmin kökünün kəsilib tarixin arxivinə gömülməsinin bir memarı var, o da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevdir, Azərbaycan xalqı və onun ordusudur”. M.İsmayılov qeyd etdi ki, amma Trampın Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində göstərdiyi fəaliyyəti qəti şəkildə kiçiltmək olmaz. O, hesab edir ki, o, Azərbaycanın diplomatik, siyasi, hərbi qələbəsinin Vaşinqtonda möhürlənməsinə şahidlik etdi. “8 avqust 2025-ci ildə Azərbaycanın 200 illik savaşda qələbəsi Donald Trampın şahidliyi ilə ofal klabinetdə möhürləndi və təsdiqləndi. Bu Azərbaycanın əldə etdiyi hərbi, siyasi, diplomatik qələbənin protokollaşdırılması, sənədləşdirilməsi, tarixləşdirilməsi idi. Bütün dünya və dünyanın super gücü olan ABŞ tərəfindən həzm edilməsi, qəbul edilməsi idi ki, burada Tramp fövqaladə vacib rol oynadı”.
M.İsmayılovun fikrincə, digər tərəfdən, İranın, Rusiyanın, Ermənistanın içərisində erməni kilsəsinin və onun qoruduğu, himayə etdiyi, yetişdirdiyi radikal-terrorçu qüvvələrin hamısının müqavimət göstərdiyi Zəngəzur dəhlizinə Tramp öz adını verməklə tarixi bir addım atdı. M.İsmayılov qeyd etdi ki, Mərkəzi Asiya respublikalarının, Azərbaycanın, Türkiyənin çox maraqlı olduğu Zəngəzur dəhlizinin açılması Birləşmiş Ştatların dəstək verməsi, D.Trampın ona öz adını verməsi tarixi nailiyyət kimi kiçiltmək olmaz. “Amma Metyu Brayza deyir ki, Ukrayna məsələsi tamamilə Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü məsələsi ilə oxşarlıq təşkil edir. Amma bunlar fərqlidir. Amma işğalçı və ssenari müəllifi birdir. Bütün bu münaqişələrin arxasında Rusiya dayanır”-deyə M.İsmayılov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
