Qulamhüseyn Əlibəyli: “Bu, siyasi yeniliklər Qazaxıstanın inkişafına xeyli təkan verəcək”
Qazaxıstanın prezidenti Kasım-Jomart Tokayev ölkədə böyük siyasi islahatlar prosesinə start verib. Burda diqqət çəkən məqam odur ki, islahatın nəticəsində Qazaxıstanın siyasi sistemi Azərbaycanın hazırkı sisteminə yaxınlaşacaq.
Prezidentin təşəbbüsünə görə, parlamentin yuxarı palatası - Senat ləğv olunmalı və birpalatalı parlament sisteminə keçilməlidir. 145 yerdən ibarət “Qurultay” adlanacaq həmin parlamentə deputatlar 5 illik müddətə seçiləcəklər. Bundan əlavə, islahatlar dövlət müşaviri vəzifəsinin ləğvini nəzərdə tutur. Əvəzində vitse-prezident vəzifəsi təsis olunacaq. Vitse-prezidentin namizədliyini prezident irəli sürəcək, parlament isə təsdiqləyəcək. İslahatların həyata keçirilməsi üçün Konstitusiyaya 40-a yaxın dəyişiklik etmək lazımdır. Bundan başqa, 60-yaxın qanun dəyişdirilməlidir. 2027-ci ildə referendumun keçiriləcəyi gözlənilir.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Qazaxıstanın siyasi sistemində baş verən dəyişikliklərə təbii yanaşmaq lazımdır: “Çünki hazırkı siyasi, idarəetmə sistemi təxminən 30 il bundan əvvəl formalaşıb. Bu sistemin o dövr üçün ola bilsin müəyyən üstünlükləri var idi. Müəyyən səbəblərdən Qazaxıstan prezidentinə, parlamentinə fərqli yanaşmalar var idi. Məsələn, orada parlament ümumi təmsilçilik əsasında formalaşırdı. Prezidentin parlamentdə xüsusi kvotası var idi. Bundan başqa Qazaxıstan Xalqlarının Assambleyası adlanan qurum var idi. Həmin quruma da xüsusi kvota verilirdi. Yəni ikipalatalı parlament formalaşmışdı. O dövrdə Qazaxıstan yeni müstəqillik qazanmışdı və əhalinin tərkibi çoxmillətli idi. O cümlədən, müxtəlif təmayüllü siyasi qüvvələr var idi. Ancaq ölkədə prezident idarəetmə üsulu var idi. Lakin zaman keçdikcə idarəetmədə dəyişikliklər olmalıdır. Hesab edirəm ki, bu yeniliklər əslində müsbət dəyişikliklərdir. O mənada ki, parlament tam ümummilli təmsilçilik əsasında formalaşacaq. Yəni prezidentin, digər qurumun orada kvotası olmayacaq. Kim seçilirsə, deməli, parlamentə düşmək imkanına malikdir. Seçkidən kənar parlamentə düşmək imkanı olmayacaq. Hesab edirəm ki, iki palatalı parlamentdən, bir palatalı parlamentə keçmək məhz qanunvericiliyin çevikliyini təmin edə bilən amil olardı. Ancaq Azərbaycandan fərqli olaraq Qazaxıstanda seçki proporsional sistem əsasında olacaq. Bu da siyasi sistemin, partiyaların inkişafına gətirib çıxaracaq. Ümumilikdə, Qazaxıstanda yenilikləri müsbət qiymətləndirirəm. Bu, siyasi yeniliklər Qazaxıstanın inkişafına xeyli təkan verəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
