Qloballaşmanın sürətləndiyi müasir dövrdə dünyanı narahat edən əsas problemlərdən biri insanlıq dəyərlərinin aşınması, cəmiyyətlər arasında etimadsızlığın və qarşıdurmaların artmasıdır. Müharibələr, dini və etnik zəmində gərginliklər, sosial ədalətsizliklər və nifrət dili beynəlxalq sabitliyə ciddi təhdid yaradır. Belə bir şəraitdə insan qardaşlığı, sülh və qarşılıqlı anlaşma ideyalarını ön plana çəkən təşəbbüslər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” bəşəri dəyərlərin qorunması və inkişafı istiqamətində mühüm beynəlxalq platforma kimi çıxış edir.
Mükafat Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qurucusu və ilk prezidenti Şeyx Zayed bin Sultan Al Nahyanın adını daşıyır. Şeyx Zayed bütün siyasi fəaliyyətində insan amilini əsas götürüb, tolerantlıq, humanizm və multikultural dəyərlərin tərəfdarı olub. Onun baxışlarına görə, dinlər və mədəniyyətlər arasında fərqlər qarşıdurma yox, qarşılıqlı zənginləşmə mənbəyi olmalıdır. Mükafat məhz bu ideoloji xəttin davamı kimi təsis edilib. Bu arada qeyd edək ki, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Şeyx Zayed Fondu 2026-cı il üçün “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın qaliblərinin adlarını açıqlayıb. Mükafata layiq görülənlər arasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev də var. Şeyx Zayed Fondunun rəsmi internet səhifəsində yayılan məlumatda qeyd edilir ki, bu mükafat Qafqazda onilliklər ərzində davam edən münaqişəyə və humanitar əzablara son qoyan - “Azərbaycan Respublikası və Ermənistan Respublikası arasında sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis edilməsi haqqında Saziş”in paraflanmasına görə verilib. 2026-cı ilin mükafatçıları dialoq və birgəyaşayış sahəsində tanınmış şəxslər və mütəxəssislərdən ibarət müstəqil beynəlxalq münsiflər heyəti tərəfindən seçilib. “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın münsiflər komitəsinin üzvü və Mükafatın baş katibi Məhəmməd Əbdülsəlam deyib: “Bu il “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” komitəsi Ermənistan və Azərbaycan arasında tarixi sülh müqaviləsini seçib. Bu müqavilə mükafatın dialoq və birgəyaşayış mədəniyyətinin təşviqi və inkişaf etdirilməsi sahəsindəki missiyasını və məqsədlərini özündə təcəssüm etdirir. Bu, qlobal sülhün irəliləməsində mühüm mərhələ və böyük diplomatik nailiyyət hesab olunur”. Mükafatlar bu il fevral ayının 4-də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi şəhərində keçiriləcək təntənəli mərasimdə təqdim olunacaq.
Məsələ ilə bağlı prezident İlham Əliyev Davosda “Euronews” televiziyasına müsahibəsində qeyd edib: “Belə nüfuzlu mükafatı almaq mənim üçün böyük şərəfdir. Xüsusən də o, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qurucusu, mərhum Şeyx Zayedin adını daşıyır. Mən bu qərarı otuz ildən artıq müddətdə qan tökülməsindən, münaqişə və müharibələrdən sonra Qafqazda sülhün qurulmasında səylərimizə verilən qiymət kimi qəbul edirəm. Bu gün Cənubi Qafqaz, həmçinin yeni inkişaf mərhələsinə daxil olur. Biz beş-altı aydır sülh şəraitində yaşayırıq. Buna öyrəşirik. Öz müstəqillik tariximizdə heç zaman sülh şəraitində yaşamamışıq. Xüsusi hissdir və əlbəttə ki, böyük fürsətdir. Bu gün Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlər artıq əməkdaşlığa çevrilir. Biz Ermənistana gedən yüklərin daşınmasında bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırdıq. Bundan əlavə, biz Ermənistanın böyük dərəcədə asılı olduğu əsas malların, ilk növbədə neft məhsullarının həmin ölkəyə təchizatına başlamışıq. Bu vəziyyətdən hamı udur. Beləliklə, düşünürəm ki, Ermənistan və Azərbaycanın, eləcə də vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri ilə biz Qafqazda uzunmüddətli deyil, əbədi sülhə nail olacağıq. Məqsədimiz budur”. İndiyədək bu mükafata layiq görülənlər arasında BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş, İordaniya Kralı II Abdullah və kraliçası Raniyə Əl Abdullah, mərhum Roma Papası Fransisk, Misirin Əl-Əzhəri Şərifinin şeyxi, böyük imam Əhməd Əl-Tayyib, IMAD Assosiasiyasının təsisçisi və ekstremizmə qarşı fəal, əslən Mərakeşdən olan xanım Lətifə İbn Ziyaten, keniyalı sülh və icma fəalı xanım Şəmsa Əbubəkr Fadhil, Barbadosun Baş naziri xanım Mia Amor Mottley və digər şəxslər var. Burada onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin antiterror tədbirlərində əldə etdiyi mütləq Qələbə beynəlxalq hüququn bərpası idi. Bu fonda prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən strategiya göstərdi ki, döyüş meydanında qazanılan uğur, həm də uzaqgörən diplomatik manevrlərlə möhkəmləndirilməlidir. Azərbaycan sadəcə torpaqlarını azad etmədi, həm də regionda yeni geosiyasi reallıq yaradaraq uzunmüddətli sülhün təməlini qoydu. Bu prosesdə hərbi gücün beynəlxalq hüquq prinsipləri ilə uzlaşdırılması ölkəmizin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsinə şərait yaratdı. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə münaqişədən sonrakı dövrdə “məğlub tərəfi əzmək” deyil, “regionun inkişafı üçün sülh təklif etmək” yolunu seçdi. Bu, qalib tərəfin nümayiş etdirdiyi ən böyük siyasi iradə və humanizm nümunəsidir. Bakının təklif etdiyi prinsiplər üzərində qurulan sülh gündəmi bölgədəki bütün xalqların rifahına xidmət edən yeni iqtisadi modelin əsasını qoyur. Dağıdıcı müharibə ritorikasını quruculuq və bərpa prosesi ilə əvəz edən Azərbaycan Cənubi Qafqazın nəqliyyat və logistika mərkəzinə çevrilməsi üçün real imkanlar yaradır. Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın qalibləri sırasında bu mənada prezident İlham Əliyevin adının olması da tamamilə təbiidir. “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nın əhəmiyyəti ilk növbədə insan mərkəzli yanaşmanı ön plana çıxarmasında özünü göstərir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində çox vaxt iqtisadi və siyasi maraqlar əsas götürüldüyü halda, bu mükafat insan həyatının və ləyaqətinin ali dəyər olduğunu xatırladır. Bu, qlobal miqyasda etik və mənəvi məsuliyyət hissinin güclənməsinə töhfə verir. Mükafat insanları ayıran fərqləri deyil, onları birləşdirən ortaq dəyərləri ön plana çıxarır. Bu mükafat sülh, tolerantlıq və qarşılıqlı hörmət ideyalarının qlobal səviyyədə yayılmasına xidmət edərək bəşəriyyətin daha təhlükəsiz və harmonik gələcəyinə töhfə verir.
Tahir TAĞIYEV
