Azərbaycanda yüksək vəzifəli məmurların övladlarının və yaxın qohumlarının dövlət strukturlarında və ictimai sahədə rolu uzun illərdir mediada və cəmiyyətdə diqqət mərkəzində olan mövzudur.
İcra başçıları, nazirlər, deputatlar və komitə sədrlərinin ailə üzvlərinin hakimiyyət qurumlarında vəzifələr tutması, hakim, prokuror, diplomat və deputat statusu daşıması tez-tez ictimai müzakirələrə səbəb olur və bu hallar çox vaxt “nepotizm” (qohumbazlıq) anlayışı çərçivəsində dəyərləndirilir.
İcra hakimiyyəti və məhkəmə-prokurorluq sistemində bu cür nümunələr xüsusilə diqqət çəkir. Uzun illər icra başçısı olmuş Nizaməddin Quliyevin övladlarından biri Ramil Quliyev Bakının Nərimanov rayon məhkəməsində hakim kimi çalışıb, digər oğlu Ramal Quliyev isə Baş Prokurorluğun Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsində müstəntiq vəzifəsində fəaliyyət göstərib. Oxşar vəziyyət İmişli rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı Vilyam Hacıyevin ailəsində də müşahidə olunub. Onun oğlu Məhəmməd Hacıyev əvvəl Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsində prokuror, daha sonra isə Qubadlı rayon prokurorluğunda müstəntiq kimi çalışıb.
Məhkəmə sistemində ailə daxilində davamlılıq başqa nümunələrdə də görünür. Uzun müddət Ali Məhkəmədə hakim olmuş Mirpaşa Hüseynovun oğlu Elməddin Hüseynov Nəsimi rayon məhkəməsində hakim kimi fəaliyyət göstərib. Eyni zamanda Bağır Əsədovun oğlu Kamran Əsədov Qaradağ rayon məhkəməsində hakim vəzifəsində olub. Bu faktlar məhkəmə və prokurorluq sistemində ailə əlaqələrinin roluna dair sualları gücləndirib.
Nazirlər və komitə sədrləri səviyyəsində də mediada oxşar müzakirələr aparılıb. Keçmiş nəqliyyat naziri Ziya Məmmədovun ailəsi mətbuatda “nepotizm və ailə şəbəkəsi” anlayışları ilə tez-tez təqdim olunub. Onun övladlarının dövlətə yaxın biznes və təsir dairəsində fəal olduğu vurğulanıb. Prezident Administrasiyasının sabiq rəhbəri Ramiz Mehdiyevin oğlu Teymur Mehdiyev Fövqəladə Hallar Nazirliyində yüksək vəzifə tutub. Fövqəladə hallar naziri Kəmaləddin Heydərovun oğlu Taleh Heydərov isə müxtəlif diaspor və ictimai strukturlarda rəhbər kimi tanınıb. Bu hallarda birbaşa rəsmi dövlət postu ilə yanaşı, dolayı təsir və nüfuz məsələsi də ön plana çıxır.
Deputatlar arasında da ailə üzvlərinin dövlət strukturlarında təmsilçiliyi ilə bağlı faktlar mövcuddur. Millət vəkili İsa Həbibbəylinin oğlu Səhhət Həbibbəyli 2019-cu ildən Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri vəzifəsini tutur. Digər oğlu Ərəstü Həbibbəyli Prezident Administrasiyasının Xarici əlaqələr şöbəsində və Baş nazirin Katibliyində müxtəlif yüksək postlarda çalışıb. Millət vəkili Vasif Talıbovun oğlanlarından Rza Talıbov Dövlət Miqrasiya Xidmətində idarə rəisi olub, Seymur Talıbov isə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı olmaqla yanaşı, Naxçıvan Dövlət Universitetində prorektor vəzifəsində çalışıb.
Başqa deputat ailələri ilə bağlı da oxşar faktlar mediada yer alıb. Millət vəkili Çingiz Qənizadənin oğlu Elgiz Qənizadə uzun müddət Binəqədi rayon prokurorunun müavini kimi fəaliyyət göstərib. Digər deputatların qohumları - qardaşları, kürəkənləri və yaxın ailə üzvləri də prokurorluq və müxtəlif idarəetmə strukturlarında vəzifələr tutublar. Millət vəkili Fuad Musayevin oğlu Tofiq Musayevin BMT-də Azərbaycan nümayəndəliyində diplomat kimi çalışması da bu kontekstdə xatırladılan nümunələrdəndir.
Eyni zamanda mediada adı çəkilən, lakin övladlarının birbaşa dövlət vəzifəsi tutması açıq şəkildə təsdiqlənməyən nazirlər və komitə sədrləri də var. Keçmiş xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov, keçmiş vergilər naziri Fazil Məmmədov, keçmiş əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Səlim Müslümov, keçmiş Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Aydın Əliyev və keçmiş ekologiya və təbii sərvətlər naziri Hüseynqulu Bağırovla bağlı mediada əsasən ailə üzvlərinin biznes fəaliyyəti və dolayı təsir imkanları müzakirə olunub. Bu hallarda problem daha çox konkret vəzifə faktından deyil, şəffaflığın olmamasından və ailə təsirinin ölçülə bilməməsindən qaynaqlanır.
Ümumilikdə mənzərə onu göstərir ki, övladlarının birbaşa hakim, prokuror, diplomat və ya deputat kimi rəsmi dövlət statusu daşıdığı hallar daha çox icra başçıları və məhkəmə–prokurorluq sistemi ilə bağlıdır. Nazirlər və komitə sədrləri səviyyəsində isə nepotizm iddiaları daha çox dolayı təsir, iqtisadi güc və dövlətə bağlı strukturlar üzərindən özünü göstərir.
Bu məsələlər ictimaiyyətin dövlət institutlarına etimadı baxımından həssasdır. Cəmiyyətin bir hissəsi məmur övladlarının yüksəlişini valideyn nüfuzu ilə əlaqələndirir və buna inam göstərmir, digər hissəsi isə bəzi sahələrdə karyera qurmağın valideyn dəstəyi olmadan çətin olduğunu qəbul edir. Bu ziddiyyətli yanaşma onu göstərir ki, cəmiyyəti inandırmaq və etimadı artırmaq fərdlərin deyil, dövlət institutlarının üzərinə düşən məsuliyyətdir. Açıq məlumatlar, şəffaf təyinat mexanizmləri, rəsmi açıqlamalar və müstəqil jurnalistika olmadan nepotizmə dair şübhələrin aradan qalxması mümkün deyil. Dövlət idarəçiliyində obyektiv meyarların tətbiqi və hesabatlılığın gücləndirilməsi isə bu mövzuda əsas çağırış olaraq qalır.
Akif NƏSİRLİ
