NATO ölkələri MDB HHM sistemi ilə bağlı texniki və kəşfiyyat məlumatlarının Rusiya ilə paylaşılacağından ehtiyat edəcəklər
MDB ölkələri vahid hava hücumundan müdafiə sistemi yaratmaq istiqamətində fəaliyyətə başlayıb. Bu barədə qurumun Müdafiə Nazirləri Şurasının katibi Yuri Daşkin məlumat verib. Onun sözlərinə görə, əldə olunmuş razılaşmalar icra olunur, ayrılan vəsaitlər məqsədli şəkildə istifadə edilir və proseslə bağlı mütəmadi olaraq müvafiq qurumlara hesabat təqdim olunur.
Sentyabrın 24-də Minskdə MDB-yə üzv dövlətlərin Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah Rəisləri Komitəsinin iclası keçirilib. Azərbaycan da MDB ölkələri vahid hava hücumundan müdafiə sisteminin üzvüdür. Belə bir sistemin işə düşməsi Azərbaycan üçün hansı nəticələr verə bilər? Çünki MDB ölkələri vahid hava hücumundan müdafiə sisteminin üzvü olmaq, az qala KTMT-nin üzvü olmaq deməkdir. Bu, Azərbaycanın digər ölkələrlə hərbi-texniki əməkdaşlıq imkanlarını məhdudlaşdırmazmı? Azərbaycanın bu sistemdə olması nə dərəcədə perspektivlidir? Elə isə, Azərbaycanın Türkiyə ilə hərbi əməkdaşlığının taleyi necə olacaq? Çünki MDB ölkələri vahid hava hücumundan müdafiə sisteminin üzvü olaraq, ən azı informasiya nöqteyi-nəzərindən Azərbaycan bəzi dünya dövlətləri ilə münasibətlərdə qapalı olmalıdır.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, MDB ölkələrinin vahid hava hücumundan müdafiə sistemi həm texniki-hərbi, həm də siyasi-strateji aspektlərdən çoxsaylı nəticələr doğura bilər.
Bu sistemə qoşulmaqla, Azərbaycan hava hücumundan müdafiə şəbəkəsində əlavə resurslar, texnologiyalar və məlumat mübadiləsi əldə edir. Yəni Rusiya və digər MDB ölkələrinin radiolokasiya stansiyaları, raket əleyhinə kompleksləri ilə inteqrasiya oluna bilər. Bu, Azərbaycana hava məkanına daha geniş nəzarət imkanı verir.
Eyni zamanda, belə bir şəbəkəyə qoşulmaq Azərbaycanın hava məkanının təhlükəsizlik arxitekturasında Rusiyadan texniki və informasiya asılılığını artırır. Yəni bu, Azərbaycanın hərbi-siyasi müstəqilliyinə müəyyən təsir göstərə bilər.
MDB-nin vahid HHM sistemi ilə KTMT arasında xeyli fərq var. Belə ku, KTMT kollektiv müdafiə alyansıdır (bir üzv dövlətə hücum hamıya hücum sayılır). MDB HHM sistemi isə daha çox informasiya və texniki koordinasiya məqsədi daşıyır. Amma praktiki planda MDB HHM sistemi KTMT ilə sıx bağlıdır, çünki onun əsas yükünü Rusiya daşıyır. Bu səbəbdən Azərbaycanda bu addım “yarı-hərbi alyans” kimi qəbul edilə bilər.
Digər ölkələrlə əməkdaşlıq imkanlarına təsirlərə gəldikdə, bu sistem Azərbaycanın Qərb və NATO ilə hərbi-texniki əməkdaşlığını məhdudlaşdıra bilər, çünki informasiya təhlükəsizliyi məsələsi ortaya çıxır. NATO ölkələri MDB HHM sistemi ilə bağlı texniki və kəşfiyyat məlumatlarının Rusiya ilə paylaşılacağından ehtiyat edəcəklər.
İsrail, Pakistan və xüsusən də Türkiyə ilə əməkdaşlıq sahəsində isə açıq “blokaj” olmayacaq, amma informasiya və texnologiya mübadiləsində ehtiyatlılıq artır.
Elə isə, Azərbaycanın Türkiyə ilə hərbi əməkdaşlığının taleyi necə olacaq? Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri strateji müttəfiqlik səviyyəsindədir. Hətta MDB HHM sisteminə qoşulma belə, Türkiyə ilə ikitərəfli hərbi əməkdaşlığın əsasını zəiflətmir. Çünki bu əməkdaşlıq siyasi iradəyə və qardaşlıq münasibətlərinə əsaslanır.
Amma texniki məsələlərdə (məsələn, ortaq hava hücumundan müdafiə sistemlərinin inteqrasiyası) problemlər ola bilər. Türkiyə ilə əldə edilən bəzi texnologiyalar MDB HHM sistemi ilə paylaşılmaya bilər və gizli saxlanılacaq.
Məlumat təhlükəsizliyi və qapalılıq məsələsi də vacib məqamlardandır. Çünki MDB HHM sisteminə daxil olmaq Azərbaycanın hava məkanına dair məlumatların Rusiyanın nəzarətinə keçməsi deməkdir. Bu isə Qərb, NATO və İsrail kimi tərəfdaşların Azərbaycana etimadında müəyyən şübhələr yarada bilər. Yəni Azərbaycan balans siyasəti çərçivəsində informasiya mübadiləsini ciddi şəkildə məhdudlaşdırmalıdır.
Nəticə olaraq qeyd edək ki, Azərbaycanın MDB vahid hava hücumundan müdafiə sisteminə qoşulması təhlükəsizlik baxımından faydalı, amma geosiyasi baxımdan risqli bir addımdır. Bu, Azərbaycanın Türkiyə ilə münasibətlərini fundamental şəkildə zədələməsə də, Qərblə hərbi-texniki əməkdaşlıq imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər. Əsas məsələ Azərbaycanın balans siyasətini necə qoruyacağıdır: həm Rusiyanın təzyiqlərinə cavab verib sistemdə iştirak etmək, həm də Türkiyə və Qərblə əməkdaşlığını zədələməmək. Bakı bunu bacaracaqmı - zaman göstərəcək...
Akif NƏSİRLİ
