Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik anlayışı təkcə hərbi güc və sərhədlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. Bu gün təhlükəsizlik həm iqtisadi sabitliyi, həm enerji təminatını, həm də siyasi dialoq mühitini əhatə edir. Azərbaycanın son illərdə atdığı addımlar, həyata keçirdiyi regional və qlobal təşəbbüslər ölkəni təkcə Cənubi Qafqazda deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanında təhlükəsizlik mərkəzinə çevirib.
Məlumdur ki, Azərbaycan uzun illər Ermənistanla münaqişədən əziyyət çəkib. 2020-ci ildə baş verən müharibə və ardınca aparılan antiterror tədbirləri nəticəsində ölkənin ərazi bütövlüyü bərpa olundu. Bu, regionda yeni təhlükəsizlik reallıqları yaratdı. Bakı indi təkcə öz təhlükəsizliyini deyil, bütün Cənubi Qafqazda sabitliyin təmin edilməsini əsas prioritet kimi irəli sürür. Azərbaycanın sülh sazişi təşəbbüsləri, regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası istiqamətində gördüyü işlər bu mövqeyi gücləndirir. III Bakı Təhlükəsizlik Forumu bunun daha bir təsdiqidir. Bakı Təhlükəsizlik Forumu dünya ölkələrinin xüsusi xidmət orqanlarının nümayəndə heyətlərinin təmsil olunduğu, beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinin geniş müzakirə edildiyi, qlobal təhlükəsizlik mühitinin üzləşdiyi müasir çağırış və təhdidlərlə effektiv mübarizənin aparılması, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin mənfi təzahürlərdən qorunması sahəsində vahid yanaşmaların formalaşması və səylərin birləşdirilməsi üçün qarşılıqlı fikir mübadilələrinin edildiyi beynəlxalq təhlükəsizlik tədbiridir. Forum müxtəlif siyasi mövqelərə malik ölkələrin bir araya gələrək fikir ayrılıqlarını, regional və beynəlxalq münaqişələri qarşılıqlı anlayış əsasında müzakirə etmələrinə əlverişli şərait yaradan platformadır. Qeyd edək ki, I Bakı Təhlükəsizlik Forumu Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti tərəfindən 2023-cü ilin may ayının 3-də təşkil olunub. Dünya ölkələrinin kəşfiyyat və təhlükəsizlik orqanlarının rəhbərlərinin və yüksək səviyyəli nümayəndələrinin qatıldığı müvafiq forum çərçivəsində plenar iclasla yanaşı, ikitərəfli və çoxtərəfli görüşlər baş tutmuşdur. “Proksi şəbəkələrin destruktiv fəaliyyətinə qarşı birgə mübarizə” mövzusunda keçirilmiş iclas müasir Azərbaycanın banisi, Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının fəxri rəhbəri, Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunub. Elə o vaxt iştirakçılar tərəfindən tədbirə böyük marağın göstərilməsi əsas götürülərək, 2024-cü ilin sentyabr ayının 15-də “Qlobal nəqliyyat şəbəkələrinin təhlükəsizliyinə yönələn müasir çağırışlar” mövzusunda II Bakı Təhlükəsizlik Forumu təşkil olunub. Forumun mövzusu ilə bağlı iştirakçı dövlətlərin xüsusi xidmət orqanlarını təmsil edən nümayəndələr tərəfindən çıxışlar edilmiş, həmçinin ikitərəfli və çoxtərəfli görüşlər keçirilib. III Bakı Təhlükəsizlik Forumu “Terrorçu hücumlar və silahlı münaqişələr zamanı humanitar böhranların, eləcə də qlobal xarakterli texnogen qəza və ekoloji fəlakətlərin qarşısının alınmasında təhlükəsizlik orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyətinin rolu” mövzusunda cari ilin sentyabrın 21-də baş tutub. Qeyd edək ki, prezident İlham Əliyev tədbirin iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb. Burada dövlət başçısı qeyd edib ki, Bakı Təhlükəsizlik Forumu qlobal və regional təhdid və risklərin müəyyənləşdirilməsi, onların neytrallaşdırılması yollarının araşdırılması baxımından unikal formata malik beynəlxalq tədbirdir: “Dünyanın bütün qitələrindən müxtəlif ölkələri təmsil edən çoxsaylı xüsusi xidmət orqanı rəhbərlərinin və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspertlərin ümumi təhdidlərlə mübarizə məqsədilə hər il Bakıda toplaşması Forumun qarşılıqlı etimad və əməkdaşlıq məkanı olmasının bariz nümunəsidir. Foruma olan marağın ildən-ilə artması müzakirəyə çıxarılan mövzuların vacibliyini əyani şəkildə əks etdirir”.
Dövlət başçısı qeyd edib ki, dünya sürətlə dəyişir və hər gün yeni çağırışlar, yeni təhdidlər özünü büruzə verir. “Müxtəlif bölgələrdə silahlı toqquşmaların baş verməsi humanitar böhranlara, texnogen qəzalara, ekoloji fəlakətlərə zəmin yaradır. Eyni zamanda beynəlxalq müstəvidə münaqişələrin alovlanması, terrorçu təşkilatların yenidən fəallaşması, eləcə də kibertəhdidlərin artması müşahidə olunur. Bütün bunlar dövlətləri qlobal xarakter daşıyan təhdidlərlə üz-üzə qoyur. Bu kontekstdə dini ekstremizm, separatçılıq, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi, qeyri-qanuni miqrasiya və silah qaçaqmalçılığı kimi hüquqazidd əməllərin beynəlxalq təhlükəsizlik sistemini sarsıtması ciddi narahatlıq doğurur. Şübhəsiz, müasir dövrün bu cür problemlərinin həlli yeni yanaşmaların, yeni vasitələrin tətbiqini, ən əsası isə ölkələrin birgə səylərini və sıx əməkdaşlığını tələb edir. Bu baxımdan Bakı Təhlükəsizlik Forumunun qlobal və regional təhlükəsizliyin ən aktual məsələləri barədə açıq və konstruktiv fikir mübadiləsinin aparılması üçün faydalı platformaya çevrilməsini görməkdən məmnunluq duyuruq”. Belə fikir mübadiləsi regional təhlükəsizlik üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir və Azərbaycan nümunəsi burada uğur modeli kimi qəbul olunur. Azərbaycanın dünyada təhlükəsizlik məkanına çevrilməsində isə onun çoxşaxəli diplomatiyası xüsusi rol oynayır. Ölkə həm Qoşulmama Hərəkatında, həm də İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında fəal iştirak edir. Bakı, həmçinin müxtəlif beynəlxalq konfrans və sammitlərin təşkilatçısı kimi qlobal təhlükəsizlik dialoquna mühüm töhfələr verir. Azərbaycanın təhlükəsizlik məkanı kimi önə çıxması yalnız siyasi və hərbi sahələrlə bağlı deyil. Multikulturalizm siyasəti, dinlərarası dialoqa verdiyi dəstək, müxtəlif xalqların və konfessiyaların sülh içində yaşaması ölkəni dünyada tolerantlıq nümunəsinə çevirib. Bakı Prosesi, mədəniyyətlərarası dialoq forumları Azərbaycanın qlobal miqyasda mədəni təhlükəsizliyin qorunmasına verdiyi töhfələrin bariz göstəricisidir. Azərbaycanın təhlükəsizlik məkanı kimi önə çıxan digər amil onun nəqliyyat və logistika sahəsində təşəbbüsləridir. Azərbaycan beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizədə də etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Ölkə müxtəlif beynəlxalq koalisiyaların fəaliyyətində iştirak edib, Əfqanıstanda sülhməramlı missiyalara qoşulub. Bu təcrübə Azərbaycanın qlobal təhlükəsizlik mexanizmlərinə inteqrasiyasını gücləndirib. Bundan əlavə, Bakı kibertəhlükəsizlik, sərhəd nəzarəti və narkotik qaçaqmalçılığına qarşı mübarizə sahələrində də fəal əməkdaşlıq edir. Təhlükəsizliyin mühüm tərkib hissələrindən biri də iqtisadi sabitlikdir. Azərbaycan son illərdə iqtisadiyyatını diversifikasiya etmək, qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək istiqamətində mühüm addımlar atıb. Bu, daxili sosial sabitliyi möhkəmləndirməklə yanaşı, ölkəni beynəlxalq sərmayəçilər üçün etibarlı məkana çevirib. İqtisadi dayanıqlıq isə ümumi təhlükəsizlik mühitini gücləndirən əsas faktorlardan biridir. Bu gün Azərbaycan dünyada təhlükəsizlik məkanı kimi çıxış etməklə həm də nümunə yaradır. Ölkə göstərir ki, geosiyasi təzyiqlərdən, tarixi münaqişələrdən və müxtəlif maraqların toqquşmasından asılı olmayaraq, milli maraqlar üzərində qurulan balanslaşdırılmış siyasət regionu və dünyanı sabitliyə aparan yol ola bilər. Azərbaycanın dünyada təhlükəsizlik məkanına çevrilməsi təsadüfi proses deyil. Bu, uzun illər düşünülmüş siyasətin, strateji təşəbbüslərin, regional və qlobal əməkdaşlığa açıq yanaşmanın nəticəsidir. Beləliklə, Azərbaycan yalnız öz milli maraqlarını təmin etmir, eyni zamanda region və dünya üçün sabitlik, əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məkanı rolunu oynayır. Bu isə ölkənin beynəlxalq nüfuzunu möhkəmləndirməklə yanaşı, gələcəkdə də yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına şərait yaradır.
Samirə SƏFƏROVA
