Tramp administrasiyası Kiyevə ABŞ-ın Ukraynanın nadir torpaq metallarının 50 faizinə çıxışı müqabilində regionda təhlükəsizliyi təmin etmək üçün Amerika qoşunlarının yerləşdirilməsini təklif edib.
Məlumata görə, bu təklif ABŞ-ın Ukraynaya verdiyi milyardlarla dollarlıq hərbi və iqtisadi dəstəyə görə, kompensasiya forması kimi nəzərdən keçirilir. Planı fevralın 12-də Kiyevdə Zelenski ilə görüşündə ABŞ-ın maliyyə naziri Skott Bessent gündəmə gətirib.
Bu arada, ABŞ-ın məşhur respublikaçı senatoru Lindsi Qremin ötən il Ukrayna-Rusiya müharibəsi ilə bağlı söylədiyi fikirlər yenidən gündəmə gəlib. Qrem Ukraynadakı müharibənin açıq şəkildə “pulla bağlı” olduğunu iddia edib.
Qrem deyib ki, Birləşmiş Ştatlar Ukraynanın böyük kənd təsərrüfatı sektorundan və müharibədən əziyyət çəkən, lakin təbii ehtiyatlarla zəngin ölkədə olan nadir torpaq metallarından 2-7 trilyon dollar dəyərində qazanc əldə edə bilər: “Bu müharibə pulla bağlıdır. İnsanlar bu barədə çox danışmırlar. Ancaq nadir torpaq metallarına görə, Avropanın ən zəngin ölkəsi Ukraynadır”.
O, ölkənin iki-yeddi trilyon dollar dəyərində 21-ci əsr üçün son dərəcə vacib olan nadir torpaq metalları ehtiyatına malik olduğunu deyib: "Ukrayna ruslarla deyil, bizimlə müqavilə bağlamağa hazırdır. Rusiyanın buranı ələ keçirməməsi bizim çox önəmlidir”.
Qremin sözlərinə görə, Ukrayna həm də inkişaf etməkdə olan dünyanın taxıl anbarıdır. Çünki, Afrikaya gedən bütün ərzaqların 50 faizi Ukraynadan gəlir.
Qrem həmçinin vurğulayıb ki, Tramp administrasiyası bu mənbələrdən pul qazanmaq üçün unikal vəziyyətdədir: “Donald Tramp pulumuzu geri almaq üçün müqavilə bağlayacaq, biz özümüzü nadir torpaq metalları ilə zənginləşdirəcəyik. Bu, Ukrayna və bizim üçün yaxşı bir razılaşma olacaq və Tramp bölgəyə sülh gətirəcək".
Xatırladaq ki, nadir torpaq elementləri bütün dünyada yer qabığında bol olan 17 metal oksiddən ibarət qrupdur. Bunlar mobil telefonlar, raket sistemləri, elektron nəqliyyat vasitələri, bərpa olunan enerji, müdafiə sənayesi və səhiyyə kimi bir çox sahədə istifadə olunur.
Dünyada təxminən 110 milyon ton nadir torpaq elementi var. Çin 44 milyon ton ehtiyatla dünyanın ən böyük nadir torpaq metalları istehsalçısıdır. Nadir metalların təxminən 70 faizini istehsal edən Çin qlobal emal gücünün 85 faizini təşkil edir. Müharibənin tərəflərindən biri olan Rusiya da bu sahədə lider dövlətdir.
Avropa Komissiyasının 20-dən çox kritik xammalın potensial tədarükçüsü kimi müəyyən etdiyi Ukraynanın, təxminən 117 növ çox istifadə olunan faydalı qazıntılara sahib olduğu təxmin edilir. Lakin Ukrayna müharibə, infrastruktur problemləri və ölkənin mədən siyasətinə görə, bunların hamısından faydalana bilmir.
ABŞ prezidenti Trampın nadir torpaq elementi tələb etdiyi Ukrayna dünya metal ehtiyatlarının təxminən 5 faizinə sahibdir, ancaq bu yataqların bir hissəsi müharibə zamanı Moskvanın nəzarətinə keçib.
Ukrayna mətbuatı iddia edir ki, Çin Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Ukrayna ərazilərində mədənlərin istismarı ilə bağlı aktiv fəaliyyətə cəlb edilib. Məlumata görə, bir neçə özəl Çin şirkəti Ukraynanın işğal olunmuş şərq ərazilərində fabriklər tikir və yerli şirkətlərlə fəal əməkdaşlıq edir, avadanlıq və digər materiallar tədarük edirlər. Bildirilir ki, Çin şirkətləri təkcə avadanlıq tədarük etmir, həm də çinli iş adamlarını işğal olunmuş ərazilərə gətirir, birgə müəssisələr yaradır və yerli işçi qüvvəsindən fəal istifadə edir. Çinin diqqətinin xüsusilə enerji, kənd təsərrüfatı infrastrukturu və yüngül sənaye kimi sahələrdə cəmləşdiyi bildirilib.
Ukrayna Strateji Araşdırmalar və Təhlükəsizlik İnstitutunun direktoru Pavlo Lisyanskinin sözlərinə görə, Rusiyanın Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərində yenidənqurma prosesini maliyyələşdirmək üçün kifayət qədər resursları yoxdur. Ona görə də Kreml Çin şirkətlərini regiona investisiya qoymağa razı salmağa çalışır.
Qeyd edilir ki, Çin şirkətləri 2023-cü ilin yazında Rusiyanın nəzarətində olan “Nadra” şirkətinin menecerləri ilə təmas qurub. Bu danışıqların nəticəsi olaraq, “Liming Heavy Industry Science & Technology” şirkəti “Nadra”ya müxtəlif mədən avadanlıqları tədarük etməyə başlayıb. Bundan əlavə, “Zhongxin Heavy Industrial Machinery” və “Amma Construction Machinery Shanghai” adlı şirkətlər də “Karansky Quarry” ilə tanınan mədən şirkət ilə müqavilələr imzalayıb.
Qeyd edilir ki, Kreml işğal etdiyi əraziləri “Avropa-Qərbi Çin Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi” ilə birləşdirməyə çalışır. Bu məqsədlə Rostov - Mariupol - Melitopol - Simferopol avtomobil yolunun yenidən qurulduğu bildirilib. Kremlin məqsədi bu logistika xəttindən istifadə edərək bölgəyə daha çox çinli investor və iş adamını cəlb etməkdir.
Ekspertlərin fikrincə, 2023-cü ildən Rusiyanın işğal etdiyi Donetsk bölgəsindən ixracın böyük hissəsi Çin, Türkiyə, Suriya, Belarus, Qazaxıstan və Abxaziyaya aparılacaq. Bu ticarətin 51,8 faizini metallar və metal məmulatları təşkil edir, qalan hissəsini mineral məhsullar, ərzaq və kənd təsərrüfatı üçün xammal təşkil edir.
Politoloq Petro Oleşçukun fikrincə, Moskva Çini Avropanın ən böyük silahlı münaqişələrindən birinə cəlb etmək istəyir. Rusiyanın məntiqinə görə, Çin işğal etdiyi ərazilərdə nə qədər çox işlər görsə, həmin ərazilərə nəzarət etməkdə bir o qədər Moskvadan asılı olacaq.
Ekspertlərin fikrincə, Kreml Çin şirkətlərindən istifadə etməklə işğal olunmuş ərazilərin legitimləşdirilməsini və Rusiyanın nəzarətində qalmasını təmin etməyə çalışır.
Tahir TAĞIYEV
