Qulamhüseyn Əlibəyli: “İndiyə qədər heç bir dövlət tərəfindən Bern Konvensiyanın tələbləri belə kobud şəkildə pozulmayıb”
Azərbaycan Ermənistan tərəfindən yaşayış yerlərinin və canlı təbiətin kütləvi şəkildə məhv edilməsinə görə bu ölkədən tam təzminat tələb edir.
Bu barədə Xarici İşlər Nazirliyindən bildirilib: “Buraya Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsinin Ermənistan tərəfindən işğalı zamanı əraziyə aid olan yüzlərlə vəhşi təbiət növünə və yaşayış yerlərinə mənfi təsir göstərən addımlar, o cümlədən meşələrin genişmiqyaslı qırılması, ekoloji cəhətdən səmərəsiz şəkildə ağacların kəsilməsi, mədənçilik və su elektrik stansiyalarının tikintisi daxildir”.
Qeyd edək ki, fevralın 12-də Azərbaycan tərəfi Haaqa şəhərində yerləşən Daimi Arbitraj Məhkəməsinin mənzil-qərargahında 1979-cu il tarixli “Avropanın canlı təbiətinin və təbii mühitinin qorunması haqqında” Konvensiya ("Bern Konvensiyası”) əsasında Ermənistana qarşı arbitraj işi üzrə iddia sənədini təqdim edib.
Bu arada Ermənistanın beynəlxalq hüquqi məsələlər üzrə nümayəndəsi Yeğişe Kirakosyan deyib ki, guya Azərbaycanın qaldırdığı iddia sözügedən beynəlxalq konvensiyanın predmetinə uyğun deyil: “Azərbaycan bir neçə il əvvəl ilkin iddia ilə məhkəməyə müraciət edib. Bundan sonra məhkəmə əsas sənədləri hazırlamaq üçün Bakıya vaxt verib və hazırda onlar təqdim olunur. Bundan əvvəl Ermənistan Azərbaycan tərəfinin proseslərdə qaldırdığı sualların heç bir halda konvensiya ilə bağlı olmadığını bəyan edib”.
Bütövlükdə, diqqəti çəkən məqam odur ki, bu, 1979-cu il tarixli “Avropanın canlı təbiətinin və təbii mühitinin qorunması haqqında” Konvensiyası çərçivəsində dövlətlər arasında bir-birinə qarşı qaldırdıqları ilk arbitraj prosesidir. Hələ indiyə qədər canlı təbiətin mühafizəsi üzrə həmin konvensiyaya uyğun olaraq, belə görsənir ki, heç bir dövlət bir-birinə qarşı arbitraj prosesinə başlamayıb. Azərbaycanın timsalında bu, Arbitraj Məhkəməsində başlanan ilk prosesdir. Belə çıxır ki, indiyə qədər sözügedən konvensiya üzrə Arbitraj Məhkəməsində proses başlamayıb? Çox maraqlıdır.
“Yeganə Ermənistandır ki, işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərində Konvensiyanın tələblərini kobud şəkildə pozub”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, “Avropanın canlı təbiətinin və təbii mühitinin qorunması haqqında” Bern Konvensiyası bütövlükdə təbii mühitin qorunması üzrə dövlətlərin üzərinə öhdəliklər qoyur: “Buraya həm ayrı-ayrı təbiət obyektlərinə qarşı olan zorakı hərəkətlər, kütləvi şəkildə pozulma daxildir, həm də ayrı-ayrı təbiət obyektlərinin ləğv edilməsi ilə yanaşı, bütövlükdə təbii mühitin qorunub saxlanılması ilə bağlı məsələlər ehtiva edilmiş olur. Buna görə birinci arbitraj prosesi qaldırılır ki, indiyə qədər heç bir dövlət tərəfindən Konvensiyanın tələbləri belə kobud şəkildə pozulmayıb. Yalnız yeganə Ermənistandır ki, işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərində Konvensiyanın tələblərini kobud şəkildə pozub. Özü də dəfələrlə və çoxsaylı formada pozublar. Təkcə yaşayış məntəqələrinin viran qoyulması ilə bağlı deyil, eyni zamanda təbii mühitə kütləvi şəkildə ziyan vurulması ilə bağlı məsələlər bura daxildir. Söhbət ondan gedir ki, işğal dövründə meşələr, nadir ağac növləri kütləvi şəkildə qırılıb. Ekoloji cəhətdən səmərəsiz fəaliyyət göstərilməsi, qanunsuz mədən fəaliyyəti ilə məşğul olunması və digər məsələlər bura daxildir. Bütün bunlar ona gətirib çıxarıb ki, ətraf ərazilərdə ekoloji mühit məhv edilərək sıradan çıxıb. Ona görə də Azərbaycan haqlı olaraq belə bir iddia qaldırıb. Hesab edirəm ki, canlı təbiətə dəymiş ziyan, canlı təbiət obyektlərinin məhv edilməsinə yönəlmiş hərəkətlər lazımı qaydada sənədləşdirilib. Bu çərçivədə Ermənistana qarşı müəyyən iddialar qaldırılıb. Ermənistanın beynəlxalq hüquqi məsələlər üzrə nümayəndəsi Yeğişe Kirakosyan iddia etməsi ki, Azərbaycanın qaldırdığı iddia həmin konvensiyaya uyğun deyil, bu, növbəti erməni həyasızlığıdır. Ona görə ki, ərazilərimiz 30 il işğal altında olub və təbiətin necə məhv edilməsini Azərbaycan müşahidə edə bilib. Bununla bağlı o vaxt dəfələrlə beynəlxalq təşkilatlara müraciət edilib. Ona görə də Azərbaycanın Arbitraj Məhkəməsində qaldırdığı iddia “Avropanın canlı təbiətinin və təbii mühitinin qorunması haqqında” Bern Konvensiyasına uyğundur. O üzdən bu iddia təmin olunmalıdır və Ermənistanın məsuliyyəti müəyyən edilməlidir”.
Vidadi ORDAHALLI
