Akif Nağı: "Ermənistan əhalisi Azərbaycanla muqayisədə 4 dəfə az olsa da, USAID-in onlara verdiyi yardım bizimkindən az qala 9 dəfə çox olub"
Məlum olduğu kimi, USAID Bayden adminstrasiyasının son dönəmlərində Azərbaycana qarşı fəaliyyəti ilə seçilib. USAID əsasən Azərbaycandan 2023-cu ilin sentiyabr ayında keçirilən lokal antiterror əməliyyatından sonra üz döndərdi. Bu qurum ABŞ təmsilçisi idi.
O vaxt hakimiyyətdə onan Bayden hadisələrin bu yöndə inkişafını, Azərbaycanın bütün ölkə ərazisində suverenliyini bərpa etməsini istəmirdi. Ona görə də Bayden adminstrasiyasının təmsilçisi olan USAID Azərbaycana qarşı çevrildi.
Bayden administrasiyası ilə USAID-in sinxron fəaliyyəti Azərbaycana qarşı özünü necə göstərib?
Baki-xeber.com saytınin sualını cavablandiran politoloq Akif Nağı bildirdi ki, USAID Amerikanın dövlət maraqlarına xidmət edən təşkilatdır: "USAID 60 il ərzində müxtəlif administrasiyaların vaxtında fəaliyyət göstərib. USAID-ın məqsədi ondan ibarət idi ki, az vəsait hesabina Amerikanın nüfuzunu müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən də Azərbaycanda artırsın. Onlar bunu daha cox informasiya vasitəsi ilə ictimai rəyə təsir etməklə reallaşdırırdılar, lazım olanda kimlərisə hakimiyyətə qarşı qalxmağa təhrik edirdilər. Onlar yerli potensialdan müxtəlif vasitələrlə özləri üçün agentlər hazırlayırdılar. Onların fəaliyyəti siyasi, media və iqtisadi arenanı əhatə edirdi.
Məsələn, təsərrüfatla məşğul olan kiçik icmalar yaradır və mənfəət verdikləri insanlari öz tərəflərinə çəkib, onları öz agentlərinə çevirirdilər. Onlar bu yolla Amerika haqqında hər sahədə insanlara yardım edən dövlət təsəvvüru yaradırdılar. USAID postsovet məkanında 1992-ci ildən fəaliyyətə başlayıb. Həmin vaxtdan USAID Azərbaycanda özünə yuva sala, müxtəlif media nümayəndələrini və hüquq müdafiəçilərini əldə saxlaya bilib.
Adətən Amerika böyük maliyyə ilə çevrilişlər edir və ya münasib hakimiyyətlərə dəstək olur. USAID isə az maliyyə ilə böyük işlər görür. USAID-ın Azərbaycanla munasibətləri 2020-ci ilə qədər normal olub. Bu təşkilat Bayden administrasiyasından əvvəl də fəaliyyət göstərib. Amma Bayden administrasiyası ikinci Qarabağ müharibəsi ilə eyni vaxta düşdü. Respublikaçı Bayden Azərbaycanın qələbəsini həzm edə bilmədi. O əlindən gələni etdi ki, bu qələbənin üstünə kölgə salsın. Bunun üçün Azərbaycana qarşı yersiz ittihamlar səsləndirildi, Ermənistan isə müdafiə edildi. Bayden o vaxt de-fakto mövcud olan qondarma “Dağlıq Qarabağ respubilikasını” müdafiə edirdi, parlament onu tanımağı müzakirəyə çıxarırdı. Onların təhlukəsizliyini beynəlxalq təminata göturmək istəyirdilər və s. USAID rəhbəri Samanta Pauer sözsüz ki, o zaman Bayden administrasiyasının maraqlarını təmsil edirdi. Bu munvalla təşkilat Ermənistana külli miqdarda yardım verdi, dəstək oldu. USAID bütün məsələlərdə Azərbaycana qarşı qərəzli mövqe tutdu.
USAID ötən il 100-dən artıq ölkəyə 72 milyard dollar yardım göstərib. Bu nə Amerika, nə də 100 ölkə üçün o qədər də böyük məbləğ deyil. Amma bu yardım vasitəsilə ABŞ həmin ölkələri nəzarətdə saxlayırdı.
Ermənistanın etiraf etdiyi statistikaya görə, USAID bu ölkəyə 1992-2024-cü illərdə 3,5 milyard dollar yardım edib. Lakin həmin muddət ərzində USAID-in Azərbaycana yardımlarının həcmi 400 milyon dollardan bir qədər artıq olub. Ermənistan əhalisi Azərbaycanla muqayisədə 4 dəfə az olsa da, USAID-in onlara verdiyi yardım bizimkindən az qala 9 dəfə çox olub. Azərbaycan Amerika ilə, o cümlədən də USAID-lə mübasibətlərini 2023-cü ildən yenidən qurdu. 2023-cü ildə Azərbaycanın lokal antiterror əməliyyati nəticəsində ərazi bütövlüyünu təmin etməsi Amerikada və USAID-ın içərisində bizə qarşı qəzəbə səbəb oldu. Azərbaycana qarşı ağılasığmaz ittihamlar irəli surüldü, tələb qoyuldu ki, Qarabağdan çıxan ermənilər geri qayıtmalıdır və s. Amerika və USAID ermənilərin ərazilərimizi könüllü tərk etməsini "genosid" kimi qiymətləndirdi.
Sərt Amerika-Azərbaycan qarşıdurması başlandı. USAID isə Amerikanin bu siyasətinin mərkəzində dayanırdı. Ötən ilin fevral ayinda USAID ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq muqaviləsinin vaxtı bitdi. Azərbaycan muqavilənin vaxtını uzatmaq istəmirdi. Ötən ilin iyun ayında Azərbaycan əməkdaşlığa birtərəfli qaydada son qoydu. Amma USAID qeyri-rəsmi fəaliyyətini davam etdirirdi. Bu ilin yanvar ayında Tramp adminstrasiyası öz partiya maraqlarından çıxıs edərək USAID-i ləğv etdi. Yəni Tramp ötən ayın sonunda qərar verdi ki, 90 gün muddətinə beynəlxalq yardımlar dayandırılsın. Amerikada isə beynəlxalq yarışları USAID verirdi. Bu da o deməkdir ki, USAID ləğv edildi. Hazırda Azərbaycanda USAID-ın maliyyələşdirdiyi qurumların nümayəndələri sorğulanır, onlardan həbs olunanlar da var.
USAID-in bağlanmasi Azərbaycana o qədər də təsir etmədi. Əsas təsirlər Ermənistanadir. Çünki USAID orada geniş şəkildə işləyirdi. Boyük həcmli yardımlar verirdi. Hətta başqa adlar altında USAID Ermənistana hərbi yardımlar da göstərirdi.
USAID-in fəaliyyəti üç ayliq dayandırılıb. Bu muddət ərzində yəqin ki, tərkib dəyişəcək və Trampı dəstəkləyən komanda formalaşacaq və qurum fəaliyyətini davam etdirəcək. Yeni komanda ilə Azərbaycan arasında munasibətlərin yenidən bərpa edilməsi isə gözləniləndir".
Dəniz NƏSİRLİ
