Abutalıb Səmədov: "Putin açıq şəkildə deyib ki, onun missiyası keçmis imperiya torpaqlarını birləşdirməkdən və dövləti möhkəmləndirməkdən ibarətdir"
Ukraynada müharibə başlayandan bəri ABŞ və Rusiya arasında ilk təmas qurulub. Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff şəxsi təyyarəsi ilə Moskvaya uçub. Bununla da ABŞ ilə Rusiya arasında ilk gizli razılaşma əldə edilib. Bu təmas əvvəlcə Kreml tərəfindən təkzib edilsə də, sonradan təsdiqlənib.
Rusiyada 4 ildir həbsdə olan amerikalı müəllim Mark Fogel gizli razılaşma əsasında sərbəst buraxılıb. Trampın səfiri Vitkoff tərəfindən aparılan danışıqlar nəticəsində sərbəst buraxılan Fogel ölkəsinə qayıtdıqdan sonra Ağ Evdə Tramp tərəfindən qarşılanıb.
Xatırladaq ki, Amerikada məktəb müəllimi olan Mark Hilliard Fogel 2021-ci ilin avqustunda Rusiyaya 0,6 unsiya (17 q) tibbi marixuana ilə girməyə cəhd etdiyi üçün Rusiya hakimiyyəti tərəfindən həbs edilmişdi. 2022-ci ilin iyununda o, 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.
Mark Fogel 11 fevral 2025-ci ildə Rusiyada azadlığa buraxılıb.
ABŞ Dövlət Departamentinin saytında qeyd edilir ki, verilən vədlər yerinə yetirilir. Prezident Tramp Fogel ailəsinə Markı evə gətirəcəyinə söz verdi və bu gün Mark yola düşür. Rusiyada üç il yarım həbsdən sonra Mark nəhayət azadlığa çıxıb. Markın azadlığa buraxılması digər Amerika vətəndaşlarının hələ də Rusiya həbisxanalarında saxlandığını xatırladır. Prezident Tramp onların hamısını vətənə qaytarmağa hazırdır.
Məlumdur ki, bu mübadilə Trampın seçki vədləri çərçivəsində reallaşdırılıb. Amma bu razılaşmanın nəyin müqabilində baş tutması barədə heç bir məlumat yoxdur. Ola bilər ki, bu, Putinin təmənnasız jestidir və Moskvanın belə jestləri Ukrayna müharibəsinin dayandırılmasında Amerikanın Rusiyaya qarşı sərt mövqeyini yumşaltmağa hesablanıb. Yoxsa Trampla Putin arasında artıq müəyyən razılaşma mövcuddur? Əks təqdirdə, Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff şəxsi təyyarəsində öz təşəbbüsü ilə Moskvaya uçmağa necə risq edə bilərdi?
Baki-xeber.com saytının sualına cavabında politoloq Abutalıb Səmədov bildirdi ki, Putinin Amerika vətəndaşını həbsdən azad etməsi, təbiı ki, müəyyən sövdələşmənin nəticəsidir: "Sadəcə, bunun nədən ibarət olduğunü Tramp açıqlamaq istəməyib. Amma işarə edib ki, kifayət qədər ciddi danışıqlar gedib. Danışıqlar ondan ibarət ola bilər ki, Tramp Putinin müəyyən şərtlərini qəbul edib. İlk növbədə Ukrayna müharibəsində Rusiyanın təklif etdiyi sülh modelinin müəyyən tələblərini qəbul etdiyini vəd edə bilər. Əslinə qalsa, bu, Trampın güzəşti deyil, bu onun seçki təbliğatı vaxtı verdiyi vədin, götürdüyu öhdəliyin - söhbət Amerıka seçicilərindən gedir - həyata keçirilməsinin təzahürüdür. Əgər Tramp Ukrayna ilə Rusiya arasında müharibəni 100 gün və ya altı ay ərzində dayandırmaq öhdəliyi götürübsə, bunun bir yolu var - Ukraynaya təzyiqlər yolu ilə onu sülhə və güzəştlərə məcbur etmək, eyni zamanda Kiyevi Rusiyanın şərtlərinin böyuk hissəsini qəbul etməyə razılaşdırmaq, Rusiyanı isə dilə tutaraq, muəyyən yumşalmalara getməsinə çalışmaqdan ibarət ola bilər. Trampın 6 ay ərzində Rusiyaya təzyiq göstərmək şansi yoxdur. Özünün dediyi kimi, əgər ədalətli sülhə nail olmaq istəsəydi, bunun üçün ən azı üç il vaxta ehtiyac duyulardı. Rusiyaya qarşı təzyiqlar artırılardı, sanksiyalar sərtləşdirilərdi, Rusiyanın kifayət qədər zəifləməsi, Ukraynanın isə hərbi gücünun Qərb və ABŞ tərəfindən artırılması nəticəsində Moskvanı məcbur etmək olardi ki, ədalətli sülhə razılaşsın. Lakin Tramp bunu qısa müddətdə həll etmək istəyir. Qısa müddətdə isə Rusiyanı nəyəsə məcbur etmək mümkün deyil. Məsələn, neft qiymətlərini azaltmaq üçün zamana ehtiyac var. Bu prosesə Səudiyyə Ərəbistanını, OPEC+u qoşmağa ehtiyac var. Bu da müəyyən zaman tələb edir. Üstəlik, bu məsələlər sürətlə həllini tapsa da, Rusiyanın ən azı bir il-bir il yarım ayaqda qalmaq imkanı var. Rusiya rublu dəyərdən salmaqla büdcəni doldura bilər. Onsuz da Rusiya əsas xərclərini müharibəyə yönəldib, iqtisadiyyat tamamilə hərbi relslər üzərinə köçürülub. Tramp isə məsələni qısa müddətdə həll etmək istəyir. Digər tərəfdən, o başa düşür ki, Rusiyaya təzyiq mübahisəli məsələdir, nəticə verməyə də bilər. 20 mindən artıq sanksiya tətbiq edilən Rusiya 2024-ci ildə 4%-dən artıq ÜDM artımına nail oldu. Bu qədər sanksiya ilə Rusiya Avropa ölkələrindən 4 dəfə çox artım nümayiş etdirib. Bu da Trampı düşünməyə vadar edir ki, Rusiyaya qarşı sanksiyaları gücləndirmək nəticə verməyə də bilər. Ancaq Trampa real nəticə lazımdır. Real nətisə isə Ukraynanı sülhə məcbur etməkdən keçir. Onsuz da Ukrayna təbii sərvətlərini Amerikaya verməyə hazır olduğunu bəyan edib və ilkin olaraq 500 milyard dollarlıq müqavilənin bağlanması artıq razılaşdırılıb.
Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ku, Ukraynanın 26 trilyon dollarlıq təbii sərvətinin yarısı hazırda Rusiyanın nəzarətindədir. Yerdə qalan hissə uğrunda mübarizə aparmaq və buna dərhal nail olmaq ABŞ-ın da maraqlarına uyğundur. Ona görə də Tramp asan yolu seçib. Putinin apardığı danışıqlar da göstərir ki, hər iki tərəf danışıqlardan razı qalıb. Bu da o halda mümkündür ki, Tramp Putinin tələblərinin əsas hissəsini qəbul etsin. Əks halda Putin razı qalmayacaq və bu izdivac pozulacaq.
Beləcə, Amerika növbəti dəfə və daha dəhşətli formada Ukraynanı satdı. Eyni zamanda, Rusiyanın istədiyi sülhə doğru ilk addım atıldı. Əgər hər şey bu cür, Rusiyanin istediyi kimi davam etsə, bu, Azərbaycan üçun də problemlər yarada bilər. Çünki Putin açıq şəkildə deyib ki, onun missiyası keçmis imperiya torpaqlarını birləşdirməkdən və dövləti möhkəmləndirməkdən ibarətdir. Onun hansı torpaqları nəzərdə tutduğu sübhə doğurmur. Yəqin ki, o, Moldovadan başlayacaq. Sonra isə digər əraziləri birləşdirməyə cəhd göstərəcək.
Bu gün artıq Trampla Putinin arasında ilkin razılaşma var, bu razılaşma Putinin əsas şərtlərinin Tramp tərəfindən qəbul edilməsindən ibarətdir. Amma Ukraynanın sülhə məcbur edilməsi dünyada yaxşı qarşılanmaya bilər. Çunki Avropadaki müttəfiqlər, eyni zamanda, dünyanin əksər hissəsi Rusiyanın bu müharibədən zəfərlə çıxmasını istəmir və ümidlər var idi ki, Tramp Rusiyanın zəifləməsi üçün daha ciddi addımlar atacaq. Amma son telefon danışıqları göstərir ki, Tramp vaxt itirmək istəmir. Lakin bu razılaşmanı elə şəklə salmaq lazımdir ki, müəyyən qədər Ukraynanın da istəklərinin nəzərə alındıği görüntüsu formalaşsın və deməsinlər ki, Tramp Putinə təslim oldu, Putin Trampı sındirdı. Bundan sonrakı danışıqlar daha çox görüntü yaratmağa xidmət edəcək. Görüntu yaratmağa çalışacaqlar ki, ədalətli sülhə nail olunub, hər iki tərəfin istədiyi və istəmədiyi şərtlər saziş layihəsinə salınıb. Lakin əslində sülh razılaşmasında daha çox Putinin istəkləri öz əksini tapacaq".
Dəniz NƏSİRLİ
