Elşad Həsənov: “Suriyadan qızıl külçələri, muzey eksponatları və sair çıxarılıbsa...”
Bir vaxtlar Bəşər Əsəd rejimi ilə müttəfiq olan Rusiyanın yeni hökumət dövründə qol-qanadının kəsildiyi məlumdur, artıq bu ölkədə rəsmi Moskvanın təsiri kifayət qədər azalıb.
İngiltərə Müdafiə Nazirliyinin kəşfiyyat hesabatına görə, Rusiyanın Şərqi Aralıq dənizindəki ən mühüm hərbi məntəqələrindən biri olan Tartus dəniz bazasında böyük təxliyə əməliyyatı keçirilib.
Yanvarın 28 və 29-da SPARTA II və SPARTA adlı Rusiyanın iki yük gəmisi dörd hərbi donanma gəmisinin mühafizəsi altında Tartusdan ayrılıb. Gəmilərlə çıxarılan hərbi texnika və şəxsi heyətin hələlik bilinməyən alternativ bölgələrə daşındığı bildirilir.
Britaniya kəşfiyyatının məlumatına görə, Rusiya hazırda həm Suriyada yeni administrasiya, həm də Heyət Tahrir el-Şamla (HTŞ) danışıqlar aparır. Lakin Moskvanın Əsədi himayə etmək səyləri tərəflər arasında danışıqları dalana dirəyib.
Rusiyanın hələ də özünü Suriyada əsas aktor kimi göstərməyə çalışmasına baxmayaraq, Ukrayna müharibəsi səbəbindən bölgədəki təsirini itirmək risqi ilə üzləşib.
Moskvanın Şərqi Aralıq dənizindəki hərbi mövcudluğu onun həm Yaxın Şərq, həm də Afrikadakı strateji maraqları üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ancaq Rusiyanın bütün diqqətini Ukraynadakı müharibəyə yönəltməsi bu bölgədəki hərbi mövqelərini ciddi şəkildə zəiflədib. Britaniya Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, Rusiyanın Suriyadakı hadisələrə tam nəzarət edə bilməməsi onun Əsəd rejimini ayaqda saxlamaq imkanlarını da əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdı.
Üsyançı qruplar 2024-cü ilin dekabrında Dəməşqi ələ keçirdikdən sonra Bəşər Əsəd Moskvaya sığınmağa məcbur oldu. Suriyanın yeni administrasiyası isə Əsədin Rusiya tərəfindən ekstradisiyasını tələb edir. Kremlin Suriyadakı mövcudluğunu saxlamaq üçün diplomatik manevrləri isə hələlik nəticəsiz qalıb, danışıqlar faktiki olaraq dalana dirənib.
Bu, Britaniya kəşfiyyatının yaydığı hesabatda əksini tapan məlumatdır. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə isə, SPARTA II və SPARTA adlı Rusiyanın iki yük gəmisində çox böyük çəkidə qızıl külçələri, eyni zamanda Suriyanın çox məşhur tarix və digər profilli muzeylərindən oğurlanmış qiymətli eksponatlar, heykəllər, qədim artefaktlar, arxeoloji qazıntılardan əldə olunan qiymətli materiallar, qızıl məmulatları Moskvaya daşınıb. Digər qeyri-rəsmi məlumata görə, eyni zamanda Bəşər Əsəd hakimiyyəti komandasının gizli üzvlərinin dəstəyi ilə toplanmış külli miqdarda valyuta, dollar həmin gəmilərdə Moskvaya aparılıb. Məlumatlara diqqət yetirsək görərik ki, Suriyanın həm maddi, həm də tarixi dəyərləri, qiymətli eksponatları yağmalanaraq, üstünə də külli miqdarda valyuta yüklənərək Moskvaya daşınıb.
“Hesab eidrəm ki, Rusiya da buna etiraz edə bilməyəcək”
Məsələyə şərh verən siyasi ekspert Elşad Həsənov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Rusiyanın Suriyada kitabı bağlanıb. E.Həsənov qeyd etdi ki, Bəşər Əsəd rejimi süqut edəndən sonra Rusiyanın başı Ukrayna müharibəsinə qarışdığından Bəşər Əsədə dəstək göstərməyə hərbi gücü olmadı. “Baxmayaraq ki, o vaxt Bəşər Əsəd Moskvaya gəldi və Putuni nə qədər gözlədi, sonra görüşdü, ancaq heç bir kömək ala bilməyib Suriyaya qayıtdı. Bir həftə sonra Bəşər Əsəd qaçmağa məcbur oldu, indi də Rusiyada gizlənir. Suriyada təkcə Rusiya yox, həm də İran məğlub oldu. Günün reallığı budur ki, Suriyanın indiki hakimiyyətinin arxasında Türkiyə dayanır. Türkiyə orda sakitlik, sabitlik olmasını istəyir, terrorçulardan təmizlənmiş bir ölkə qurulsun. Trükiyə buna çalışır. Ona görə də orda Rusiyanın hərbi bazaları ləğv olunacaq. Baxmayaraq, Suriyanın indiki müdafiə naziri bildirdi ki, bu, danışıqlardan asılı olacaq, Rusiyanın qoşunlarının burda qalması bizə xeyir verəcəksə o zaman bu nəzərdən keçirilə bilər. Ancaq belə görünür ki, Rusiya ordan öz hərbi qüvvələrini çıxarmalıdır. Dünən Hmeymim aviabazasından 30 nəqliyyat vasitəsinə yüklənmiş raketlər Tartus limanına gələrkən o limanın yaxınlığındakı nəzarət-buraxlış məntəqəsində saxlanılıb, 8 saat saxlanıldıqdan sonra onlar geri Hmeymim aviabazasına qaytarılıb. Yəni orda çox ciddi hadisələr baş verir. Rusiya qoşunlarının Suriyadan çıxarılması məsələsi durur. Hesab edirəm ki, Rusiya qoşunlarının ordan çıxarılması Suriyanın gələcək inkişafına töhfə olacaq”.
E.Həsənovun fikincə, Rusiya qüvvələri Suriyada qalarsa orda sabitlik, əmin-amanlıq olması mümkün deyil. E.Həsənov qeyd etdi ki, Tartus limanından çıxan gəmilərdə rus hərbiçilərinin avadanlıqları və sair daşınır, ancaq indiki dövrdə o gəmilər vasitəsilə qızıl külçələri daşınması inandırıcı görünmür. “Əgər Suriyadan qızıl külçələri, muzey eksponatları və sair çıxarılıbsa onlar Bəşər Əsəd orda olduğu vaxtda çıxarılıb. Özü Suriyadan qaçan zaman da gəmi ilə bunları daşıda bilərdi. Amma bu qədər vaxt keçəndən sonra inanmıram ki, ordan qızıl daşınsın, çünki ora artıq Suriya hərbi qüvvələri nəzarət edir. Suriya tərəfi Bəşər Əsədin Rusiyaya apardığı külli həcmdə qızılı, milyonlarla dollar pulu Suriyanın bərpası üçün istəyib. Ona görə də, Rusiyanın Suriyadan çıxarılması labüddür. Hesab eidrəm ki, Rusiya da buna etiraz edə bilməyəcək. Çünki o, Ukrayna müharibəsində çox zəifləyib, ona qarşı dünya ölkələrinin də böyük basqısı var”-deyə E.Həsənov bildirdi.
İradə SARIYEVA
