Azərbaycanın AZAL şirkətinə məxsus sərnişin təyyarəsinin Rusiyanın “Pantsir” raketi ilə vurulması nəticəsində qəzaya uğraması ilə yaşanan faciədən sonra Moskva hələ də üzərinə düşən öhdəliklərə əməl etmək istəmir. Halbuki, bütün faktlar təyyarənin vurulduğunu təsdiqləyir. Amma buna rəğmən, Kreml dairələri əvvəlcə inkaretmə, daha sonra isə hadisəni ört-basdır etmək yolunu tutdular.
Düzdür, prezident İlham Əliyevin davamlı israrından sonra hadisə ilə bağlı üzrxahlıq edilsə də, ardınca Azərbaycana qarşı qara piar, hətta hədə-təhdid kampaniyasına başlanıldı. Proses hələ də davam edir.
Bununla belə, Rusiyada Kremlin yanaşmasının haqsız olduğunu qəbul edənlərin sayı da az deyil. Məsələn, rusiyalı ekspert Maksim Şevçenko bildirir: “Deməzdim ki, Rusiyada Azərbaycanla aranı qarışdıran insanlar var. Ənənəvi olaraq bizdə müəyyən diaspor lobbiləri var ki, onların gücü çox şişirdilir. Ən azından Ermənistanla heç nə edə bilmədilər. Paşinyan Türkiyə və Azərbaycanla yaxınlaşma xəttini davam etdirir. Və bu xətti, yeri gəlmişkən, prezident Putin dəstəkləyir. Ümumiyyətlə, Rusiyada bu məsələ, yəni münasibətlərin pisləşməsi ciddi səviyyədə şişirdilmir. Rusiya hakimiyyətinin ümumi tonundan görürəm ki, onlar bu münaqişəni mümkün qədər tez həll etmək istəyir. Azərbaycanda qiymətləndirmə tonunu Azərbaycan Prezidenti müəyyən edir. Bu, daha ciddi məsələdir və təbii ki, Azərbaycan Prezidentinin nəinki haqqı var, həm də üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirir. Çünki Azərbaycan təyyarəsi faciəvi şəkildə qəzaya uğrayıb, Azərbaycan vətəndaşları həlak olub və məncə, bununla bağlı heç bir sual ola bilməz. Prezident Əliyevin verdiyi suallar fundamental əhəmiyyət kəsb edən milli təhlükəsizlik məsələləridir. Həmişə Rusiya ilə Azərbaycan arasında yaxşı münasibətlərin tərəfdarı olmuşam. Buna əsaslanaraq və bütün problemləri bütövlükdə qiymətləndirsək, deyərdim ki, həllini tələb edən suallar yığılıb. Daha konkret desək, bu suallar prezidentlər səviyyəsində dialoq tələb edir, prezidentlərimiz arasında həmişə çox yaxşı şəxsi münasibətlər, çox gözəl dialoq olub”. Rusiya Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Sergey Markov isə bəyan edir ki, dost və müttəfiq münasibətlərinə zərər vuran bəyənatları yolverilməz hesab edir: “Rusiyanın məsuliyyətli dövlət xadimləri, ictimai xadimləri və deputatları ölkədə milli sülhün pozulmaması, Rusiya ilə onun ənənəvi dostları və müttəfiqləri, məsələn, Azərbaycanla yaxşı münasibətlərin korlanmaması üçün belə məsuliyyətsiz bəyanatlar verilməməsinə çağırış edir”. Sergey Markov hesab edir ki, Rusiyada kifayət qədər nüfuzlu türkofob, o cümlədən azərbaycanofob qüvvələr var: “Onlar münasibətlərin indiki dövründən istifadə edib, Rusiya ilə Azərbaycan arasında mümkün qədər çox münaqişə yaratmağa çalışırlar. Onlar, həmçinin, Rusiya ilə Türkiyə arasında münaqişə yaratmağı arzulayırlar. Qeyd etmək vacibdir ki, çoxsaylı bəyanatlar təkcə miqrasiyaya, hətta qeyri-qanuni miqrasiyaya qarşı belə deyil, ümumiyyətlə, Rusiyanın azərbaycanlı milli vətəndaşlarına qarşı yönəldilib. Bu yolverilməzdir. Belə çıxır ki, bu bəyanatlar milli əsasda diskriminasiyaya çağırır, bu isə Rusiya Federasiyasının çoxsaylı qanunlarının kobud şəkildə pozulması deməkdir. Rusiya vətəndaşı olan azərbaycanlıların hüquqları, rus dövlətinin digər millətlərdən olan vətəndaşlarının hüquqları ilə eyni dərəcədəşəkildə qorunmalıdır”.
Qeyd edək ki, bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyi qətidir. Hələ ötən ay prezident Bakıdan Qroznıya uçan təyyarənin Aktauda qəzaya uğraması zamanı həlak olan ekipaj heyətinin ailə üzvləri və sağ qalan təyyarə bələdçiləri ilə görüşündə qeyd edib: “Azərbaycan vətəndaşlarının bu qəzada həlak olmasının günahı Rusiya Federasiyası nümayəndələrinin üzərindədir. Biz ədalət tələb edirik, günahkarların cəzalandırılmasını tələb edirik, tam şəffaflıq və insani davranış tələb edirik”. Bundan başqa, prezident qeyd edib ki, əgər Qroznı şəhəri öz ərazisində Rusiyanın hava məkanının bağlanması üzrə vaxtında tədbirlər görsəydi, yerüstü xidmətlərin bütün qaydalarına əməl olunsaydı, həmçinin Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələri və mülki xidmətləri arasında koordinasiya olsaydı, onda bu faciə baş verməzdi. Qeyd edək ki, Qazaxıstan Nəqliyyat Nazirliyi “Azərbaycan Hava Yolları” aviaşirkətinə məxsus "Embraer-190" təyyarəsinin iştirakı ilə baş vermiş aviasiya hadisəsinin araşdırılması üzrə ilkin hesabatı dərc edib. Hesabatda deyilib ki, Aktau hava limanı yaxınlığında qəzaya uğrayan təyyarənin korpusuna ilkin baxış zamanı ekspertlər tərəfindən çoxsaylı dəliklər, həmçinin yad metal əşyalar aşkar edilib. Vurğulanıb ki, İstintaq Komissiyası hava gəmisinin konstruksiya zədələrinin ətraflı müayinəsini davam etdirir: "İlkin yoxlamalar zamanı füzelyajın arxa hissəsində, şaquli və üfüqi stabilizatorlarda, sükan və istiqamət sükanlarında müxtəlif ölçü və formalı çoxsaylı dəlik və dəliksiz zədələr aşkar edilib. Oxşar zədələr hava gəmisinin sol mühərriki, sol qanadı, eləcə də digər aqreqat və komponentlərində də müəyyən olunub. Bəzi zədələrin düzgün düzbucaqlı formaya malik olduğu qeyd edilir". Bildirilib ki, AZAL-ın təyyarəsi uçuşa başladıqda və Qroznıya qədər olan uçuş hissəsində tam uçuşa yararlı vəziyyətdə olub. Hava gəmisinin, o cümlədən onun idarəetmə sisteminin uçuşa yararlılıqla əlaqədar bu məlumatlar FDR vasitəsilə öz təsdiqini tapıb. Amma Rusiya bütün faktlara baxmayaraq, hələ də üzərinə düşəni etmək istəmir.
Tahir TAĞIYEV
