“Qafqaz Albaniyası” sözü hardan çıxıb?.. Alimlərin mübahisəsi...

Qasım Hacıyev: “O vaxt Oqtay Sultanov dedi ki, maraq üçün araşdırmışam, amma qədim mənbələrdə “Qafqaz Albaniyası” sözü yoxdur, Albaniya sözünün əvvəlinə “Qafqaz” sözü son tərcümələrdə daxil edilib”

img

Tarixçi-alimlər Ramin Əlizadə və Elnur Nəciyevin “Qarabağın alban-qıpçaq tarixinə dair” adlı kitabı nəşr olunub. Sözügedən kitaba ön sözü AMEA-nın həqiqi üzvü, Əməkdar elm xadimi, Dövlət Mükafatı laureatı Yaqub Mahmudov yazıb.

Y.Mahmudov kitaba yazdığı “Tarixi həqiqətə doğru gərəkli və uğurlu addım” adlı ön sözdə qeyd edib ki, heç bir qədim mənbədə Albaniya sözünün önündə “Qafqaz” sözü olmayıb, bu söz sadəcə Albaniya kimi yazılıb:  “Heç bir ilk mənbədə “Albaniya” sözünün önündə “Qafqaz” sözü yoxdur. Amma çar Rusiyası və sovet-bolşevik rejimi dövrlərində Azərbaycan Albaniya dövləti “Qafqaz Albaniyası” adı ilə təqdim edilib”.

Doğrudanmı, Albaniya sözünün əvvəlində “Qafqaz” sözü heç bir ilkin mənbədə qeyd olunmayıb, yoxsa bu bir tarixçi fantaziyasıdır? Əgər bu Qafqaz Albaniyası olmayıbsa, bəs necə olub ki, sonradan Albaniya Qafqaz Albaniyası adlandırılıb?

  • “Çoxdanın söhbətidir ki, bura “Qafqaz Albaniyası” yox, Azərbaycan Albaniyası adlandırılmalıdır”

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu fikir Y.Mahmudov tərəfindən indi deyilir, amma ondan da qabaq bəzi tarixçilər, o cümlədən də onun özü bu barədə danışıb, faktları ortaya çıxarıb. “Qafqaz Albaniyası məsələsini şərh edərkən bir şeyə diqqət yetirmək lazımdır. Azərbaycan tarixçiləri arasında az-az adamlar var ki, qədim dilləri bilir. Xüsusilə də Sovet dövründə oxumuş, elmi dərəcə almış alimlərin bəziləri qədim dilləri bilirdi. İndi isə bəziləri yalandan deyirlər ki, qədim dilləri və xarici dilləri bilirlər və sair. Ona görə də, etiraf etmək lazımdır ki, mənbələrdən istifadə edərkən əsasən də son dövrlərdə tərcümələrdən istifadə olunur. Əslinə qalanda, elə bir qədim mənbə qalmayıb ki, ondan istifadə olunmasın. Çox təsadüfi halda ola bilsin ki, hansısa qədim mənbə gözdən qaçsın, Sankt-Peterburuqdakı, başqa şəhərlərdəki qədim əlyazma fondlarınakı hansısa əlyazmalara baxılmasın. Arxivlərdə, qədim əlyazma fondlarında mövcud olan əlyazmalar da rus dilinə, ingilis və başqa dillərə tərcümə edilib və ondan da istifadə olunur. Burada bir incə məqam var, o da tərcümə edilərkən yol verilən xətalarla bağlıdır. Tərcüməçilər və tərtibçilər tərəfindən qəsdən, məqsədli şəkildə saxtalaşdırılan, müdaxilələr və əlavələr edilən əlyazmalar da var. Bəzi qədim əlyazmalara kənar müdaxiələrin edilməsi istisna deyil. Hətta buna Azərbaycanın Əlyazmalar Fondunda da rast gəlmişəm. “Qarabağnamələr” haqqında yazılan kitabların içərisində də saxtakarlıq edilib. Bunu həmişə demişəm, yenə də təkrar etmək istəyirəm ki, hansı sənədə erməni əli dəyibsə, orada mütləq saxtalaşdırılma aparılıb. Başqa cür də ola biməz, bu dəfələrlə təsdiq olunmuş məsələdir.

Qafqaz Albaniyası, yaxud Azərbaycan Albaniyası məsələsinə gəlincə, bu məsələ yeni deyil, çoxdan elmi arenaya çıxarılıb. Yaxşı yadımdadır, təxminən 15-16 il əvvəl ADPU-da konfransda o zamankı kafedra müdiri, tarix elmələri doktoru Oqtay Sultanov bu məsələni gündəmə gətirib. O, vaxt Oqtay Sultanov dedi ki, maraq üçün araşdırmışam, amma qədim mənbələrdə  “Qafqaz Albaniyası” sözü yoxdur, Albaniya sözünün əvvəlinə “Qafqaz” sözü son tərcümələrdə daxil edilib. Oqtay müəllimin bu sözündən sonra bu məsələ ilə maraqlandım, məlum olan əlyazmaların tərcümələrinə baxdım. O zaman Moskvaya, Sankt-Peterburqa da gedəndə bu məsələni aydınlaşdırmağa çalışdıq. Amma aydınlaşdıra bilmədik. 15-16 il əvvəl bu məsələ aktual olub.  “Qafqaz Albaniyası” deyiləndə gürcülər bir tərəfdən deyirdi ki, Albaniyanın əvvəlində “Qafqaz” sözü yazılırsa, bu Albaniya elə gürcülərə aid olub. Ermənilər də ki, həmişə nə varsa ona qarşı iddia irəli sürüblər. “Qafqaz Albaniyası”  məsələsi təbliğ edildikcə ermənilər də saxta kitablar, məqalələr yazıb çap etdirməyə, xəritələr hazırlamağa başladılar ki, bura “Qafqaz Albaniyasıdırsa ermənilərindir, ermənilər burada “qədim” xalqdır” və sair iddialara düşdülər. Halbuki, Albaniyanın ermənilərə heç bir dəxli yoxdur. Albaniya sözünün önünə “Qafqaz” sözünün artırılması bir sıra tarixi təhriflərə, saxtakarlıqlara yol açdı. Hətta Arutunyan kimi erməni tarixçiləri iddia etməyə başladılar ki, ümumiyyətlə “Albaniya dövləti olmayıb, bu, Ermənistanın bir hissəsidir”. Hətta əvvəllər cəfəng-cəfəng iddia edilirdi ki, bu “Böyük Ermənistana daxildir”  və sair. Sonra Albaniyanı “Şərqi Ermənistan” adlandırdılar. Belə saxta söhbətlər çoxdur. Yenə də deyirəm, bu söhbət yeni deyil, çoxdan var. Çoxdanın söhbətidir ki, bura “Qafqaz Albaniyası” yox, Azərbaycan Albaniyası adlandırılmalıdır. Çünki bura Albaniya kimi eradan əvvəl IV əsrdə tarixə düşüb. Sonradan da geniş, çoxsaylı mənbələrlə təsdiq olunan Albaniya ərazisi həm tarixi mənbələr əsasında, həm də arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində araşdırılıb, öyrənilib. Albaniyanın atributları, pul sikkələri, mədəniyyət nümunələri orataya çıxıb. İndi Qafqaz Albaniyası adlanan, əslində isə Azərbaycan Albaniyası dövlətinin tarixinə aid çoxlu faktlar mövcuddur. Ona görə də, birdəfəlik olaraq qonşularımızın iddialarına son qoyulması üçün “Qafqaz Albaniyası” yox, Azərbaycan Albaniyası yazırıq. Çünki Azərbaycan Albaniyasının paytaxtları da, əraziləri də indiki Azərbaycan Respublikasının ərazisidir ki, ona görə də biz onu Azərbaycan Albaniyası adlandırırıq. O ki qaldı bunun ətrafında yaranan fikirlərə, bəziləri sonradan da olsa bildi-bilmədi məsələ atır oratya və sonradan da bunun ətrafında hay-küy yaradır. Özü də çoxu konyunktura məqsədilə olur. Deyir ki, hər şeyi mən demişəm, amma sonradan dediyi fikirlərin səhv olduğunu görəndə də, təəssüf ki, heç kim üzr istəmir. Ona görə də belə məsələlərdə düzgün mövqe tutmaq, obyektiv danışmaq və tarixi yeniliyi təqdim edərkən onu dönə-dönə yoxlayıb, dönə-dönə sınaqdan keçirib faktlara əsaslanıb elə təqdim etmək daha doğru olur”- deyə Q.Hacıyev vurğuladı.

İradə SARIYEVA

Son xəbərlər