Türkiyə Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinin gələcəyi üçün son dərəcə əhəmiyyətli bir dövrə qədəm qoyur. Birliyin dövlət və hökumət başçıları 10-11 dekabr tarixlərində Aİ Şurası Sammitində bir araya gələcəklər.
Aralıq dənizinin şərqindəki son gəlişmələr zirvədə əsas müzakirə mövzuslarından biri olacaq. Liderlərin toplantısından əvvəl Aİ xarici işlər nazirləri bazar ertəsi günü toplanacaq və zirvədə veriləcək qərarları müzakirə edəcəklər.
Zirvəyə bir neçə gün qalmış Fransa, Yunanıstan və Cənubi Kipr AB çərçivəsində Türkiyəyə qarşı sanksiyaların tətbiq olunması üçün səylərini artırıb. Yunanıstan Baş naziri Kiryakos Miçotakis və Xarici işlər naziri Nikos Dendias Türkiyəyə qarşı addımlar atmaq üçün AB ölkələrində aktiv görüşlər keçirməyə başlayıb. Afina AB ölkələrini öz tərəfinə çəkmək üçün çox səy göstərir. Türkiyə məsələsində ikiyə bölünən Aİ-də mövqelər dəqiqləşməyə başlayıb. Aİ-nin dönəm sədri Almaniya başda olmaqla, İspaniya, İtaliya, Macarıstan, Polşa, Rumıniya və Bolqarıstan önümüzdəki həftə keçiriləcək zirvədə Türkiyəyə qarşı sanksiyalar qəbul etməyə hazır olmadıqlarını açıqlayıblar.
Fransa, Yunanıstan və Cənubi Kiprdən başqa Avstriyanın da sanksiyaları dəstəklədiyi bildirilir.
Bu arada Avropa İttifaqı Şurasının sədri Şarl Mişel deyib ki, Türkiyəyə qarşı sanksiyalar müzakirə ediləcək. O qeyd edib ki, Aralıq dənizindəki hərəkətləri səbəbindən Türkiyəyə təsir etmək üçün bütün tədbirlər nəzərdən keçiriləcək: “Türkiyə ilə “siçan-pişik”oynamağı dayandırmağın vaxtı gəldi. Oktyabr ayında Aİ Türkiyəyə müsbət bir gündəm hazırlamağı təklif etdi, lakin bu baş vermədi. Bu səbəbdən Aİ zirvəsində bütün vasitələr nəzərdən keçiriləcək”.
Maraqlıdır, Avroittifaqın Türkiyəyə yönəlik bu dərəcədə artan aqressiyasının səbəbi nədir?
“Onlar hesab edir ki, əhalisi çox olduğuna görə, Türkiyə quruma üzv olsa iqtisadi baxımdan daha çox faydalanacaq”
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafovun sözlərinə görə, bu aqressiyanın kökündə xristian təəssübkeşliyi dayanır: “Bu səbəbdən Aİ-nin Türkiyə ilə münasibətləri heç də hər zaman rəvan olmayıb. 1987-ci ildən üzübəri Türkiyə Avropa qapılarını döyür. Aİ-nin tamhüquqlu üzvü olmaqdan ötrü qurumun indiyə qədər irəli sürdüyü bir sıra şərtləri yerinə yetirib. Bu şərtlər dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsini, siyasi sistemdə islahatların aparılmasını, ordunun konstitusiya ilə təsbit edilmiş bəzi səlahiyyətlərinin götürülməsini özündə ehtiva edir. Yəni ordu siyasi proseslərə qatılmamalıdır. Ötən dövr ərzində Ərdoğan iqtidarı deyilənlərlə bağlı bir sıra işlər gördü. Ancaq buna baxmayaraq, Aİ yenə də əlavə şərtlərlə çıxış edərək Türkiyəni birliyə qəbul etməkdən yayınır. Aİ hesab edir ki, əhalisi çox olduğuna görə, Türkiyə quruma üzv olsa iqtisadi baxımdan daha çox faydalanacaq. Onlar bunu istəmir. Bunun səbəbi Avroittifaqın xristian təəssübkeşliyi maraqlarından çıxış etməsidir. Baxmayaraq ki, Türkiyə Aİ-yə üzv olsa qurum bundan qazanar. 1997-ci ildə Türkiyənin o zamankı baş naziri Məsud Yılmaz dedi ki, “Avropa Birliyi xristian klubu olduğuna görə Türkiyəni ora buraxmazlar”. Türkiyə 3,5 milyon Suriya qaçqınını öz ərazisində saxlayır. Aİ həmin qaçqınlar ora gəlməsin deyə Türkiyəyə 14 milyard avro yardım vəd edib. Ancaq bugünə qədər həmin yardımın heç yarısını da verməyiblər. Nəzərə alsaq ki, həmin qaçqınlar Avropaya gəlsə orada ciddi problemlər yaranacaq, o zaman Aİ Türkiyəyə qarşı daha sayqılı olmalıdır. Şarl Mişelə gəldikdə isə, o Belçikadandır. 1999-cu ildə 23 yaşında Belçika parlamentinin ən gənc deputatı olub”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, Aİ 10 dekabr toplantısında Türkiyəyə qarşı sanksiya qəbul etsə, bundan itirəcək.
Vidadi ORDAHALLI
