Ermənistan parlamenti konstitusiyaya dəyişiklikləri birinci oxunuşda qəbul edib. 89 deputat qanun layihəsinin lehinə səs verib. Qanun layihəsinə görə, Konstitusiya Məhkəməsinin üzvlərinin və ya hakimlərinin səlahiyyətləri, konstitusiyanın 7-ci fəsli qüvvəyə minməzdən əvvəl onlar 12 il dən çox vəzifədə olublarsa, dayandırılacaq.
Hakim və ya məhkəmə üzvü konstitusiyanın VII fəsli qüvvəyə minməzdən əvvəl 12 il müddətindən az vəzifədə olubsa, 12 illik müddəti bitənə qədər vəzifədə qalacaq. Qanun təsdiqlənərsə, Konstitusiya Məhkəməsinin hazırkı hakimlərinin səlahiyyətləri dayandırılacaq, məhkəmə sədri isə məhkəmə üzvü olacaq. Konstitusiyaya dəyişikliklərlə bağlı Venesiya Komissiyasının tövsiyəsinin nəzərə alınmadığı vurğulanır.
Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş direktoru, “Vətən” partiyasının sədri Artur Vanetsyan vurğulayıb ki, Nikol Paşinyanın Konstitusiya Məhkəməsinə aylarla sürən təzyiqi, referendumun iflası və parlamentin bugünkü iclasında qəbul olunan layihə hakimiyyəti mənimsəmə cinayətinin tərkib hissəsidir. “Vətən” partiyasının sədri “Konstitusion quruluşun bərpası Komitəsi”nin yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış edib. Paşinyanın bu addımlarını diktatura qurmaq yolunda Avropa qurumları ilə əməkdaşlıqdan tam imtina hesab etmək olarmı?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bundan əvvəl Ermənistanda seçkilərlə bağlı ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun tövsiyələri, Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının rəyləri və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin Ermənistan üzrə seçki şikayətləri əsasında çıxarılan qərarlarına istinadən seçki məcəlləsi və icra mexanizmləri formalaşdırılıb:“Bu məcəllə və mexanizmlər haqqında seçkilər üzrə beynəlxalq tövsiyələrin icra vəziyyətinin dəyərləndirilməsinin ümumiləşdirilməsi ilə bağlı bir rəy mövcud idi. Bu rəy Ermənistanda azad və ədalətli seçkilərin keçirilməsi üçün səmərəli seçki qanunvericiliyi və praktikasının mövcud olmamasını şərtləndirirdi. Beynəlxalq təşkilatlarda 2018- ci ildə Ermənistanda demokratik şuarlarla baş verən inqlab nəticəsində hakimiyyətin dəyişdirilməsindən sonra bu istiqamətdə irəliləyişlərin ola biləcəyi haqda bir gözlənti var idi. Çünki Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının və ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun nümayəndələri ilə yeni baş nazir kimi ilk görüşlərində Paşınyan özü və komandasının, güya demokratik dəyərlərə sadiq olacağına dair söz verdi”.
Ekspertin sözlərinə görə, bu iki il ərzində yeni hakimiyyətin Ermənistanda keçirilən seçkilər və seçkili qurumlarda təmsilçilik uğrunda institutsional mübarizəni tam sıradan çıxardığını deyə bilərik: “Küçə iğtişaşları ilə hakimiyyəti devirərək, ardınca ölkənin qanunverici və icraedici orqanlarını ələ keçirmiş Paşınyan məqsədli və nümayişkaranə seçkilərdə hüquqi dövlətin idarəetmə prinsipinin nüvəsi olan siyasi plüralizmə zidd addımlar atdı. Parlament fraksiyalarını seçkidə öz namizədini irəli sürməmək haqqında iltizam verməyə məcbur etdi.
Paşınyan hakimiyyətinin ilk günlərindən həbslər və təzyiqlər vasitəsilə siyasi və iqtisadi opponentlərini zərərsizləşdirmək siyasəti yürüdülürdü. Siyasi opponentlər həbs edilməklə seçki marafonundan kənarlaşdırılırdı.
Ölkədə korrupsiyaya qarşı mübarizə və yeni vergi islahatları adı altında rəqib siyasi qrupların iqtisadi rıçaqlarının sıradan çıxarılması və ən əsası, ölkədə iqtisadi resursların və mülkiyyətin yeni və qanunsuz bölüşdürülməsi istiqamətində sistemli fəaliyyət göstərilirdi.
Nikol Paşınyan ilk günlərdən bu addımları daxili və xarici auditoriyaya çox asanlıqla həzm etdirmək istəyirdi. Belə rəy yaratmağa çalışırdı ki, güya dövlət qurumlarında hələ də güclü olan eks hakimiyyət qüvvələrindən məxməri inqilabı qorumağa çalışır. Amma ilk addımlardan aydın idi ki , Ermənistanda növbəti avtoritar rejim formalaşır və Paşınyan öz sələflərindən fərqlənmir. Bu günlərdə keçirilən konstitusiya dəyişiklikləri haqqında qanunun qəbulu Paşinyanın hansı dərəcədə diktator olduğunu sübut etdi.
Beynəlxalq instansiyaların və ölkə müxalifətinin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, yeni hökumət Ermənistanda konstitusiya dəyişikliklərinin qüvvəyə minməsi istiqamətində hər cür saxtakarlığa əl atdı. Qanunvericilikdə ancaq referendum keçirməklə dəyişdirilə bilən konstitusiya parlament daxilindəki hakim komandadan olan deputatların lehinə səs verməsi ilə dəyişdirildi. Müxalifəti təmsil edən deputatlar isə parlamentin həmin iclasını boykot etdilər, bitərəflər səsverməyə qatılmadılar.
Bugünlərdə Avropa Şurası Venesiya Komisiyası Ermənistanda seçki qanunvericliyi və təcrübəsinin təkmilləşdirilməsi, əlverişli seçki mühitinin yaradılması ilə bağlı Avropa Şurası və ATƏT standartları əsasında seçki tövsiyələrinin icrası ilə bağlı vəziyyəti dəyərləndirib. Bu qurumların irəli sürdüyü seçki tövsiyyələrində islahatların aparılmasının zəruriliyi haqqında istəklər dilə gətirilirdi. Ermənistanda referendumla həyata keçirməli olan, lakin parlamentdə dəyişdirilən konstitusiya yeniliyi Paşınyan hakimiyyətinin avtoritar tendensiyalarına legitimlik vermək üçün baş tutub. Təbiidir ki, bütün bu addımlar Paşınyan hakimiyyətinin avtoritar idarəetməsini qoruyub saxlamağa xidmət edir”.
Artıq aydın şəkildə görünür ki, Ermənistanda diktatura rejimi qurulur. Paşinyan bunun fonunda Avropadan gələn məsləhət və tövsiyələri birmənalı şəkildə rədd edir. Artıq Ermənistanın hökumət böhranı ilə üz-üzə olduğu tam aydınlığı ilə özünü göstərir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
