Problemli kreditlər banklar üçün əvvəlkindən daha böyük çətinliyə çevrilir

Tarix: 05.05.2015 / 03:08
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektorunda son vəziyyətin təhlili burada hələ də problemli kreditlərlə bağlı ciddi çətinliklərin yaşanmaqda olduğunu göstərir. Belə kreditlərin miqdarının artması müəyyən bankları getdikcə daha çətin vəziyyətdə qoyur. Vəziyyətin yaxın tezlikdə düzəlmə ehtimalı isə azdır. Qeyd edək ki, ölkəmizdə problemli kreditlərin 1,1 milyard manatının, yaxud 5,5 %-nin ödəmə vaxtı keçib. Ekspertlər isə bu rəqəmi təhlükəli hədd sayır.
Problemin miqyasının genişlənməsinə səbəb olan əsas amillərdən biri isə sözügedən kateqoriyadan olan kreditlərlə bağlı durumun getdikcə pisləşməsidir. Yəni problemli kreditlərin geri qaytarılmasında vəziyyət pisləşir. Bank sektorundakı mənbənin "Marja"ya verdiyi məlumata görə, nəinki son məzənnə dəyişikliyi nəticəsində borcları artan dollar krediti müştəriləri, manatla kredit götürənlər də borclarını vaxtlı-vaxtında geri qaytarmaqda çətinlik çəkir: "Bəzi müəssisə və şirkətlər işçilərin maaşlarını azaltdığından və ya ödəməyi gecikdirdiyindən, eyni zamanda sahibkarların satışları aşağı düşdüyündən kreditlərin geri ödənilməsi gecikdirilir. Gəlirləri məhdudlaşan müştərilər krediti ödəyə bilmədiyidən onların kredit tarixçəsi pisləşir, bankların isə problemli kreditləri artır". Daha bir maraqlı nüans isə avtomobillərlə bağlıdır. Araşdırmalar göstərir ki, son zamanlar satışa çıxarılan avtomobillər artıb. Bir neçə ayın avtomobilləri krediti ödənilə bilinməməsi səbəbindən satılır. Krediti dollarda olan avtomobil sahibləri, banklara kredit müddəti ərzində əlavə vəsait ödəməkdənsə, avtomobili bir az ucuz satıb, borcunu tez bağlamaq istəyir. Belə müştəriləri ikinci devalvasiya qorxusu da tələsdirir. Qeyd edək ki, devalvasiya nəticəsində dollarda krediti olanların xərci 34% artıb. Elə problemli kreditlərin daha çox avtomobillərlə bağlı olduğu da müşahidə edilir. Təbii ki, belə vəziyyətin yaranmasında bankların da günahı az deyil.
Ekspertlərə görə, banklarda kredit risqlərinin idarə edilməsinin lazımi səviyyədə olmaması problemli kreditlərin həcmini getdikcə artırır. O da bildirilir ki, kredit şərtləri ağır olaraq qalır və bu da bankların inkişafına mənfi təsir edir, aktivlərin keyfiyyətini pisləşdirir. Məlumat üçün qeyd edək ki, hazırda kommersiya banklarının təklif etdiyi kredit faizləri bəzən 30 faizi keçir. Özü də qarşıdakı aylarda bankların faiz siyasətində dəyişiklik gözlənilmir. Deməli, problemli kreditlərin miqdarı daha da çoxalacaq. O da olduqca mühüm amildir ki, vaxtı keçmiş kreditlərin həcminin sürətlə artması bəzi bankların öz funksiyalarını yerinə yetirməsinə imkan vermir. Hətta bir sıra iri bankların öz səhmdarlarına dividend ödəyə bilməməsi də vaxtı keçmiş kreditlərin həcminin artmasından irəli gəlir. Bütün bunlar onu göstərir ki, problemli kreditləri heç də birmənalı şəkildə əhalinin həmin kreditləri qaytara bilmə imkanlarının az olması ilə əlaqələndirmək doğru deyil. Problemli kreditlərin əsas səbəblərindən biri kommersiya banklarının kreditləri verən zaman bazarı doğru hesablamamalarıdır.
Problemli kredit məsələsinin necə həll edilməsinə gəlincə, ekspertlər kommersiya banklarının bu istiqamətdə addımlar atmadığı fikrindədir. Söhbət ondan gedir ki, bankların kreditlərin verilməsi ilə bağlı qiymətləndirmələri qısa müddəti əhatə edir. Onlar uzunmüddətli dövr üçün kreditlərin qiymətləndirmə və ya qaytarılma mexanizmini müəyyənləşdirə bilmirlər. Bu gün kommersiya banklarına borcu olan vətəndaşların sayı 2.5 milyon nəfərdən çoxdur. Hesab edilir ki, problemi aradan qaldırmaq üçün Mərkəzi Bank yüksək kreditlərin normasına yenidən baxmalı və ehtiyat normasını daha da ağırlaşdırmalıdır ki, kommersiya bankları yüksək kreditləri verməkdə maraqlı olmasınlar.
Vəziyyətdən digər çıxış yolu kimi təkliflər irəli sürülür ki, banklar tərəfindən kredit götürüb qaytara bilməyənlərə müəyyən güzəşt müddəti verilməlidir. Belə bir bir müddətin müəyyən edilməsi həm də bankların öz gəlir və xərclərini proqnozlaşdırmaq imkanına malik olmaları baxımından vacibdir. Mütəxəssislər hesab edir ki, problemli kreditlərlə bağlı güzəşt müddəti müəyyən olunarsa, bu eyni zamanda likvidliklərini artırmaq üçün bankların digər mənbələrə müraciət etməsinə də gətirib çıxaracaq. Bundan başqa, problemli kreditlərin gündən-günə artmasının qarşısını almaq üçün birbaşa ciddi dövlət nəzarəti də vacib sayılır. Xüsusən də istehlak kreditlərinə nəzarət vacib sayılır. Çünki ölkədəki problemli kreditlərin çox hissəni yenə istehlak kreditləri təşkil edir. Görünən odur ki, istehlak kredit faizlərinin biznes kreditlərilə müqayisədə daha yüksək olması bu sahəyə daha çox bankı meylləndirir. Bu səbəbdəndir ki, bəzi banklar zaminsiz və girovsuz istehlak kreditləri təklif edirlər. Nəticə isə problemli kreditlərin miqdarını çoxalması ilə müşayiət olunur. Bu məsələyə də ciddi diqqət yetirilməsi önəmli sayılır.
Tahir TAĞIYEV

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...