Dünya Bankı bu günlərdə Azərbaycanla bağlı 247-səhifəlik iqtisadi memorandum dərc edib. “Azərbaycan ölkə iqtisadi Memorandumu” adlı sənəddə uzunmüddətli artım modeli (LTGM) əsasında ölkə iqtisadiyyatının gələcəyi qiymətləndirilib. Sənədə əsasən, Azərbaycanda adambaşına düşən milli gəlir 2000-2014-cü illərdə dörd dəfədən çox artsa da, 2015-ci ildən bəri dollar ifadəsində azalmaqdadır.
Memoranduma görə, ölkədə ümumi işsizlik səviyyəsi ilə müqayisədə (2018-ci ildə 4,9 faiz), gənclər arasında işsizlik səviyyəsi (12,7 faiz) yüksəkdir. Bu göstərici 2018-ci il üçün gənc kişilərlə müqayisədə (11,0 faiz) gənc qadınlar üçün 14,7 faiz olub.
Bildirilir ki, qeyri-neft/qaz özəl sektorunun böyüməsi məhduddur. Habelə bildirilir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının böyüməsi 2024-2050-ci illərdə orta hesabla cəmi 0.5 faiz ola bilər. Memorandumd o qeyd edilir ki, ölkədə Ümumi Daxili Məhsul (ÜDM) artımı 2050-ci ilə qədər sıfıra enə bilər. Belə ki, ÜDM artımı 2024-cü ildəki 1,5 faizdən 2050-ci ilə qədər sıfıra enəcək. Nəticədə adambaşına düşən ÜDM 2020-ci ildə 5900 ABŞ dollarından 2050-ci ildə 6500 ABŞ dollarına dəqər artacaq ki, bu da növbəti 30 il ərzində yalnız 11 faiz artım deməkdir.
Dünya Bankı, həmçinin, Azərbaycanda əhalinin artımının ləngidiyini, qocaldığını qeyd edir. Belə ki, son 10 ildə (2011-2021) ölkədə əhalinin hər min nəfərinə düşən doğulanların sayı 19.4-dən 11.2-ə enib, 40 faizə yaxın azalıb.
Vüqar Bayramov: “Son 7 il ərzində qeyri-neft sektoru və qeyri-neft ixracatının payında artım var, bu istiqamətdə islahatlar davam edir”
Dünya Bankının Azərbaycanla bağlı 247 səhifəlik pessimist memorandumu barədə fikir bildirən millət vəkili Vüqar Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azәrbaycan iqtisadiyyatının diversifikasiyası, enerji resurslarından asılılığın aradan qaldırılması ölkəmiz üçün prioritetdir: “2022-2026-cı illəri əhatə edən strategiyada da iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi əsas istiqamətlərdən biridir. Bu səbəbdən də Azərbaycan hökuməti iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətindəki fəaliyyətlərini davam etdirir. Bu ÜDM, ixrac və fiskal gəlirlərin artmasına səbəb olub. Nəzərə almaq lazımdır ki, 2014-cü ildə büdcə gəlirlərinin 20 faizi qeyri-neft sektorunun payına düşürdü, ancaq indi bu sahədə vəziyyət fərqlidir. Belə ki, hazırda büdcə gəlirində qeyri-neft sektorunun payı 50 faizdir. Bu istiqamətdə görülən işlər davam etməkdədir”.
Millət vəkili onu da əlavə etdi ki, son 7 il ərzində qeyri-neft sektoru və qeyri-neft ixracatının payında artım var. Bu istiqamətdə islahatların davam etməsi, genişləndirilməsi olduqca vacibdir: “Ölkə başçısı İlham Əliyevin məlum göstərişi qeyri-neft sektorunun payının artırılması istiqamətində dərinləşmiş islahatların davam etdirilməsi ilə bağlıdır”.
Pərviz Heydərov: “Dünya Bankının Memorandumunda ölkənin gələcək perspektivləri haqqında qeyd edilən “risq” sözü heç bir əhəmiyyət daşımır, çünki…”
Iqtisadçı Pərviz Heydərov bildirdi ki, Dünya Bankının Azərbaycanla bağlı məlum Memorandumunda yenilik yoxdur: “Belə ki, bu yaxınlarda Beynəlxalq Valyuta Fondu Azərbaycanda ümümdaxili məhsul istehsalı həcmi ilə əlaqəli olaraq proqnozlarını yaxşılaşdırmışdı. Azərbaycan hökumətinin proqnozunda cari ilin yekununa ÜDM həcmi 3,5 faiz səviyyəsində gözlənirsə, BVF-nun qənaətincə, bu rəqəm 3,7 faiz təşkil edəcək. Beynəlxalq Valyuta Fondunun Azərbaycanda iqtisadi proseslərə, ümumi iqtisadi artıma, istehsalın mövcud tempinə münasibəti fərqlidir. Dünya Bankının Azərbaycanla bağlı münasibəti isə qərəzlidir”.
Həmsöhbətimiz etiraf edir ki, Azərbaycan iqtisadi resurslardan asılıdır. Ölkənin gələcək inkişaf perspektivləri heç bir halda risq altında sayılmır. Çünki Azərbaycanda qeyri-neft sektoru inkişaf dövrünü yaşayır: “Qeyri-neft sektorunda yaşanan inkişaf göz qabağındadır. Dünya Bankının Memorandumunda ölkənin gələcək perspektivləri haqqında qeyd edilən “risq” sözü heç bir əhəmiyyət daşımır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ümümdaxili məhsul həcminin artması qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlıdır. Yaxın üç il ərzində və ondan sonrakı dövr ərzində mövcud vəziyyət onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı eniş yaşamayacaq”.
Günel CƏLİLOVA
