Gənc nəs­lin mil­li mən­lik şü­u­ru­nun in­ki­şaf et­di­ril­mə­si və və­tən­pər­vər­lik hisslə­ri­nin tər­bi­yə­si...

İs­tə­ni­lən öl­kə­nin stra­te­ji kon­sep­si­ya­sı­nın ana xət­ti­ni gənc nəs­lin mil­li mən­lik şü­u­ru­nun in­ki­şaf et­di­ril­mə­si təş­kil edir. Bu isə tə­sa­dü­fi de­yil. Mə­lum hə­qi­qət­dir ki, özü­nü­in­ki­şaf və özü­nü­ak­tu­al­laş­dır­ma məq­sə­di da­şı­yan cə­miy­yət­lər­də mil­li ide­o­lo­gi­ya ic­ti­mai in­ki­şaf qa­nun­la­rı əsa­sın­da mey­da­na gə­lir. Onun möv­cud­lu­ğu­nu isə cə­miy­yət­də vəh­də­tin ya­ran­ma­sı, ümu­mi ide­o­lo­gi­ya ət­ra­fın­da həm­rəy­li­yin bər­qə­rar ol­ma­sı zə­ru­rə­ti diq­tə edir.

Mil­li mən­lik şü­u­ru­nun for­ma­laş­ma­sın­da müs­tə­qil­li­yi­mi­zin iz­lə­ri...

Ya­şa­dı­ğı­mız XX əs­rin so­nu, XXI əs­rin əv­vəl­lə­rin­də dün­ya və SSRİ miq­ya­sın­da is­tər si­ya­si, is­tər iq­ti­sa­di, is­tər­sə də so­si­al-mə­nə­vi hə­yat­da baş ve­rən qlo­bal də­yi­şik­lik­lər xalqla­rın mil­li mən­lik şü­u­ru­nun oyan­ma­sı­na və in­ki­şa­fı­na güc­lü tə­sir et­di. Bu oya­nı­şın nə­ti­cə­si ola­raq bir çox öl­kə­lər­də mil­li azad­lıq hə­rə­kat­la­rı baş qal­dır­dı. Mil­li oya­nış döv­rü isə pa­ra­lel ola­raq SSRİ-nin sü­qu­tu­na doğ­ru apa­ran et­nik toq­quş­ma­la­ra, mil­lət­lə­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rin pis­ləş­mə­si­nə, se­pa­ra­tizm meyllə­ri­nin güc­lən­mə­si­nə gə­tir­di ki, əs­lin­də bu­nun özü də mil­li özü­nü­dər­kin tə­za­hür for­ma­sı idi. Konkret Azər­bay­can­da bu ten­den­si­ya­nın in­ti­şar tap­ma­sı­nın da­ha bir sə­bə­bi isə müs­tə­qil­lə­yə can atan res­pub­li­ka­nın er­mə­ni tə­ca­vü­zü ilə üz­ləş­mə­si ol­du. O döv­rün şa­hid­lə­ri yax­şı xa­tır­la­yır ki, pay­taxt Ba­kı­da və res­pub­li­ka­nın di­gər iri şə­hər­lə­rin­də da­ğı­nıq və ni­zam­sız for­ma­da ol­sa da baş­la­yan xalq hə­rə­ka­tı cə­miy­yət­də ne­cə bö­yük coş­qu ilə qar­şı­la­nır, si­ya­sət­lə heç za­man uzaq­dan-ya­xın­dan əla­qə­si ol­ma­yan sa­də in­san­lar bu hə­rə­ka­ta dəs­tək ve­rir­di. Bu, 70 il Ru­si­ya İm­pe­ri­ya­sı­nın bir kün­cü­nə sı­xış­dı­rıl­mış yet­kin bir top­lu­mun mil­li oya­nı­şı­nın tən­tə­nə­si idi! Hə­lə o za­ma­nın döv­ri mət­bu­a­tı­nın nə qə­dər can­lı, in­san­la­ra da­ha ya­xın, da­ha doğ­ma bir po­zi­si­ya tut­du­ğu­nu xa­tır­la­ma­yan yox­dur. Qə­zet­lə­rin bir­dən-bi­rə öy­rəş­di­yi­miz so­vet tra­fa­re­tin­dən uzaq­la­şa­raq sa­də xal­qın ürə­yin­dən ke­çən­lə­ri yaz­ma­sı, po­pu­li­zam­dən uzaq, iç­dən gə­lən və­tən­pər­vər­lik nü­ma­yiş et­dir­mə­si isə sö­zün hə­qi­qi mə­na­sın­da mil­li oya­nı­şın ka­ta­li­za­to­ru ro­lun­da çı­xış et­mək­də idi.

Mü­a­sir gəncli­yi təh­did edən qor­xu­lu tə­ma­yül­lər...

Ümu­miy­yət­lə, ta­ri­xi faktlar da sü­but edir ki, is­tə­ni­lən döv­lə­tin və ya mil­lə­tin hə­ya­tın­da ta­le­yük­lü transfor­ma­si­ya­la­rın baş ver­mə­sin­də əsas ro­lu gənclik oy­na­yır. O üz­dən gənclər­lə ide­o­lo­ji iş apa­rıl­ma­sı­nın döv­lət si­ya­sə­ti­nin ana xət­ti­ni təş­kil et­mə­si va­cib­dir. Çün­ki gənclik han­sı ide­o­lo­gi­ya­ya meyl edir­sə, ya­rat­dı­ğı hə­rə­ka­tı və bir çox hal­lar­da ümu­mən top­lu­mu da hə­min is­ti­qa­mət­də apa­rır. De­dik­lə­ri­mi­zə mi­sal ki­mi ya­xın keç­miş­də Əf­qa­nıs­tan­da tə­lə­bə-gənclə­rin ya­rat­dı­ğı "Ta­li­ban" hə­rə­ka­tı­nı gö­tü­rək. Bu hə­rə­kat ya­ran­dı­ğı ötən əs­rin 90-cı il­lə­rin­dən öl­kə­si­nə han­sı po­zi­tiv­lə­ri gə­tir­di və ümu­miy­yət­lə gə­tir­di­mi? Hal­bu­ki, hər bir və­tən­daş ki­mi, bu hə­rə­ka­tın da üzvlə­ri­nin fərd ola­raq ar­zu­la­rı öl­kə­si­ni ağ gü­nə çı­xar­maq idi. La­kin hə­qi­qət yan­lış yer­də ax­ta­rıl­dı­ğın­dan, heç bir nə­tiə əl­də olun­ma­dı. Ta­rix­də bu tip tə­lə­bə-gənclər hə­rə­kat­la­rı ilə bağ­lı say­sız faktlar var və bu faktlar da bir da­ha sü­but edir ki, gənclər­də mil­li mən­lik şü­u­ru ilə ya­na­şı və­tən­pər­vər­lik hisslə­ri də tər­bi­yə olun­ma­lı­dır. Nə­zə­rə al­saq ki, di­ni fa­na­tiz­min və ümu­miy­yət­lə bir sı­ra zi­yan­lı "izm"lə­rin sö­zün hə­qi­qi mə­na­sın­da "at oy­nat­dı­ğı" bir zə­ma­nə­də ya­şa­yı­rıq, gənclə­rin mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­rə bağ­lı və və­tən­pər­vər­lik ru­hun­da tər­bi­yə­si­nin önə­mi­ni əla­və şər­hə eh­ti­yac qal­maz. De­dik­lə­ri­mi­zə mi­sal ki­mi bu gün bü­tün dün­ya­nın məhv et­mə­yə ça­lış­dı­ğı İŞİD ter­ror təş­ki­la­tı­nın ya­ran­dı­ğı ilk dö­nəm­lər­də az qa­la bü­tün dün­ya öl­kə­lə­rin­dən ye­ni­yet­mə və gənclə­rin bu az­ğın təş­ki­la­tın sı­ra­la­rı­na cəlb olun­ma­sı­nı gös­tə­rə bi­lə­rik. İlk dövrdə bu ter­ror­çu qrup­laş­ma san­ki maq­nit ki­mi gənclə­ri öz sı­ra­la­rı­na çə­kir­di. Hət­ta unu­ver­si­tet­də təh­si­li­ni ya­rım­çıq qo­yub, qib­tə olu­na­caq perspek­tiv­li iş ye­ri­ni ge­ri­də bu­ra­xıb İŞİD sı­ra­la­rı­na qo­şu­lan gənclər ba­rə­də dün­ya və yer­li mət­bu­at­da ya­zı­la­ra az rast gəl­mə­mi­şik. Və bu ya­zı­la­rı oxu­duq­ca dəh­şə­tə gəl­mi­şik. Elə azər­bay­can­lı gənclər ara­sın­da da, tək-tük də ol­sa, be­lə meyllər ol­du. La­kin Azər­bay­can döv­lə­ti­nin çe­vik gənclər si­ya­sə­ti bu meyllə­ri "be­şi­yin­də bo­ğa" bil­di. Be­lə ki, döv­lət baş­çı­sı­nın sə­rən­ca­mı ilə öl­kə qa­nun­ve­ri­ci­li­yi­nə ter­ror­çu qrup­la­ra qo­şu­lan öl­kə və­tən­daş­la­rı­nın ge­ri­yə dö­nə­cə­yi təq­dir­də həbs olun­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tan mü­va­fiq qa­nu­nun da­xil edil­mə­si sö­zü­ge­dən qor­xu­lu pro­se­si za­ma­nın­da dur­dur­du. La­kin tə­bii ki, bu, sırf Azər­bay­can və ya onun gənclər si­ya­sə­ti­lə bağ­lı mə­sə­lə de­yil­di.  Bu, qlo­bal­laş­ma­nın gə­tir­di­yi bə­la idi və faktdır ki, heç bir öl­kə bu tip tə­ma­yül­lər­dən sı­ğor­ta­lan­ma­yıb. Bü­tün bun­lar isə öl­kə­də gənclər­lə iş mə­sə­lə­si­nin nə qə­dər ak­tu­al ol­du­ğu­nu bir da­ha göz­lər önü­nə sə­rir.

Gənclər­də mil­li mən­lik şü­u­ru­nun in­ki­şa­fı döv­lə­tin stra­te­ji xət­ti ki­mi...

Bö­yük döv­lət ada­mı Hey­dər Əli­yev de­yir­di ki: "Biz na­dir bir ir­sin va­ri­si­yik. Hər bir Azər­bay­can və­tən­da­şı bu ir­sə la­yiq ol­ma­ğa ça­lı­şa­raq bö­yük bir ta­ri­xi keç­mi­şi, zən­gin mə­də­niy­yə­ti, yük­sək mə­nə­viy­ya­tı olan öl­kə­nin həm dü­nə­ni­nə, həm bu­gü­nü­nə, həm də gə­lə­cə­yi­nə də­rin bir mə­su­liy­yət his­si ilə ya­naş­ma­lı­dır". Elə Azər­bay­can döv­lət­çi­li­yin­də gənclər si­ya­sə­ti­nin də ana xət­ti­ni məhz bu kon­sep­si­ya­nın təş­kil et­di­yi şüb­hə­siz­dir. Çün­ki ya­şa­dı­ğı­mız mü­rək­kəb ge­o­si­ya­si və ge­o­iq­ti­sa­di ka­tak­lizmlər döv­rün­də döv­lət­çi­lik ənə­nə­lə­ri­nə sə­da­qət, döv­lə­tə say­ğı, qa­nun­la­ra hör­mət və­tən tə­əs­süb­keş­li­yi­nin ay­rıl­maz his­sə­lə­ri ki­mi çı­xış et­di­yin­dən, mü­a­sir gəncli­yin məhz bu ruh­da tər­bi­yə olun­ma­sı­nı gü­nün tə­lə­bi­nə çe­vi­rib. Mər­hum pre­zi­den­tin 1997-ci il­də 2 fev­ral ta­ri­xi­nin "Gənclər gü­nü" elan olun­ma­sı ilə bağ­lı sə­rən­cam im­za­la­ma­sı da onun öl­kə gəncli­yi­ni Azər­bay­ca­nın sa­ba­hı­na ge­dən yol­da apa­rı­cı qüv­və ola­raq gör­dü­yün­dən və onu də­yər­lən­dir­di­yin­dən xə­bər ve­rir. Mil­lə­tin psi­xo­lo­gi­ya­sı­na də­rin­dən bə­ləd olan Hey­dər Əli­yev onu da yax­şı bi­lir­di ki, öl­kə­nin gə­lə­cə­yi­nə qa­rant olan sağ­lam gəncli­yin ye­tiş­di­ril­mə­si­nin fun­da­men­ti təh­sil­lə qo­yu­lur. Bu­na gö­rə də o de­yir­di: "Müs­tə­qil Azər­bay­ca­nın hər bir gən­ci mək­təb­də təh­sil ala­raq öz xal­qı­nın, mil­lə­ti­nin qə­dim za­man­lar­dan in­di­yə qə­dər olan ta­ri­xi­ni yax­şı bil­mə­li­dir. Əgər bu­nu bil­mə­sə, hə­qi­qi və­tən­pər­vər ola bil­məz". Sö­zü­ge­dən kon­sep­si­ya­nın da­va­mı­nı isə Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin gənclər­lə bağ­lı fi­kir­lə­rin­də gö­rü­rük. O de­yir: "Bi­zə sağ­lam mil­lət la­zım­dır, sağ­lam, ye­ni gənc nə­sil la­zım­dır. Bi­lik­li, sa­vad­lı, bü­tün dün­ya­da ge­dən pro­ses­lə­rə bə­ləd olan, gö­zəl təh­sil alan, öz bi­li­yi və sa­va­dı ilə Azər­bay­ca­nın gə­lə­cək in­ki­şa­fı­na töh­fə ve­rə­cək gənc nə­sil la­zım­dır, və­tən­pər­vər gənc nə­sil la­zım­dır".

Bu gün Azər­bay­can­da gənclər si­ya­sə­ti döv­lə­tin ümu­mi stra­te­gi­ya­sı­nın mü­hüm tər­kib his­sə­si ol­du­ğun­dan, öl­kə gəncli­yi ic­ti­mai hə­ya­tın bü­tün sfe­ra­la­rın­da ak­tiv fə­a­liy­yə­ti ilə se­çi­lir, si­ya­si, iq­ti­sa­di, hu­ma­ni­tar, so­si­al təd­bir­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­sin­də mü­hüm rol oy­na­yır və faktdır ki, döv­lə­tin gənclə­rin fə­a­liy­yə­ti üçün ya­rat­dı­ğı ge­niş im­kan­lar nə­ti­cə­sin­də bu tə­bə­qə cə­miy­yə­tin avan­qard qüv­və­si­nə çev­ri­lib. Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin hə­lə 2005-ci il av­qus­tun 30-da im­za­la­dı­ğı "Azər­bay­can Gəncli­yi Döv­lət Proq­ra­mı­nın təs­diq edil­mə­si haq­qın­da" sə­rən­ca­mı da gənclə­rə döv­lət qay­ğı­sı­nın ar­tı­rıl­ma­sı məq­sə­di­nə xid­mət edir. Hə­min proq­ram isə gənclə­rin so­si­al mü­da­fi­ə­si, məş­ğul­lu­ğu­nun tə­min edil­mə­si, ya­ra­dı­cı­lıq ax­ta­rış­la­rı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı, mil­li ruh­da tə­lim-tər­bi­yə, hər­bi-və­tən­pər­vər­lik tər­bi­yə­si­nin güc­lən­di­ril­mə­si, sağ­lam hə­yat tər­zi­nin təb­li­ği is­ti­qa­mə­tin­də təd­bir­lə­ri nə­zər­də tu­tur ki, sağ­lam gəncli­yin ye­tiş­di­ril­mə­sin­də bu tə­ma­yül­lə­rin hər bi­ri ta­le­yük­lü əhə­miy­yət kəsb edir.

Bun­dan baş­qa, döv­lət gənclər si­ya­sə­ti­nin tər­kib his­sə­si ola­raq Azər­bay­can qa­nun­ve­ri­ci­li­yi­nə bir sı­ra ye­ni­lik­lər edi­lib ki, bu­ra­ya "Xü­su­si is­te­da­da ma­lik olan uşaq­la­rın (gənclə­rin) ya­ra­dı­jı­lıq po­ten­si­a­lı­nın in­ki­şa­fı üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı", "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da tex­ni­ki-pe­şə təh­si­li­nin in­ki­şa­fı üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı", "2007-2015-ci il­lər­də Azər­bay­can gənclə­ri­nin xa­ri­ci öl­kə­lər­də təh­si­li üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı" və bir çox bu ki­mi sə­rən­cam­lar da­xil­dir ki, hə­min proq­ram­lar döv­lət gənclər si­ya­sə­ti­nin da­ha da tək­mil­ləş­di­ril­mə­si­ni tə­min et­mək­lə, gənc nəs­lin ya­ra­dı­cı po­ten­si­a­lı­nın üzə çı­xa­rıl­ma­sı və so­si­al prob­lem­lə­ri­nin həl­li­nə bö­yük zə­min ya­ra­dıb. Qeyd et­mək ye­ri­nə dü­şər ki, tək­cə so­nun­cu adı­nı çək­di­yi­miz proq­ram üz­rə 5000-dən ar­tıq gənc xa­ric­də təh­sil hü­qu­qun­dan ya­rar­la­nıb. Bu isə Azər­bay­can döv­lə­ti­nin öl­kə­nin gə­lə­cə­yi­nə qoy­du­ğu çox san­bal­lı in­ves­ti­si­ya sa­yıl­ma­lı­dır.

Mü­a­sir gəncli­yin bəx­ti­nə dü­şən mü­ha­ri­bə - və­tən­pər­vər­lik his­si­nin ka­ta­li­za­to­ru...

La­kin ta­le elə gə­ti­rib ki, mü­a­sir Azər­bay­ca­nın gəncli­yi­nin qis­mə­ti­nə mü­ha­ri­bə və­ziy­yə­tin­də olan bir öl­kə­nin və­tən­da­şı ol­maq dü­şüb. Azər­bay­ca­nın köz tut­ma­yan ya­ra­sı - Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin tam 25 il uzan­ma­sı isə ha­di­sə­lə­rin baş­lan­ma­sı­nın şa­hi­di olan gəncli­yin - bü­töv bir nəs­lin yaş­lan­ma­sı­na, mü­na­qi­şə il­lə­rin­də do­ğu­lan­la­rın isə "mü­ha­ri­bə döv­rü­nün gənclə­ri" sta­tu­su­nu da­şı­ma­sı­na sə­bəb olub. Elə məhz bu fak­tor da Azər­bay­can gəncli­yi­nin və­tən­pər­vər ruh­da bö­yü­mə­si­ni şərtlən­di­rən da­ha bir amil olub. Yə­ni uşaq ağ­lı kə­sən­dən bağ­ça­da, mək­təb­də öl­kə­mi­zin iş­ğa­la mə­ruz qal­ma­sı, düş­mə­nin xal­qı­mı­za qar­şı tö­rət­di­yi vəh­şi­lik­lər ba­rə­də da­nı­şı­lan­la­rı din­lə­yib, bö­yü­dük­cə için­də­ki qə­zəb də bö­yü­yüb. Ye­ni­yet­mə və gənc yaş­la­rın­da isə ar­tıq Azər­bay­can döv­lə­ti­nin, sülhse­vər si­ya­sət yü­rüt­mək­lə ya­na­şı, tor­paq­la­rı­mı­zı nə­yin ba­ha­sı­na olur­sa ol­sun qay­tar­maq əz­min­də ol­du­ğu­nu dərk edib. Bu hisslər isə on­da, döv­lə­ti­nə min­nət­dar­lıq his­si ilə ya­na­şı, Və­tən qar­şı­sın­da bir mə­su­liy­yət his­si də for­ma­laş­dı­rıb ki, za­man-za­man cəb­hə­də düş­mə­nin üzə­ri­nə gö­zü­nü qırpma­dan ye­ri­yən Mü­ba­riz­lə­ri­mi­zin, Fə­rid­lə­ri­mi­zin tim­sa­lın­da bu­nun şa­hi­di olu­ruq. Xo­ca­lı fa­ci­ə­si­nin "sa­za­ğı­nı" növ­bə­ti də­fə ca­nı­mız­da hiss et­di­yi­miz bu gün­lər­də mən­fur qon­şu­la­rı­mı­zın cəb­hə­də və­ziy­yə­ti ye­ni­dən gər­gin­ləş­dir­mə­si­lə gənclə­ri­mi­zin han­sı hisslər ke­çir­di­yi­ni gör­mək üçün isə sa­də­cə so­si­al şə­bə­kə­lə­rə vi­zu­al nə­zər sal­maq ye­tər­li­dir. Bu gün hər iki Azər­bay­can gən­cin­dən bi­ri "Cə­nab Ali Baş Ko­man­dan, əm­ri­niz­də­yik" de­yir, si­la­ha sa­rı­lıb düş­mə­ni tor­paq­la­rı­mız­dan qo­vub çı­xar­ma­ğın eş­qi­lə ya­şa­yır. Bu söz­lər­də isə saf, po­pu­lizmdən uzaq və­tən­daş­lıq möv­qe­yi­ni gör­mə­mək, duy­ma­maq müm­kün de­yil. Bu­nun özü bu­gün­kü gəncli­yi­mi­zin və­tən­pər­vər ruh­da bö­yü­dü­yü­nün ən tə­sir­li sü­bu­tu de­yil­mi? Üs­tə­lik, gəncli­yi Azər­bay­ca­nı­mı­zın ilk müs­tə­qil­lik il­lə­ri­nə tə­sa­düf edən bu­gün­kü hərbçi va­li­deynlə­ri də "Öv­la­dı­mı Və­tə­nə qur­ban de­mi­şəm", "tə­ki Və­tən sağ ol­sun, oğul Və­tə­ni qo­ru­maq üçün­dür" de­yir­sə, bu mil­lə­tin gəncli­yi­nin baş­qa dü­şün­cə­də ol­ma­sı sa­də­cə müm­kün de­yil...

Sa­mi­rə SƏ­FƏ­RO­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün­dür.