Trampın Qəzza üzrə Texniki idarə komitəsi yaratmaq planı ilk baxışdan geniş beynəlxalq dəstək üzərində qurulmuş təşəbbüs kimi təqdim edilsə də, faktiki vəziyyət bu gözləntilərin tam doğrulmadığını göstərir. Komitədə cəmi üç ölkənin - Türkiyə, Misir və Qətərin iştiraka razılıq verməsi planın miqyasının ilkin təsəvvür ediləndən xeyli dar olduğunu ortaya qoyur. Tramp hesab edirdi ki, bu missiyaya azı 6-8 dövlət qoşulacaq. Bu da təbii olaraq planın uğursuzluğa uğrayıb-uğramadığı sualını gündəmə gətirir.
Əslində Tramp administrasiyasının Qəzza ilə bağlı ideyası yalnız texniki idarəetmə mexanizmi yaratmaqdan ibarət deyil, müharibədən sonrakı mərhələdə bölgədə nəzarətin HƏMAS-dan alınması, humanitar vəziyyətin sabitləşdirilməsi və gələcək siyasi proses üçün zəmin formalaşdırılması məqsədi daşıyırdı. Bu baxımdan Texniki idarə komitəsi daha böyük bir strategiyanın tərkib hissəsi kimi nəzərdə tutulurdu. Lakin strategiyanın uğuru birbaşa onun nə qədər geniş beynəlxalq legitimlik qazana bilməsindən asılı idi.
Komitədə yalnız üç ölkənin yer alması bu legitimliyin zəif olduğunu göstərir. Trampın planı daha çox regional və qlobal aktorları əhatə edən mexanizm kimi düşünülmüşdü. ABŞ-ın yaxın müttəfiqlərinin, xüsusən Avropa ölkələrinin, eləcə də bəzi ərəb dövlətlərinin bu təşəbbüsə açıq dəstək verməməsi planın siyasi çəkisini azaldır. Bu vəziyyət onu göstərir ki, Qəzza kimi mürəkkəb və həssas bölgə ilə bağlı qərarların dar formatda qəbul edilməsi beynəlxalq aləmdə etimad doğurmur.
Digər tərəfdən, iştirak edən üç ölkənin seçimi təsadüfi deyil. Misir Qəzza ilə birbaşa sərhədi olan və uzun illərdir vasitəçi rolunu oynayan dövlətdir. Qətər bölgədə humanitar yardım və maliyyə dəstəyi ilə seçilir, Türkiyə isə Fələstin məsələsində siyasi mövqeyi və diplomatik fəallığı ilə tanınır. Bu amil göstərir ki, Tramp planın ilkin mərhələsində məhz real təsir imkanları olan regional aktorlara üstünlük verməyə çalışıb. Lakin bu ölkələrin maraqları və yanaşmaları bir-birindən fərqləndiyi üçün onların vahid idarəetmə mexanizmi çərçivəsində nə dərəcədə effektiv işləyə biləcəyi də sual altındadır.
Bütün bunları nəzərə aldıqda, Trampın Qəzza üzrə Texniki idarə komitəsi planını tam mənada iflasa uğramış hesab etmək hələ tezdir. Daha doğru qiymətləndirmə ondan ibarətdir ki, bu plan gözlənilən səviyyədə beynəlxalq dəstək qazana bilməyib və ciddi siyasi məhdudiyyətlərlə üzləşib. Komitənin tərkibinin dar olması onun təsir imkanlarını azaldır və gələcəkdə genişləndirilmədiyi təqdirdə planın real nəticələr verməsi çətin görünür. Beləliklə, hazırkı vəziyyət Trampın ideyasının tam uğursuzluğundan çox, onun beynəlxalq reallıqlarla toqquşması və təcrübi mərhələdə ciddi problemlərlə üzləşməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
