Forbes Russia-nın yaydığı məlumatın əsasında “The Economist” jurnalında dərc olunmuş analitik məqalə dayanır. Həmin məqalədə Türkiyədə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın uzunmüddətli hakimiyyətindən sonra mümkün siyasi varislik mövzusu müzakirə edilir və mövcud konstitusion məhdudiyyətlər fonunda “Ərdoğan sonrası dövr” ehtimalları təhlil olunur. Analiz çərçivəsində bir neçə mümkün ad çəkilir, o cümlədən Ərdoğanın oğlu Bilal Ərdoğan və kürəkəni, Baykar şirkətinin rəhbəri Selçuk Bayraktar. Bu adlar rəsmi namizədlər kimi deyil, siyasi müşahidə və ehtimallar kontekstində qeyd olunur. “Forbes Russia” isə bu analizi qısa xəbər formatında təqdim edərək diqqəti əsasən ailə üzvlərinin adlarına yönəldib ki, bu da informasiya vurğusunu dəyişir və oxucuda sanki konkret varislik planı mövcuddur kimi təəssürat yarada bilər. Halbuki, “The Economist”in yazısı rəsmi mövqeni deyil, mümkün ssenariləri və siyasi ehtimalları təhlil edir.
Euronews-un mövzunu bu formada təqdim etməsi beynəlxalq medianın işləmə məntiqi ilə bağlıdır. Euronews rəsmi dövlət mövqelərindən çox, qlobal auditoriya üçün maraqlı olan siyasi trendləri, ehtimalları və analitik yanaşmaları gündəmə gətirir. Türkiyədə hakimiyyətin varisliyi kimi institusional və mürəkkəb bir prosesi konkret şəxslər üzərindən təqdim etmək informasiyanı sadələşdirir və daha cəlbedici edir. Bu, abstrakt siyasi proseslərin konkret adlar və ailə əlaqələri ilə izah olunmasına əsaslanan klassik media yanaşmasıdır. “The Economist”ə istinad da təsadüfi deyil, çünki bu nəşr rəsmi siyasi aktor olmasa da, beynəlxalq aləmdə nüfuzlu analitik mənbə kimi qəbul olunur. Euronews bu yolla birbaşa mövqe bildirmədən mövzunu gündəmə daşıyır və məsuliyyəti analitik mənbənin üzərinə ötürür - rəsmi Türkiyə mənbələrinə istinad edilsəydi, xəbər fakt kimi qəbul edilərdi.
Bu yanaşmanı birbaşa Türkiyə ictimai rəyini qızışdırmaq və ya müxalifəti açıq şəkildə dəstəkləmək kimi qiymətləndirmək çətindir. Daha real görünən odur ki, Euronews beynəlxalq mediada artıq mövcud olan “Ərdoğan sonrası dövr” müzakirələrini auditoriyaya ötürür və bu mövzunun regional-siyasi əhəmiyyətini vurğulayır. Bununla belə, ailə üzvlərinin ön plana çıxarılması Türkiyə daxilində həssas qəbul olunan “siyasi miras” və “ailə hakimiyyəti” anlayışlarını xatırladır və bu, istər-istəməz müxalif diskursla səsləşir. Nəticə etibarilə məqsəd konkret bir planı reallaşdırmaqdan çox, informasiya gündəmini formalaşdırmaq və mövcud analitik ssenariləri dövriyyəyə salmaqdır. Bu səbəbdən təqdimatı nə tam manipulyasiya, nə də tam neytral xəbərçilik kimi dəyərləndirmək olar, bu, beynəlxalq medianın siyasi ehtimalları qabardaraq ictimai diqqəti cəlb etməsi nümunəsidir.
Akif NƏSİRLİ
