Aparılan son hesablamalara əsasən, İsraildə HƏMAS qruplaşmasının hücumu nəticəsində ölənlərin sayı 1 200-ə yüksəlib, yaralananların sayı isə 2 700-ü keçib. Bütün bunlara cavab olaraq İsrail HƏMAS-a qarşı hərbi əməliyyatların miqyasını genişləndirir. İsrailin müdafiə naziri Yoav Qallant bu fonda bildirib ki, HƏMAS-a qarşı müharibə aylarla davam edə bilər.
Onun sözlərinə görə, ölkənin cənubunda İsrail Qəzza zolağına genişmiqyaslı hücuma başlayıb: “Mən bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırdım, əraziyə nəzarəti bərpa etdik və tammiqyaslı hücuma keçirik. HƏMAS Qəzza zolağında dəyişiklik istəyirdi və bu, terrorçuların düşündüyündən 180 dərəcə fərqli olacaq. Onlar bu dəqiqə peşman olacaqlar. Qəzza heç vaxt əvvəlki vəziyyətinə dönməyəcək. Bu, həftələr və ya aylar çəkəcək. Kim baş kəsməyə, qadınları, Holokostdan sağ çıxanları öldürməyə gəlirsə, biz onu bütün gücümüzlə və güzəştə getmədən məhv edəcəyik”. Xatırladaq ki, Fələstinin hərbi qruplaşması HƏMAS oktyabrın 7-də İsrailə qarşı qəfil hücuma keçib, Qəzza zolağı yaxınlığında yaşayan sakinlər öldürülüb və ya girov götürülüb. Məlumat üçün bildirək ki, İsraillə aralarında daim gərginlik yaşanan HƏMAS Qəzza zolağına nəzarət edən fələstinli islamçı silahlı qrupdur. İran tərəfindən dəstəklənən HƏMAS İsraili məhv etməyə and içib və 2007-ci ildə Qəzzada hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra İsraillə bir neçə müharibə aparıb. İsrail 2007-ci ildən bəri təhlükəsizliyi üçün Misirlə birlikdə Qəzza zolağını mühasirəsəyə alıb. Bütövlükdə HƏMAS İsrail, ABŞ, Avropa İttifaqı və Böyük Britaniya, eləcə də digər güclər tərəfindən terror qruplaşması kimi tanınır. HƏMAS-ı, qeyd edildiyi kimi, maliyyələşdirən, silah və təlim verən İran dəstəkləyir. Təşkilatın fəaliyyət göstərdiyi Qəzza zolağı İsrail, Misir və Aralıq dənizi arasında uzunluğu 41 kilometr və eni 10 kilometr olan ərazidir. O, təxminən 2,3 milyon insana ev sahibliyi edir və dünyada ən yüksək əhali sıxlığına malik yerlərdən biridir. İsrail Qəzza və onun sahilləri üzərindəki hava məkanına nəzarət edir və sərhəd keçid məntəqələrindən kimin və hansı malların daxil olub-olmamasına məhdudiyyət qoyur. Eynilə, Misir də Qəzza ilə sərhədindən kimin girib-çıxmasına nəzarət edir. BMT-nin məlumatına görə, Qəzza əhalisinin təxminən 80 faizi beynəlxalq yardımdan və bir milyona yaxın insan gündəlik ərzaq yardımından asılıdır. Bu halda HƏMAS-ın hücumu Qəzzadakı əhalinin özünə yeni problemlər yaratmaqdan başqa heç nəyə xidmət etmir. Təbii ki, HƏMAS-ın gözlənilməz hücumu İsrail kəşfiyyatının böyük uğursuzluğudur. Britaniyadan olan ekspert Frank Qardner bu xüsusda bildirir: “İsrailin daxili kəşfiyyatının, MOSSAD-ın, onun xarici kəşfiyyat agentliyinin və İsrail Müdafiə Qüvvələrinin bütün qollarının birgə səyləri fonunda heç kimin belə bir təhlükəni görə bilməməsi təəccüblüdür. İsrail, şübhəsiz ki, Yaxın Şərqdə Fələstindəki silahlı qruplarının daxilində, eləcə də Livanda, Suriyada və başqa yerlərdə ən geniş və yaxşı maliyyələşdirilən xəbər mənbələri və agentləri ilə əhatə olunmuş kəşfiyyat xidmətlərinə malikdir. Qəzza ilə İsrail arasındakı quru sərhəd hasarı boyunca kameralar, yer-hərəkət sensorları və nizami ordu patrulları var. Tikanlı məftillərlə örtülmüş hasarın bu hücumda baş vermiş sızmanın qarşısını ala biləcək “ağıllı maneə” olduğu güman edilirdi. Bununla belə, HƏMAS silahlıları sadəcə buldozerlə oradan keçdilər, məftilləri kəsdilər, dənizdən və paraşütlə İsrailə daxil oldular”. Bu, HƏMAS-ın Qəzzadan indiyə qədər başlatdığı ən iddialı əməliyyatdır və İsrailin uzun illər ərzində üzləşdiyi ən ciddi transsərhəd hücumudur. Qeyd edək ki, silahlılar Qəzzanı İsraildən ayıran xətti bir çox yerdə pozublar. Görünməmiş hücum 1973-cü ildə Misir və Suriyanın Yaxın Şərqdə böyük müharibəyə səbəb olmuş qəfil hücumunun 50-ci ildönümündən bir gün sonra baş verib.
Hazırda yaşanan müharibə Fələstinin gələcəyini də yenidən gündəmə gətirib. Qeyd edək ki, Osmanlı imperiyasının Birinci Dünya müharibəsində məğlub olmasından sonra Fələstin torpaqları kimi tanınan bu bölgə üzərində nəzarət Britaniyanın əlinə keçdi. Burada ərəb çoxluğu ilə yanaşı yəhudi azlığı da yaşayırdı. İki xalq arasında gərginlik beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən Britaniyaya Fələstində yəhudilər üçün “milli ev” yaratmaq tapşırığı verildikdən sonra artdı. Yəhudilər buranın onların qədim torpaqları olduğunu iddia edirdi, fələstinlilər isə buna qarşı çıxırdılar. 1920-40-cı illər arasında yəhudilərin sayı artdı, onların çoxu İkinci Dünya müharibəsindəki qırğınlardan sonra Avropadakı təqiblərdən qaçaraq vətən axtarırdı. Həmin vaxtlar yəhudilərlə ərəblər arasında da, Britaniya hakimiyyətinə qarşı da zorakılıq daha da artır. 1947-ci ildə BMT-də Fələstinin ayrı-ayrı yəhudi və ərəb dövlətlərinə bölünməsinə və Qüdsün BMT nəzarəti altında xüsusi statusa malik ayrıca bir şəhərə çevrilməsinə səs verildi. Bu plan yəhudi liderləri tərəfindən qəbul edilsə də, ərəblər buna razı olmadıqları üçün heç vaxt həyata keçirilmədi. İsrail bütün Qüdsün özünün paytaxtı olduğunu iddia edir, fələstinlilər isə Şərqi Qüdsün gələcək Fələstin dövlətinin paytaxtı olacağını deyir. ABŞ Yerusəlimi İsrailin paytaxtı kimi tanıyan azsaylı ölkələrdən biridir, lakin o deyir ki, şəhərin yekun statusu danışıqlar yolu ilə müəyyən edilməlidir. İsrail son 50 ildə bu ərazilərdə 600 mindən çox yəhudinin yaşadığı qəsəbələr salıb. Əksər dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dəstəklənən fələstinlilər bu qəsəbələrin beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu desələr də, İsrail bunu inkar edir. 2012-ci ildə BMT Fələstini “üzv olmayan müşahidəçi dövlət" kimi tanımaq qərarına gəlib. “Müşahidəçi hüquqi şəxs” statusundan “müşahidəçi dövlət” statusuna keçməsi fələstinlilərə Baş Assambleyanın müzakirələrində iştirak etməyə və BMT agentliklərinə və digər qurumlara üzv olmaq şanslarını artırmağa imkan verib. BMT-də keçirilən səsvermə nəticəsində Fələstin dövləti yaradılmasa da, BMT Baş Assambleyasının 193 üzvünün 70 faizindən çoxu Fələstin dövlətini tanıyır. İsrail ilə Şərqi Qüds, Qəzza və İordan çayının qərb sahilində yaşayan fələstinlilər arasında gərginlik, ümumiyyətlə, yüksək olaraq qalır. Qəzzanı İsraillə çoxlu müharibələr aparan HƏMAS idarə edir. İsrail və Misir HƏMAS-a silah göndərilməsinin qarşısını almaq üçün Qəzza sərhədlərinə ciddi nəzarət edir. İsraillə fələstinlilər arasında ziddiyyət təşkil edən bir çox məsələ var: fələstinli qaçqınların taleyi necə olacaq, yəhudi məskənlərinin işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində qalıb-qalmayacağı, iki tərəfin Qüdsü bölüşüb-bölüşməyəcəyi və bəlkə də ən çətini - İsrailin yanında Fələstin dövləti qurulub-qurulmayacağı kimi problemlər öz həllini gözləyir. Sülh danışıqları təxminən otuz ildir davam edir, lakin indiyə qədər münaqişəni həll edə bilməyiblər.
Nahid SALAYEV
