Azərbaycanda gələcəyin din xadimləri mədrəsə təhsili almaq üçün İrana və başqa ölkələrə üz tutmamalıdır. Əlbəttə, biz bunun ziyanlı tərəflərini dəfələrlə praktik şəkildə görmüşük. Bu baxımdan da ölkəmizdə milli ideologiyaya, dövlətçilik təməllərinə söykənən mədrəsələrin fəaliyyət göstərməsi arzuediləndir.
Bildiyimiz kimi, Azərbaycanda bir neçə mədrəsə mövcuddur, onlar uşaqlara, gənclərə dini biliklər verirlər. Bəzi iddialara görə, ölkədəki bəzi mədrəsələrin verdiyi diplomlar da tanınmır. Bildiyimiz qədər, Zaqatalada yerləşən Əliabad İslam Mədrəsəsinin də verdiyi diplomun tanınmasında problem var. Deyilənə görə, milli dini kadr yetişdirilməsi sahəsində bu mədrəsə xüsusi seçilir.
Bütövlükdə, ölkəmizdəki mədrəsələrin vəziyyəti, səviyyəsi necədir? Doğrudanmı, onların verdiyi diplomlar tanınmır?
“Bu gün Azərbaycanda səviyyəli şəkildə dini kadr yetişdirən mədrəsə yoxdur”
Tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Azərbaycanda mədrəsələr məsələsinə QMİ baxıb, nəzarət edib. “Keçən əsrin 90-cı illərindən sonra Bakı İslam Universitetinin açıldığı müddətdə mədrəsələr də fəaliyyətə başlayıb. Bu fəaliyyət göstərən mədrəsələrin də heç biri milli olmayıb. Məsələn, İranın Nardaranda, Göyçayda, Bakının bir çox yerlərində mədrəsələri vardı. İndiki radikalların kökünü onlar yetişdiriblər. Həmin bu Taleh Bağırzadədir, Şahin Həsənlidir və başqaları da o mədrəsəyə gedib-gəliblər, o adamların təbliğatından duyğulanıblar. Yəni onlar belə yetişdiriliblər. Sonra türklərin mədrəsələri vardı, Əliabad mədrəsəsi də onun içindədir. Mən də 1998-ci ildə orada oxumuşam. Onlar da sırf təriqətçidirlər, sırf məhzəbçilik ideologiyasını, xurafatçılığı yayırlar. Məsələn, sufizmi, zikr etməyi təbliğ edirlər. Orada cəmiyyətdən, ictimaiyyətdən kənara çəkilmək, fayda verməmək təlqin olunur. Yəni hər kəs bir şeyxə bağlanmalıdır, hər kəsin bir mürşüdü olmalıdır. Gözünü yumub, təsbeh əlində gecə saat 4-də oturub səhərə qədər zikr etməlidir. Yəni bunların da yolu budur. Amma orada tədris çox yaxşıdır. Di gəl ki, QMİ orta əsrlər dövrünə aid qanunlarla işlədiyinə, orada müasir dövrə uyğun savadlı adam olmadığına görə, qurduqları bütün universitetləri, mədrəsələri orta əsrlərə uyğun qurublar. Yəni sənədləşmə, vergi, qanun-qayda məsələlərini onlar dərk etməyiblər. Çünki Şeyx başda olmaqla buna savadları çatmayıb. Bunu tam məsuliyyətlə deyirəm, çünki orada vaxtilə mən də işləmişəm. Ona görə də həmin mədrəsələrin diplom vermə qayda-qanunu nəzərə alınmayıb. Heç olmasa orada oxuyan uşaqlara rəhmləri gəlməyib ki, onlara mədrəsəni bitirmək barədə diplom vermək statusları olmasa da, heç olmasa bir arayış versinlər. Yəni filankəslər bu qədər müddətdə burada oxuyublar və sair. Səmimi danışaq, imansızlıq ediblər. Bunları nəyə görə deyirəm. Çünki bu gün Azərbaycanda İranın ayağa qalxan radikal adamları var. Onları məhz QMİ və onun bu cür mədrəsələri yetişdirib. Amma təəssüf ki, bunu heç kəs araşdırmır. O nümayişə çıxanları hamı tənqid edir. Heç Taleh Bağırzadəni araşdıran yoxdur ki, o ilk ibtidai təhsilini Azərbaycanda kimin yanında alıb. Hansı molladan, hansı axunddan alıb, onu İrana oxumağa kim göndərib. Bunu heç kəs araşdırmır. Əliabad İslam Mədrəsəsində hazırda QMİ-nin adamları oturub, onlar Türkiyədən gələn külli miqdarda vəsaiti yeyib-dağıdırlar. Osman Nuri Topbaş adlı bir şəxs var kı, sünni yönlü mədrəsələrin hamısını o maliyyələşdirir. Bunlar da, iranlılar da təriqətçidir. 2000-ci ildə Nardaranda yerləşən mədrəsədə təhsil almışam. Onlar da siyasi təbliğat yeridirdilər. Sonra Allaha şükür ki, bunun üstü açıldı və biz də ordan uzaqlaşdıq. Bildik ki, orada siyasi təxribatla məşğul olurlar və onların məqsədi din öyrətmək deyil. O mədrəsə bağlandı. Bunu Şeyx bizlərə tövsiyə edirdi. O vaxt uşaq idik, 7-ci, 8-ci sinifdə oxuyurduq. Bunun hamısı Şeyxin gördüyü işlərin nəticəsdir. Bu gün də onlardan qalan müəyyən mədrəsələr var. Məsələn, Zaqataladakı Əliabad İslam Mədrəsəsi. Bu mədrəsəni də QMİ xalqa bəhrə, təhsil verməkdən ötrü saxlamayıb. Çünki yenə də orada məzunlara diplom verilmir. Belə deyim ki, uşaqları aldadırlar. O dövrdə bizi də aldatdılar. Ora yeyinti üçün lazımdır. Osman Nuri Topbaş əfəndi Türkiyədə böyük şirkətləri olan bir biznesmendir, imkanlı adamdır. Bu adam ianələr verir, mədrəsələr saxlayır. QMİ-nin bu cür mədrəsələrdə kuratorları var”.
T.İrfan qeyd etdi ki, QMİ sədrinin müavinləri din pərdəsi altında xoşagəlməz əməllərlə məşğul olurlar. Bundan başqa, T.İrfan qeyd etdi ki, Vahabov soyadlı dinlə əlaqəsi olmayan şəxsin Əliabad mədrəsəsinin rəhbəri təyin edilməsi ciddi fəsadlar yaradıb. O vurğuladı ki, həmin şəxs pandemiya dövründə mədrəsəyə ayrılan vəsaiti, ərzağı talan olub: “O, dinlə əlaqəsi olmayan adamdır və guya mədrəsənin böyüyüdür. Mən araşdırdım, dedilər ki, pandemiya dövründə orada dərs olmayıb və tələbələr üçün ora gələn ərzağı da dağıdıb yeyiblər, qohum-əqrabalarını ora yerləşdiriblər. Belə deyək, dini özləri üçün bir biznesə, alətə çeviriblər. Zaqatala da gözdən könüldən uzaq bir yerdir, oturublar orada. Şeyxin müavini Qəmər xanım o vaxt məndən 500 manat pul istədi ki, pul ver diplomunu verək. Sonra mən o vaxt Qəmər xanımla da, Hacı Fuadla da danışdım. Başıma uzun müddət oyunlar açandan sonra axırda ortaya bir vasitəçi saldım. Orada oxuyanda bir müəllimim vardı, bir imanlı, insaflı adamdır. Onun vasitəsilə mənə bir kağız-arayış vermədilər. 500 manatı vermədiyimə görə mənə diplom vermədilər. Korrupsiya və rüşvət ən çox din sahəsindədir. Zaqatala Əliabad İslam Mədrəsəsində o hal baş verir. Zaqatala Əliabad İslam Mədrəsəsində təftiş aparılsın görək ki, Türkiyədən gələn o milyonların hara xərcləndiyinə dair o mədrəsəyə rəhbərlik edənlər kiməsə hesabat verirmi? Bu mədrəsə artıq kollec olub, kollec olubsa bu nə üçün diplom verməməlidir? Bir nümunə mənəm. IX sinifdən çıxıb gedib o kollecdə təhsil almışam. Mənim diplomumu sən nə üçün verməməlisən? Görünür bu zərbəni ya Şeyx Allahşükür Paşazadə özü vurur, ya da ki, müəyyən qüvvələri öz savadsızlıqları ucbatından buraxıblar. Özlərinin başı çıxmır, bunlar ancaq pul yeyirlər. Şeyxin xanım müavini oturub orada və bütün mədrəsələrə gələn ərzaqları, vəsaitləri mənimsəyir. Rəy də verir ki, buyurub işləyin. Orada onunla həmin mədrəsələri calaşdıran adamlar var. Bir adam var, səhv etmirəmsə adı Fuad Quliyevdir. O adam oturub Bakıda. Həm Gəncliyə Yardım Fondunda işləyir, həm QMİ-də çalışır, həm də mədrəsələrin kuratorudur. Mən onun nə etdiyini araşdırmışam. O adamın İsmayıllıda minlərlə bal yeşikləri var, Afrikaya qədər onun obyektləri, yerləri var. Xaricdən din üçün gələn bütün ianələrin hamısını bunlar sümürürlər, villalar tikirlər. Heç bir diplom-filan da vermirlər. Yəni ölkədə din sahəsini bu cür qarışıq vəziyyətə salanlar elə bu cür şəxslərdir. Bunun da başında hazırda QMİ durur. Bu gün Azərbaycanda səviyyəli şəkildə dini kadr yetişdirən mədrəsə yoxdur. Bu sahədə bir dənə normal dini təhsil verən məkan İlahiyyat İnstitutudur. Mən oranı da deyə bilmərəm ki, gələcəkdə nə olacaq. Mədrəsələr arasında indiyə kimi normal milli düşüncədə, təfəkkürdə kadr yetişdirilməyib. Mən bu barədə Əliabad mədrəsində təhsil alan adam kimi danışıram. Dediyim kimi, orada da məzhəbçilik təlqib olunur, Nəqşibəndilik tədris edilir, zikr dərsi keçirlər, xurafat və cəmiyyətdən təcrid olunmaq, qatı anti-şiəçilik, Şah İsmayıl, Səfəvi düşmənçiliyi öyrədiblər, iranlılar da türk düşmənçiliyi öyrədirlər. Bunlar uzun müddət Azərbaycanda fəaliyyət göstəriblər. QMİ pul müqabilində bunlara göz yumub. Düzdür, Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yaranandan sonra həmin mədrəsələrin çoxunun fəaliyyəti dayandırıldı, amma yenə də Şeyxin nüfuzu yerində olduğundan, müəyyən mədrəsələri saxlayıb... İndiyə qədər həmin mədrəsəni bitirib ortaya çıxan bir adam görməmişik, heç onun faydası da olmayıb. Diplom verməyən kolleclə hara getmək olar? Onlar yetim-yesir uşaqların başını aldadıb ora cəlb edirlər ki, gəlib yoxlayan olanda orada tələbələrin olduğunui görsünlər”.
İradə SARIYEVA
