Son illər Bakıda çox qəribə halların şahidi oluruq. Məsələn, əvvəllər bahalı restoranlarda müştərilərdən qanunsuz olaraq depozit tələb olunurdusa, indi bu “ənənə” kafelər, çay evləri tərəfindən davam etdirilir. Şəhərin mərkəzi yerlərində bu qanunsuzluq, soyğunçuluq özünün pik həddinə çatıb.
Təsəvvür edin ki, Bakı Dənizkənarı Bulvar da daxil olmaqla, paytaxtın gur yerlərində, hətta kənarlarda vəziyyət bu cürdür. Əvvəl bu barədə çox eşitmişdik. Hətta bəzən güman edirdik ki, insanlar özləri məsələni şişirdib təqdim edirlər, lakin günlərin birində bunların şahidi özümüz olduq. Gördük ki, həqiqətən də Bakı çayxanalarında, çay evlərində depozit fırıldağı baş alıb gedir. Restoran və çayçılarda depozit 25, bəzilərində ən aşağısı 50-60 manatdan başlayır. Bulvarda, Su İdman Sarayının yanındakı kafelərdə adicə cay-kofe içmək istədikdə adambaşına 50 manat depozit istədiklərinin şahidi olduq. Kafedə deyirlər ki, adambaşına 50 manat depozit qoyub girin içəri. Guya çayın pulu depozitdən çıxılacaq və sair. Bu kafelər rəsmən insanlara qarşı soyğunçuluq edirlər. Onsuz da qiymətlər bahadır.
Bəs bu depozit məsələsi hardan çıxıb ki, restoranlar, çayçılar adamları soyur?
“Müştəriyə depozit fırıldağı edən çayçılar, kafelər ifşa edilməlidir”
Sağlam Cəmiyyət Hərəkatının rəhbəri, sosioloq Elçin Bayramlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, bir neçə ildir depozit fırıldağı prosesi davam edir: “Bununla bağlı dəfələrlə yazılıb, problem qaldırılıb, amma təəssüf ki, hər hansı bir tədbir görülməyib. Bu açıq qanun pozuntusudur, konkret dələduzluq faktıdır, istehlakçı hüquqlarının kobud pozulmasıdır. Bu eyni zamanda müəyyən fəaliyyət qanunlarına, qaydalarına, ictimai iaşə müəssisələrinin fəaliyyət prinsiplərinə tamamilə ziddir, heç bir qanuni əsası yoxdur. Ona görə də bununla bağlı lazımı orqanlar çox ciddi tədbir görməlidirlər. Bizim istehlakçılar da belə hallarla qarşılaşanda sərt etirazını bildirməlidir, şikayət etməlidir, məsələni ictimailəşdirməlidir ki, bu neqativliyin qarşısı alınsın. Onsuz da bu tip obyektlər “astronomik” qiymətə məhsul satırlar. Dünyada pis mənada bənzəri olmayan qiymətlər qoyurlar. Tutaq ki, bir çaynik çayın 25, yaxud 50 manata satılması soyğunçuluqdur. Bunların heç birinin qaimə fakturası yoxdur, bu kafelər vergini neçə faizlə verir, bilinmir. Yəqin ki, müştəriyə 30-40 manata satdığı çayın qiymətini vergidə 1 manat göstərir. Müştərilərin başına min oyun açan, onları soyan çayçılarda vergi ödənişləri yoxlanılsa və ora xüsusi nəzarət olsa, görərlər ki, iki-üç gün ərzində orada milyonlar fırlanır, dövr edir. Onda aşkar olar ki, onların ödədiyi vergi cüzidir. Artıq fürsətdən istifadə edərək Bulvar ərazisində, digər populyar yerlərdə, şəhərin mərkəzi hissəsində, “Torqovı”da bu cür kələklərə əl atırlar. Çünki bilirlər ki, turistlər gəlir, imkanlı şəxslər ora toplaşır, onlar da fürsətdən istifadə edib açıq soyğunçuluq və dələduzluq edirlər. Depozit fırıldağı ilə məşğul olanlar açıq-aşkar qanunlarımızı tapdayırlar. Bu, göz qabağında dövlətin qanunlarını saymamağın açıq nümunəsidir. Bu obyektlərin arxasında kimlərin durduğu müəyyənləşdirilməlidir ki, görək özlərini dövlətdən, qanunlardan yüksək tutan bu şəxslər kimlərdir. Yaxşı olardı ki, jurnalistlər tərəfindən bu obyektlərin sahibləri, onların arxasında kimin durduğu, niyə qanundan qorxmadığı, necə vergi verdiyi, depozit qaydasını nəyə əsasən tətbiq etdiyi araşdırılsın. Kafelər depozit götürüb müştəriyə faiz ödəyir? Banka depozit qoyulur və bank faiz verir. Kafelər nə edir? Çayın yanında min cür çərəz-mürəbbə və sair gətirib müştərini almağa məcbur edir. Dünyanın heç bir yerində bu soyğunçuluq yoxdur. Müştərinin sifariş vermədiyi, yemədiyi, istəmədiyi nəyisə sən ona necə zorla sata bilərsən?”
E.Bayramlının sözlərinə görə, bu açıq cinayət faktıdır və əlaqədar qurumlar bu məsələyə laqeyd qalmamalıdır. Bu məsəyə sərt şəkildə yanaşılmalı olduğunu deyən E.Bayramlının bildirdiyinə görə, bu obyektlər ifşa olunmalıdır: “Müştəriyə depozit fırıldağı edən çayçılar, kafelər ifşa edilməlidir. Həm mediada, həm ictimaiyyət arasında onlar ifşa olunmalıdır, eyni zamanda da dövlət qurumlarının onlar barədə konkret addımlar atmasına nail olmaq lazımdır. Bu məsələ geniş şəkildə adı və ünvanı ilə ictimailəşdirilməlidir ki, fırıldaqçılar, soyğunçular cəzalandırılsın. İnsanlar o məkanları boykot etsinlər, getməsinlər, görək o zaman nə edəcəklər”.
İradə SARIYEVA
