Bir çox ölkədə sosial müdafiə siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri ana və uşaqlarla bağlıdır. Özəlliklə təbii artımın aşağı olduğu və bu səbəbdən demoqrafiq problemlərlə üzləşən, eləcə də iqtisadi çətinlik yaşayan ölkələrdə yeni doğulan uşağı olan ailələrə bəlli dəstək paketləri təklif edilir.
Beynəlxalq Əmək Təşkilatının "Qlobal sosial müdafiə hesabatı"na görə, indi dünyada 18 yaşadək uşaqların 35 faizi müxtəlif sosial müavinət və ya ödənişlər alır. Di gəl, bu nisbət heç də hər ölkədə eyni deyil. Məsələn, Avropada uşaqların 87, Amerikada isə 66 faizi sosial müdafiə tədbirləri ilə əhatə olunubsa, eyni göstərici Asiya regionunda 28, Afrikada isə cəmi 16 faizdir.
Bu arada Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi üçün növbəti utancverici sosial təminat göstəricisi ortaya çıxıb. Belə ki, uşaq dünyaya gətirənə Ermənistanda 563, Azərbaycanda 118 dollar verilir. Üstəlik Ermənistanda üçüncü və dördüncü uşaqlarını dünyaya gətirən ailələrə isə 1 milyon dram (təxminən 1 min 875 dollar) verilir. Həmin vəsaitin yarısı nağd şəkildə ailələrə çatdırılır, digər yarısı isə yeni doğulan uşağın adına açılan bank hesabına yatırılır. Həmin vəsaitdən uşağın 18 yaşı olanadək istifadə etmək mümkün deyil. Azərbaycanda 2006-cı ildən bəri uşağı doğulanlara aylıq müavinət şəklində ödəniş (uşaqpulu) mövcud deyil. Sadəcə, uşağın anadan olmasına görə 200 manat birdəfəlik müavinət nəzərdə tutulub. Bundan başqa, Beynəlxalq Əmək Təşkilatının hesabatına görə, Azərbaycanda hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyətlə əhatə olunan qadınlar övladı olan qadınların cəmi 14 faizini təşkil edir. Halbuki bu göstərici Rusiyada 69 faiz, Qazaxıstanda 45 faiz, Gürcüstanda 24 faiz, Avropa ölkələrində 95-100 faiz intervalındadır.
Görünən odur ki, uşaqların sosial təminat göstəricisinə görə Azərbaycan hətta Ermənistandan belə geri qalır.
“Ermənistanla müqayisədə Azərbaycanda təxminən 3 dəfə az uşaqlara birdəfəlik müavinət verilir”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynlinin fikrincə, Azərbaycanda sosial dövlətin qurulması ilə bağlı çox ciddi iddialar var, amma praktiki olaraq ortalıqda nəticə çox aşağıdır: “Çünki digər qonşu ölkələrlə müqayisədə praktikada bu, özünü doğrultmur. Hər bir ölkənin özünün ayrıca həm uşaqpulu verilməsi ilə bağlı ayrıca sosial proqramları var, həm də yeni doğulan uşaqlara görə müxtəlif birdəfəlik müavinətlərin verilməsi mövcuddur. Ermənistanda birinci doğulan uşağa görə 563 dollar verilirsə, Azərbaycanda bu, 118 dollardır. Belə baxanda Azərbaycanın iqtisadi maliyyə imkanları Ermənistandan qat-qat böyükdür. Ermənistanda sonrakı doğulan uşaqlara verilən birdəfəlik yardımın həcmi artırsa, bizdə bu, elə 200 manat olaraq qalır. Ermənistanla müqayisədə Azərbaycanda təxminən 3 dəfə az uşaqlara birdəfəlik müavinət verilir. Qonşu Rusiyada stimullaşdırıcı paketlər mövcuddur. Anadan olan üçüncü uşağa 10 min dollar həcmində birdəfəlik sosial müavinət verilir. Sözügedən müqaisələrdən aydın olur ki, Azərbaycan çox geridə qalıb. Bundada ƏƏSMN-nin günahı böyükdür. Hesab edirlər ki, Azərbaycanda doğum problemi yoxdur. Ancaq nəzərə almırlar ki, sosial təminatın aşağı olması uşaqlara, onların sağlamlığına ciddi mənfi təsir edir. O üzdən, Azərbaycanda uşaqların sosial təminatına yenidən baxılmalıdır. Sosial paketlər qəbul edilməli, uşaqpulu verilməli və analıq məzuniyyətinin müddəti uzadılmalıdır. Analıq məzuniyyətində olan analar çox ciddi sosial təminatla əhatə olunmalıdılar. O üzdən, qanunvericilikdə ciddi təxirəsalınmaz tədbirlər həyata keçirilməlidir”.
Əks halda ekspert hesab edir ki, ölkədə doğum səviyyəsi aşağı düşəcək.
Vidadi ORDAHALLI
