Azərbaycan elmində plagiatlıq geniş yayılsa da, təəssüf ki, bunun qarışısını almaq mümkünsüz hala çevilib. Tətbiq edildiyi deyilən mexanizmlərin də heç birinin özünü doğrultmadığı məlumdur. Elm müəssisələri ilə yanaşı universitetlərdə də plagiatlıqla mübarizə adı altında işlərə başlanılıb.
Lakin təəssüflər olsun ki, universitetlərin “Plagiat Komissiyası” tələbələr üçün köməkçi vasitəyə çevirilmək əvəzinə onlar üçün problem yaradır. Mətbuatda yazılanlara görə, Azərbaycan dövlət universitetlərində rüşvətin yeni forması ortaya çıxıb. Diplom işi, magistr dissertasiya işi hazırlayan tələbələr “Plagiat Komissiyası”nın qanunsuz təklifi ilə qarşılaşıblar. Xüsusilə də bakalavr səviyyəsində təhsil alan gənclərin elmi işlərində 15% plagiat olduğu halda 300 AZN, 25% plagiat olduğu halda isə 550 AZN-ə yaxın məbləğ tələb olunur. İddialara görə, “Plagiat Komissiyası” tələbələrin cibini soymaqla məşğul olur.
Ekspertlərin sözlərinə görə, tələbələrin yazdığı iş başdan-başa plagiat olsa belə, istənilən məbləğ ödənildikdən sonra o material “daşdan keçir”, pul verməyənlərin isə işi komissiya tərəfindən düyünə salınır.
“Çox təəssüflər olsun ki, universitetlər rüşvəti leqallaşdırırlar”
Tanınmış təhsil eksperti Elşən Qafarov bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu çox ciddi problemdir. “Ümumiyyətlə, plagiatlıq ölkədə çox geniş yayılıb. İstər elmlər doktoru, istər fəlsəfə doktoru, istər magistr, istər tələbə işlərində, istərsə də yazılan vəsaitlərdə, kitablarda, incəsənət-mədəniyyət, xüsusən də təhsil sahəsində plagiatlıq o qədər geniş yayılıb ki, sanki ilk baxışdan bununla mübarizə aparmağın mümkünsüzlüyü görsənir. Ölkədə müəllif hüquqularına hörmət edilmir...Azərbaycanda kitab mafiyası deyilən bir cəbhə var, 15-16 üzvdən ibarətdir. Onlar ölkədə istənilən kitabı plagiat edirlər. Tutaq ki, bir gündə 5 nəfər daxil olub bir kitabı soruşsa sabahısı gün o kitabın “kopyası” vurulur. Düşünürəm, bununla bağlı sistemli iş görülməlidir”.
O, hesab edir ki, piratçılıqla mübarizə güccəlndirilməlidir. Plagiatlığın geniş yayılmasının və buna görə cəza mexanizminin olmamasından ali məktəblərin də istifadə etdiyini deyən E.Qafarovun sözlərinə görə, universietetlərdə baş verənlər təəssüf doğurur. “Yaranmış şəraitdən universitetlər də istifadə edir və nəticədə bu hallar baş verir. Çox təəssüflər olsun ki, universitetlər rüşvəti leqallaşdırırlar.
Bir xatırlatma vermək istəyirəm. Araşdırma zamanı müəyyən olunub ki, keçən əsrin 90-cı illərində Almaniyanın müdafiə nazirlərindən biri olan Qütenberqin kitabında bir neçə cümlə plagiatdır. Ona görə o istefa verdi. O demişdi ki, kitabımda bir neçə cümlə plagiatlıq varsa mən bu cür aparıcı vəzifədə qala bilmərəm. Onlar buna mənfi yanaşırlar. Amma bizdə plagiatlıq çox geniş yayılıb. Dünyanın müxtəlif ölkələrində bu halla geniş mübarizə aparılsa da, bizdə sanki tam ona şərait yaradılır. Ali məktəblərin “Plagiat Komissiyası”nın bu qanunsuz tələbini, yeni rüşvət mexanizmini də şəraitdən istifadə kimi dəyərləndirirəm. Bu sahədə real vəziyyət çox acınacaqlıdır, onunla mübarizə gücləndirilməlidir”- deyə E.Qafarov bildirdi.
İradə SARIYEVA
