Təhsil hüququ sosial hüquqdur və insan şəxsiyyətinin inkişafı və Konstitusiyada təsbit olunmuş bir sıra digər hüquq və azadlıqların reallaşdırılması üçün vacib şərtdir.
Dövlət pulsuz icbari ümumi orta təhsil almaq hüququnu təmin edir. Qanunvericiliyə əsasən, təhsilin üç səviyyəsi təsbit olunub - ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil. Eləcə də 9 illik təhsil icbari xarakter daşıyır. Tam orta təhsil icbari deyil və şagirdlər öz seçimlərinə əsasən, tam orta təhsil səviyyəsinə keçmədən, 9 illik təhsil səviyyəsini bitirib, bundan sonra peşə təhsili və digər müəssisələrdə öz təhsillərini davam etdirə bilirlər.
Qanunvericiliklə tam orta təhsil icbari deyil və şagirdlər öz seçimlərinə əsasən, tam orta təhsil səviyyəsinə keçmədən 9 illik təhsil səviyyəsini bitirib, bundan sonra peşə təhsili və digər müəssisələrdə öz təhsillərini davam etdirə bilirlər.
Bir sözlə, Azərbaycanda təhsil icbaridir. Lakin əksər məktəb direktorları IX sinif buraxılış imtahanından sonra nəticələri zəif olan şagirdlərin kütləvi şəkildə məktəbdən kənarlaşdırılması ilə bağlı "qərar" verib. Bu barədə çoxlu sayda valideynlər narazılıq edir.
Danılmaz faktdır ki, əksər şagirdlər intensiv şəkildə oxumağa 9-cu sinifdən sonra başlayır. Ekspertlər qeyd edir ki, IX sinifdən sonra dərslərini oxuyub, ali təhsil ocaqlarına qəbul olan abituriyentlər az deyil. Həmin şagirdləri təhsil almaq hüququndan məhrum etmək düzgün deyil. Şagirdlərin təhsil alma hüququnu məhdudlaşdırmaq qanunda qeyd edilməyib. Belə olan halda məktəb direktorları nəticəsi zəif olan şagirdi hansı əsasla məktəbdən kənarlaşdırır?
Kamran Əsədov: “Məktəb direktorları təhsil almaq hüququnu kobud şəkildə pozur, hər bir kəsin konstision hüquqi var ki, təhsil alsın”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd etdi ki, hazırda ölkədə 4432 orta məktəbi var. Bu təhsil ocaqlarında 3300 11 illik, 840-isə 9 illikdir. Bu il orta ümümtəhsil məktəblərin 9-cu sinfini 135 min şagird bitirir. Təəssüf ki, son illər 9-cu siniflərlə bağlı xoşagəlməz hal yaşanır: “Belə ki, məktəb direktorları tədris göstəricisi zəif olan şagirdlərə 10-11-ci sinfə keçməklə bağlı ciddi problem yaradırlar. Azərbaycan Respublikasının Təhsil haqqında qanunda, eyni zamanda, Konstitusiyada da qeyd olunur ki, Azərbaycanda təhsil icbaridir. İcbari təhsil isə 9 illikdir. X və XI sinifdə tədris almaq isə şagirdlərin könüllü istəyi ilə bağlıdır. Ancaq bu sahədə bəzi problemlər yaşanır. Məlumdur ki, aprel ayında 9-cu siniflər üçün buraxılış imtahanı keçirildi. İmtahandan sonra məktəb rəhbərlikləri nəticəsi olan şagirdlərə məktəbdən sənədlərini götürmələrini və tədrisi davam etdirə bilməmələri haqqında məlumat verirlər. Bunu onunla əsaslandırırlar ki, zəif nəticə göstərənlər peşə təhsilinə getməlidir. Peşə təhsili yaxşıdır, ancaq insanların təhsil almaq hüququ tapdalanaraq edilməməlidir. Şagirdlər təhsillərini davam etdirib-etdirməməsi öz istəkləri əsasında olmalıdır”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, bu problem bölgələrdə kütləvi hal alıb. Paytaxt Bakı məktəblərində də məlum problem yaşanır: “Şagirdin zəif nəticə göstərməsinin səbəbi ona 9 il ərzində keyfiyyətsiz tədrisi keçirilməsi ilə bağlıdır. Uşaq durduq yerə savadsız olmur ki… Güclü uşaqlar məktəbin nəticəsi deyil. Həmin abituriyentlər hazırlıq kursları, repetitorlar hesabına yaxşı nəticə göstərirlər. Yaxşı nəticə göstərənlər həmin uğuru məktəbin hesabına əldə etməyib. Bu danılmaz faktdır”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, 9-cu sinifdən sonra şagirdin məktəbdən kənarlaşdırılması düzgün deyil. Bəlkə həmin şagird 11 illik attestatı alıb xaricdə oxumağa gedəcək. Bu səbəbdən də direktorların bu tələbi ciddi nöqsandır: “Məktəb direktorları təhsil almaq hüququnu kobud şəkildə pozur. Hər bir kəsin konstision hüquqi var ki, təhsil alsın. İnsanların təhsil almaq hüququ məhdudlaşdırılmalıdır”.
Hüseyn Axundov: “Hər kəsin təhsil almaq hüququ var, şagirdlər 10-11-ci sinifdə təhsil almalıdırlar”
Hüquqşunas Hüseyn Axundov qeyd etdi ki, hər bir vətəndaş üçün təhsilin əlçatanlığı təmin olunmalıdır: "Bu prinsipi prioritet kimi götürsək, həmin şagirdlərin təhsillərinin əlçatanlığını təmin etmək üçün, demək olar ki, bütün qüvvələri səfərbər etməliyik. Onlar təkcə 9-cu sinfi bitirməklə təhsillərini dayandırmalı deyillər, onlar tam olaraq təhsillərini almalıdırlar. Bu həmin şəxslərin konstitusiya ilə təsbit edilmiş hüquqlarıdır. Hər kəsin təhsil almaq hüququ var. Onlar 10-11-ci sinifdə təhsil almalıdırlar. Sonradan yaranan maneələr aradan qaldırılmalıdır ki, təhsilin davamlılığı təmin olunsun”.
Günel CƏLİLOVA
