Kerç boğazında Rusiya ilə Ukrayna arasında yaranmış hərbi insident dünyanın əsas müzakirə mövzusuna çevrilib.
Qeyd edək ki, insident noyabrın 25-də Kerç boğazı yaxınlığında yaşanıb. Boğazı keçməyə cəhd edən Ukrayna gəmiləri Rusiya dənizçilərinin dayanma tələbinə məhəl qoymayıblar. Bu zaman gəmilərdən biri taran edilib, onların saxlanılması üçün silahdan istifadə olunub. İnsident nəticəsində "Berdyansk", "Nikopol" və "Yanı Kapu" gəmiləri Krımda saxlanılıb.
Hadisə zamanı 3 ukraynalı hərbçi yaralanıb, 24 Ukrayna əsgəri isə əsir alınıb. Tərəflər baş verən hadisədə bir-birini ittiham edir. Ukrayna tərəfi gəmilərin keçidi barədə Rusiyaya öncədən xəbərdarlıq edildiyini və dəniz gəmiçiliyi barədə bütün beynəlxalq normalara uyğun addımlar atıldığını iddia edir.
Ukrayna bildirib ki, Rusiya razılığa əsasən birgə ərazi hesab edilən Kerç boğazına girişi blok etmək üçün tankerdən istifadə edib.
Öz növbəsində Ukrayna dənizçilərini ölkənin su hövzəsinə qeyri-qanuni daxil olmaqda günahlandıran Rusiya Ukraynanı bilərəkdən provokasiya yaratmaqda, beynəlxalq qanunları pozmaqda ittiham edir.
Hadisədən bir gün sonra Ukraynada 30 gün müddətinə hərbi vəziyyət elan edilib.
Bundan əvvəl Ukrayna parlamenti prezident Petro Poroşenkon “Rusiya Federasiyası tərəfindən soyuq aqressiya aktları fonunda Ukraynanın müdafiə imkanlarını gücləndirmək üçün” ölkədə hərbi vəziyyət elan etmək istədiyini bildirib. O, Ukraynanın öz beynəlxalq öhdəliklərinə dönmədən əməl etmək niyyətində olduğunu əlavə edib. Poroşenko Rusiyadan Qara dənizdə ələ keçirdiyi ukraynalı dənizçilər və gəmiləri dərhal azad etməyi tələb edib.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Ukraynanı kifayət qədər təhlükəli üsullarla beynəlxalq normaları pozmaqda ittiham edib. Onun sözlərinə görə, bu, həmin akvatoriyada gəmilərin normal hərəkəti üçün təhlükə və risqlər yarada bilər.
Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidməti (FSB) isə Ukraynanı qəsdən təxribata yol verməkdə günahlandırıb.
Kerç boğazında baş vermiş hadisə Qərbin də sərt reaksiyasına səbəb olub. ABŞ-ın BMT-dəki səfiri Nikki Heyli BMT Təhlükəsizlik Şurasının fövqəladə iclasında Moskvanı hədəf alaraq, Ukrayna gəmilərinin Rusiya tərəfindən ələ keçirilməsini Rusiyanın Ukraynanın ərazi suverenliyini yolverilməz şəkildə pozması adlandırıb və bunun beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qınanılmalı olan kobud hərəkət olduğunu deyib.
NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq isə Rusiyanı Ukrayna gəmilərini azad etməyə çağırıb və deyib ki, Moskvanın hərəkətlərinə heç bir şəkildə bəraət qazandırmaq olmaz.
“Şahidi olduqlarımız olduqca ciddi məsələdir” - deyə, Stoltenberq Ukraynanın xahişi ilə alyansın keçirdiyi fövqəladə iclasda bildirib.
Avropa İttifaqının prezidenti Donald Tusk Rusiyanın sərt müdaxiləsini qınayıb və birliyin Ukraynanın müdafiəsinə duracağını bir daha təkrar edib: “Mən Rusiyanın Azov dənizində gücdən istifadə etməsini qınayıram. Rusiya rəsmiləri Ukrayna dənizçiləri və gəmilərini geri qaytarmalı və bundan sonra provokasiyalara yol verməməlidir. Mən məsələni prezident Poroşenko ilə müzakirə etmişəm. Avropa Ukraynanın müdafiəsində birlik göstərəcək”.
Hadisənin baş verdiyi zaman da diqqət çəkir - Ukraynada seçki hazırlığı və Rusiyada Putinin reytinqində Krımın işğalından sonrakı yüksəlişin son vaxtlar sürətlə aşağı düşməsi barədə açıqlamalar.
Azov dənizində Ukrayna və Rusiya arasında yaşanan olaya münasibət bildirən politoloq Qabil Hüseynli hesab edir ki, son hadisə fonunda Rusiya və Ukrayna arasında lokal xarakterli müharibənin baş verməsi ehtimalı böyükdür.
Q. Hüseynli iki dövlət arasında geniş miqyaslı müharibə ehtimalının çox zəif olduğunu vurğulayıb: "Məsələ burasındadır ki, Rusiyanı hiddətləndirən bir neçə hadisə baş verib. Bunlardan birincisi ötən həftə Ukrayna Ali Radasının NATO-ya daxil olmaq barədə qərar qəbul etməsidir. Üstəlik, ABŞ və NATO Ukrayna ordusunun peşəkarlığının artırılması, müasir silahların verilməsi barədə qərar qəbul edib. Bu da Rusiyanı qəzəbləndirir. Digər əsas səbəb isə Vladimir Putinin ölkəsində reytinqinin çox aşağı düşməsidir. O səbəbdən də bir neçə gün idi ki, Rusiya mətbuatında politoloqlar bildirirdilər ki, Putinə reytinqini qaldırmaq üçün kiçik bir müharibə də yetər. Rus xalqının təfəkküründə militarist düşüncə tərzi kök salıb ki, onlar rus ordusunun hər hansı dövlətə hücumunu eşidəndə fərəhlənirlər. Elə bil ki, bu məsələ onlar üçün bir milli qürur obyektinə çevrilir”.
Politoloq indiki şəraitdə Ukrayna xalqına qarşı aparılan təcavüzkar siyasətin, Azov dənizini tam nəzarətə keçirmək cəhdinin heç bir beynəlxalq hüquq normalarına sığmadığını vurğulayıb.
Üstəlik, ABŞ-ın əlinə çox yaxşı bəhanə düşüb ki, Rusiyaya qarşı sanksiyaların yeni dalğasını hazırlayıb həyata keçirsin. Bu sanksiyalara öldürücü sanksiyalar deyirlər və yəqin ki, belə sanksiyaları tətbiq edəcəklər. Bir sözlə, bütün bunların hamısı müharibə ətrafında böyük bir ajiotajın yaranmasına gətirib çıxaracaq. Güman edirəm ki, Rusiyanın bu özbaşınalığı, Azov dənizində Ukrayna gəmilərinə atəş açması, gəmilərin birini sıradan çıxarması izsiz ötüşməyəcək. Dünya bu məsələni böyük narahatlıq və hiddətlə izləyir. Bu məsələdə Rusiya heç nə qazanmayacaq, daha çox itirəcək”.
Politoloq Qabil Hüseynli:“Rusiya Qara dənizin bir hissəsini nəzarət altına almaq istəyir”
Q.Hüseynli bildirib ki, Rusiya Kerç boğazını, Azov dənizini və Qara dənizin bir hissəsini nəzarəti altına almaq istəyir. Bu məqsədlə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Azov dənizinə girişini məhdudlaşdırmağı planlaşdırır. Bu çox ciddi hadisədir.
Bu arada, Ukrayna ilə Rusiya arasındakı gərginliyin yarandığı bir vaxtda ABŞ Hava Qüvvələrinə aid Boeing RC-135V tipli kəşfiyyat təyyarəsinin Yunanıstanın Girit adasından Qara dəniz hava sahəsinə girdiyi və Krım istiqamətinə uçduğu məlum olub. Bu barədə “Ukrainskiy militarnıy” portalı məlumat yayıb.
Nahid SALAYEV
