Məhərrəm Zülfüqarlı: “Hansı ölkələrdə ki, faşistlərə abidələr ucaldılıb, həmin abidələrin sökülməsində o ölkələrin vətəndaşlarının rəyləri də önəmli rol oynaya bilər” “MDB ölkələri, faşizmə qarşı olan digər dövlətlər də bu ideologiyaya dəstək verən Ermənistana qarşı mübarizəni gücləndirməli və orada faşizmi tərənnüm edən abidənin məhv edilməsinə nail olmalıdırlar”
Azərbaycan ekspertləri deyəndə ki, Ermənistandakı mövcud siyasi rejim faşizmə, milli, dini, irqi ayrıseçkiliyə xidmət edir, əksər ölkələrdə bu birmənalı qəbul edilmirdi. Ancaq müşahidələr və beynəlxalq ekspert rəyləri açıq göstərir ki, Ermənistandakı rejimin məqsədi heç də sülh deyil, həyata keçirdiyi siyasət tamam başqa məqsədlərə yarayır. Ermənistan özünü dünyaya “süddən çıxmış ağ qaşıq” kimi təqdim etməyə cəhd göstərir ki, o buna nail ola bilmir. Ən azından, onun faşizm ideologiyasına rəğbət bəsləməsi, bu ideologiyanın xidmətçilərinin xatirəsini əbədiləşdirməsi onu dünya dövlətlərinin gözündən salır.
Ermənistanın faşizm ideologiyasına xidmət etməsini daha dəqiq faktlarla rusiyalı tarixçi və politoloq Oleq Kuznetsov əməlli-başlı ifşa edib.
Ermənistanda heykəli qoyulan və ermənilərin “Milli Qəhəman” elan etdiyi Qaregin Njdenin faşizmə xidmət etdiyini qeyd edən politoloq bunu zərərli hal hesab edir. Njdenin şəxsiyyətinin və açıq-aşkar irqçi nəzəriyyəsinin qəhrəmanlaşdırılması və bu nəzəriyyənin Ermənistanın dövlət ideologiyasına çevrilməsi bütün növ irqi ayrıseçkiliyin ləğvi barədə beynəlxalq konvensiyanın müddəalarına ziddir.
O.Kuznetsov, həmçinin, bildirib ki, Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin üzərindən məxfilik qrifi götürülmüş arxiv materialları sovet dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında Ermənistanda nasizm ideologiyasının mövcudluğunu təsdiq edən sənədlərin olduğunu üzə çıxarıb: “Erməni millətçiliyi və onun daşıyıcısı “Daşnaksütyun” partiyası 1930-cu illərin ortalarınadək SSRİ dövlət təhlükəsizliyi orqanları tərəfindən ideoloji düşmən kimi qəbul edilib. Hələ o zaman daşnaklar nəzarət altında saxlanırdı, daha fəal üzvlər isə hətta sürgün edilirdi”.
Tarixçi qeyd edib ki, Rusiya Dövlət Arxivinin SSRİ Daxili İşlər Xalq Komissarlığı fondunda Almaniya ordusunun əsir əsgərlərinin erməni millətçilərinin üçüncü reyxə xidmət üçün cəlb olunması ilə bağlı dindirilməsi materialları yer alıb: “Onlardan biri nasist Almaniyasının baş təhlükəsizlik idarəsinin agenti, əslən Şamaxıdan olan və müharibəyə qədər Avstriyada yaşamış Peter Kamsarakyan olub. Sovet xüsusi xidmətləri üçün Kamsarakyan informasiya mənbəyi kimi vacib əhəmiyyət daşıyırdı, ona görə də onun işinə SSRİ daxili işlər naziri, general-polkovnik Kruqlov bilavasitə nəzarət edirdi. 1948-ci ilin noyabrında “tam məxfi” qrifi altında onun imzası ilə cəmi altı nüsxədə Stalin, Molotov, Beriya, Malenkov və digər rəsmilərin adına arayış tərtib olunmuşdu”.
O.Kuznetsov həmin sənəddən bir nümunə gətirərək qeyd edib ki, daşnaklar bütün ölkələrdə Almaniyanı maraqlandıran və Sovet İttifaqına, Mərkəzi Amerika ölkələrinə və İngiltərəyə aid məlumatları toplayıb: “SSRİ ilə müharibə təqdirində Almaniyanın tərkibində hakim partiyanın daşnaklar olacağı erməni dövlətinin yaradılması nəzərdə tutulurdu. Beləliklə, Türkiyənin şərqində erməni rayonlarının birləşdirilməsi ilə yanaşı, Dağlıq Qarabağın və şimalda Gürcüstanın Borçalı rayonunun hesabına Ermənistan genişləndirilməli idi. Sənəddə o da qeyd olunur ki, Kamsarakyanın ifadələri və onun erməni daşnaklarının Almaniya xidmətinə cəlb olunmasında rolu “Njde” ləqəbi ilə tanınan erməni emiqrantlarının lideri Ter-Arutyunyanın ifadələri ilə təsdiqlənir”.
O.Kuznetsov onu da vurğulayıb ki, Njde də, digər millətçi daşnaklar kimi, 1940-cı ildən başlayaraq alman nasistləri ilə əməkdaşlıq etdiyini etiraf edib.
Onu da qeyd edək ki, Ermənistanın tutduğu yol, həmçinin, Birləşmiş Millətlər Təşkilatında 1942-ci ildə 26 ölkənin faşizmə qarşı mübarizəni davam etdirmək öhdəliyi qüvvəyə minib. Dünyanın mütərəqqi ölkələri faşizmlə mübarizədə həmrəy olaraq bu mənfi tendensiyanın qarşısının alınmasında böyük işlər görürlər.
Bu günlərdə Düşənbə şəhərində keçirilən MDB ölkələrinin dövlət başçılarının növbəti sammitində daha çox diqqətin faşizm üzərində qələbənin 75 illiyinin təntənəli şəkildə qeyd edilməsinə yönəlməsi məlumdur. Sammit iştirakçıları veteranların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, eləcə də qələbənin və tarixin saxtalaşdırılması faktlarına qarşı mübarizəni gücləndirmək qərarına gəliblər. Təbii ki, burada ilk növbədə Ermənistanın nəzərdə tutulduğu açıq görsənir. Məlum olduğu kimi, bu ölkə erməni-faşist cəlladı general Njdeni “qəhrəman” obrazında qələmə verir, ona heykəl ucaldıb. Sammitdə vurğulanıb ki, faşizm üzərində qələbənin 75 illiyində əsas diqqət faşizmlə mübarizəyə yönələcək və ayrı-ayrı ölkələrdə, o cümlədən də Ermənistada faşizm ideologiyasına xidmət edənlərin xatirəsinə ucaldılan abidələri uçurtmaq, məhv etməyə yönəldilib.
Mövcud Ermənistanda faşizm, sözün əsl mənasında, dövlətin ideologiyasına çevrilib. Belə olmasaydı, faşistə burada heykəl qoyulmazdı, faşist “qəhrəman” kimi təqdim edilməzdi.
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq Məhərrəm Zülfüqarlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, rusiyalı tarixçi və politoloq Oleq Kuznetsov uzun illərdir Azərbaycan alimlərinin dediklərini öz fikirləri ilə təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, bu gün Ermənistan, sözün əsl mənasında, faşizm ideologiyasına xidmət edən əməllər həyata keçirir. Bu ölkədə daim separatçılara, bəşəriyyət üçün təhlükəli cinayətkar sayılan şəxslərə, faşistlərə xüsusi rəğbətin olması faktının dünyanı narahat etməli olduğunu deyən M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, MDB ölkələri dövlət başçılarının Sammitində faşizmlə mübarizə ilə bağlı qəbul edilən qərar çox düzgündür. O, həmçinin, vurğuladı ki, 2019-cu ildə həmrəylik olarsa, bütün dünyada faşizm “qəhrəman”larını tərənnüm edən abidələrin, eləcə də Ermənistanda faşist Njdeye qoyulan heykəlin sökülməsi reallaşa bilər. O hesab edir ki, bu məsələ hər gün gündəmdə olmalıdır ki, faşistlərin xatirəsini əbədiləşdirən abidələrin məhv edilməsi daha tez baş versin: “Kuznetsovun üzə çıxardığı faktlar reallığı əks etdirir və onun bu addımı təqdirəlayiqdir. Bizim alimlər bu barədə danışanda erməniləri himayə edən dövlətlər fikirlərimizə qarşı hay-küy qaldırırlar. Tarixən bəzi rus alimləri həqiqəti yazmaqdan çəkinməyiblər. Məsələn, Şavrovun əsərində ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi haqqında məlumatlar var. Bu cür alimlərin sayı çox olarsa, daha yaxşı olar. Hansısa bir elmi tədqiqat əsəri yazarkən onlara istinad etmək faktları daha inandırıcı edər.
Faşizmlə mübarizə məsələsinə gəlincə, MDB ölkələri, faşizmə qarşı olan digər dövlətlər də bu ideologiyaya dəstək verən Ermənistana qarşı mübarizəni gücləndirməli və orada faşizmi tərənnüm edən abidənim məhv edilməsinə nail olmalıdırlar. Bilirsiniz ki, Ermənistanda faşistlərə xidmət etmiş Qaregin Njdeyə ermənilər abidə qoyub. Rusiyada əhali bu heykəlin qoyulmasına qarşı etiraz səslərini qaldırdı, Ermənistandan abidənin sökülməsini tələb etdilər. Lakin Ermənistan bu heykəli sökmədi. Hesab edirəm ki, bu sahədə ciddi addımlar atılsa, Ermənistan pis vəziyyətdə qalar.
MDB ölkələri başçılarının zirvə görüşündə faşizmə xidmət edən ölkələrdə faşistlərə qoyulan xatirə abidələrinin sökülməsinə, məhv edilməsinə nail olmaqla bağlı verilən qərar çox müsbətdir”.
Ermənistanın sürüşkən siyasət yürütməsinin Rusiyaya xoş gəlmədiyini deyən M.Zülfüqarlı hesab edir ki, artıq Rusiya Ermənistana qarşı müxtəlif fikirlər irəli sürür və o cümələdən də Ermənistanın faşizmə xidmət edən insanı qəhrəmanlaşdırdığını, ona heykəl qoyduğunu dünyanın diqqətinə çatdırır: “Fikrimcə, Ermənistanda faşistə qoyulan heykəlin sökülməsinin reallaşmasına gətirib çıxaran bu məsələlər, fikirlər kampaniya xarakteri daşımamalıdır. Bu məsələ hər gün gündəmdə olmalıdır. Bir də hansı ölkələrdə ki, faşistlərə abidələr ucaldılıb, həmin abidələrin sökülməsində o ölkələrin vətəndaşlarının rəyləri də önəmli rol oynaya bilər. Bu gün Ermənistanda vəziyyət qarışıqdır. Paşinyan Qərbə yönəlik siyasət yürütmək istəyir. Çünki ona Avropa Birliyi 260 milyon avro verməyi vəd edib. Bu da xüsusi şərt daxilində veriləcək, şərtlərdən biri də Ermənistanın Rusiyanın əleyhinə çıxmasıdır. Ona görə də Rusiya görür ki, ermənilər sürüşkənlik edib ondan üz döndərir, bu zaman o, Ermənistanın faşizmə dəstək verdiyini və faşizm ideologiyasına xidmət etdiyini bildirir. Faşistlərə xidmət edən erməninin heykəli orada çoxdan qoyulub. Ancaq bu heykəlin sökülməsi məsələsində qəti mövqe nümayiş etdirmək lazımdır
Mənə elə gəlir ki, Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin bu istiqamətdə davam etməsi, yəni daha da pisləşməsi Azərbaycanın gələcəkdə ərazi bütövlüyünü bərpa etməsinə kömək edə bilər. Rusiya artıq Ermənistan kimi sürüşkən müttəfiqdən imtina edərsə, ölkəmizin o problemin həllində elə də çətinliyi olmayacaq”.
İradə SARIYEVA
