Bu gün Avropanın qaz bazarı uğrunda ABŞ və Rusiyanın rəqabəti getdikcə daha kəskin xarakter almağa başlayır. ABŞ Avropaya sıxılmış maye qazın satış həcmini artırmağı düşünür. Öz növbəsində Rusiya, ABŞ qazının baha olmasını əsas gətirərək, Avropaya daha böyük həcmdə qaz satmaq niyyətini açıq bəyan edir.
Rusiyanın enerji nəhəngi ‘‘Qazprom’’un sәdr müavini Aleksandr Medvedyev bunu Avropada tәbii qaz tәlәbatının artması ilə izah edir. Avropanın qarşıdakı dövrdə 80 milyard kubmetr әlavә tәbii qaza ehtiyacı olacağını bildirәn Medvedyev qeyd edib: ‘‘Bir sıra sektorların rәsmilәri bu proqnozların aşağı sәviyyәdә olduğunu düşünür. Proqnozlara әsasәn, Avropanın ehtiyac duyacağı әlavә tәbii qaz hәcmi illik 100 milyard kubmetri keçә bilәr’’. Artan tәlәbat sәbәbindәn Avropada yeni tәbii qaz marşrutlarının әhәmiyyәtinin hәr ötәn gün daha da artığını qeyd edәn Aleksandr Medvedyev vurğulayıb: ‘‘Qazprom” şirkәtinin bu il Avropaya nәql etdiyi tәbii qaz rekord sәviyyәyә çatıb. Bu sәbәblә artan tәlәbatın ödәnilmәsi üçün ‘‘Türk axını” vә ‘‘Şimal axını-2” kimi tәbii qaz layihәlәri Avropa üçün hәyati әhәmiyyәtә malikdir’’. Amma məsələnin maraqlı tərəfi Avropa ölkələrinin Rusiya və ABŞ-dan təbii qaz nəqlində mövqelərinin ikiyə bölünməsidir. Bəzi Avropa dövlətləri, o cümlədən Almaniya, İtaliya ABŞ-ın satdığı təbii qazın qiymətinin baha olmasını əsas gətirib, Rusiyadan mavi yanacaq idxalının davam etməsinin vaciblyini bildirir. Amma Polşa, Danimarka Baltikyanı ölkələr və bir sıra digər Avropa dövlətləri buna qarşı çıxır. Bununla belə, Avropa ölkələrinin hamısının təbii qazın idxalı sarıdan razılaşdığı mənbələr də var ki, bu xüsusda ilk sırada Azərbaycanın adı çəkilir.
Ölkəmizin həyata keçirdiyi “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Avropada böyük məmnunluqla qarşılanır və ona qoşulmaq istəyən ölkələrin sayı artır. Onu da qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropaya yeni mənbədən qazın nəqlini, enerji təhlükəsizliyini təmin etməklə bərabər, ərazisindən keçdiyi ölkələrin iqtisadi inkişafına da davamlı töhfə verəcək. Bu səbəbdən TAP, TANAP, "Cənub Qaz Dəhlizi" kimi layihələrə bütövlükdə Qərb dünyasının marağı böyükdür. Eləcə də “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin həyata keçirilməsi nəticəsində bir sıra ölkələr Azərbaycan qazı və alternativ qaz resurslarından istifadə imkanı əldə edəcək. Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, Albaniya və İtaliya artıq layihənin iştirakçısıdır. Qeyd olunduğu kimi isə, ona qoşulmaq istəyən digər Avropa ölkələri də var. Məsələn, Macarıstan prosesdə maraqlıdır. Bu məsələ Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovun “Rusiya enerji həftəsi” adlı Beynəlxalq Forum çərçivəsində Moskvada keçirdiyii görüşdə gündəmə gəlib. Belə ki, Macarıstanın xarici işlər naziri və ticarət naziri Peter Siyarto ilə görüşdə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin icra vəziyyəti, genişləndirilmə perspektivləri və növbəti mərhələdə ötürücülük qabiliyyətinin artırılması məsələləri müzakirə edilib. Siyarto Macarıstanın gələcəkdə “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsində iştirakda maraqlı olduğunu diqqətə çatdırıb və iki ölkənin müvafiq nazirlikləri arasında dialoqun aparılmasının vacibliyini qeyd edib.
Macarıstandan başqa Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Xorvatiya kimi Avropa ölkələri də “Cənub Qaz Dəhlizi”nə qoşulmaq niyyətlərini gizlətmirlər. Qeyd edək ki, Avropa ilə yanaşı ABŞ da “Cənub Qaz Dəhlizi”nə böyük önəm verir. ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin müavini Corc Kent qeyd edir ki, son onillikdə ABŞ-ın əsas səylərindən biri də enerji dəhlizləri qurmaq olub: “Bura həm boru kəmərləri, həm də “Cənub Qaz Dəhlizi” daxildir. Hazırkı administrasiyanın milli təhlükəsizlik strategiyasında Avropanın zənginləşməsi və sabit olması ABŞ-ın təhlükəsizliyi deməkdir. “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin həyata keçirilməsinə töhfə verən ölkələr birgə işin böyük nailiyyətlərə gətirib çıxarmasının bariz nümunəsini sübut ediblər. Həm biznes icması, həm də hökumət dairələrinin infrastruktur inkişafına xüsusi maraq var və biz bunu Orta Asiyada və Qafqazda təşviq etmək niyyətindəyik.“Cənub Qaz Dəhlizi”nin həyata keçirilməsində ABŞ hökumətinin rolu rəsmi Vaşinqtonun bölgəyə olan bağlılığını nümayiş etdirir".
Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç isə vurğulayır ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropa İttifaqının bütün maraqlarına uyğun layihədir və o, qurumun strateji layihələri sırasındadır: "Avropa enerji baxımından vacib regiondur. Enerji tranziti də bizim üçün əhəmiyyətlidir və qaz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məhz buna görə Azərbaycan, eləcə də Xəzər regionu Avropa İttifaqı üçün vacib tərəfdaşlardandır. Azərbaycan "Cənub Qaz Dəhlizi"nin əsas təchizatçısıdır. Bu layihənin rellaşdırılması ilə Avropanın enerji balansı şaxələndiriləcək, birgə səylərimizlə biz 2020-ci ildə Azərbaycan təbii qazını Avropaya nəql etməyə müvəffəq olacağıq. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin həyata keçirilməsi sayəsində, bütün iştirakçı ölkələrlə yanaşı, ümumilikdə Avropa dövlətləri də qazanacaq".
Tahir TAĞIYEV
