Ermənistan daxilində baş verənlər bu ölkədə artıq ikihakimiyyətlilyin formalaşdığını, ictimai-siyasi müstəvidə gərginliyin pik həddə çatmaqda olduğunu göstərir. Hazırda yekun mənzərə bundan ibarətdir ki, parlamentdə çoxluğa nəzarət edən Respublika, "Daşnaksütyun" və "Çiçəklənən Ermənistan" partiyaları baş nazir Paşinyana qarşı birləşib.
Onlar Paşinyanın növbədənkənar parlament seçkilərini cari ilin dekabrında keçirməsinə qarşıdır və seçkilərin, ən yaxşı halda, gələn ilin mayında keçirilə biləcəyini bəyan edirlər. Bu fonda Paşinyanla həmin qüvvələr arasında ziddiyyət yaranıb və baş nazirin istəyinin əksinə olaraq, həmin qüvvələr növbədənkənar parlament seçkilərinin bu ilin dekabrında keçirilməsinə imkan verməyəcəklərini bildirir. Paşinyanın mitinqlər vasitəsilə həmin qüvvələrə təzyiqi isə artıq beynəlxalq miqyasda da narazılıq yaradır. Elə bu fonda Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) Ermənistandakı siyasi qüvvələri demokratiya və qanunun aliliyi prinsiplərinə tam şəkildə hörmət etməyə, növbədənkənar parlament seçkilərinə hazırlaşarkən tələskənliyə yol verməməyə çağırıb. AŞPA-nın monitorinq qrupunun Ermənistan üzrə həmməruzəçisi Yuliya Levoçkina bu xüsusda bildirib: “Biz Ermənistanda növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinə dair çağırışları başa düşürük, amma bu seçkilərin keçirilməsi zamanı Ermənistan hökumətini və bütün siyasi qüvvələri Avropa norma və standartlarına tam şəkildə riayət olunmasını təmin etməyə çağırırıq. Seçkilərə hazırlıq üçün Ermənistandakı bütün siyasi qüvvələrin kifayət qədər vaxta malik olması vacibdir”. AŞPA nümayəndəsi onu da bildirib ki, Ermənistanda Seçki Məcəlləsinə istənilən dəyişiklik Venesiya Komissiyasının təlimatlarına tamamilə uyğun gəlməlidir. Bu səbəbdən də, AŞPA Ermənistanda növbədənkənar seçkilər və mümkün konstitusiya islahatlarının həyata keçirilməsi üçün tələsməməyi məsləhət görüb. Erməni mediası isə AŞPA-nın bu bəyanatını Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyana xəbərdarlıq kimi qiymətləndirib.
Məsələ ilə bağlı Rusiyanın “regnum.ru” saytı yazır ki, yaranmış durumda ikihakimiyyətlilik Ermənistanı çökdürür: “İnqilabın ikinci dalğası” Ermənistanı bürüyüb. Paytaxtdakı zahiri hadisələr sovet filmlərinin çoxunun iqtibas gətirdiyi quruluşu yada salır: küçələrə səpələnmiş adamlar parlamenti çevrəyə alır, rəhbər hökumətə ultimatum təqdim edir. Əlbəttə, gələcək tarixçilər Ermənistanda hadisələrin indiki gedişini diqqətlə araşdıracaq, indiki olduqca kəskin siyasi böhranın səbəblərini üzə çıxaracaq, sıxılandan sonra respublikada durumu belə sürətlə qarışdıran “buraxılış cəftəsi”ni aşkarlamağa cəhd edəcəklər.
Paşinyan hakimiyyətə kütlənin çiynində gəlib, gücünün azlıqda olduğu parlamenti özünün hökumət başçısı təyin edilməyinə səs verməyə vadar edib. İkihakimiyyətlilik belə formalaşıb: meydanda qeyri-formal hakimiyyət mərkəzi və çoxluğun respublikaçılarda olduğu parlament. Bununla da siyasi böhranın növbəti mərhələsi aşkarlanıb (birincisi kimi Serj Sarkisyanın istefasına səbəb olmuş 23 aprel küçə etirazlarını sayırıq). Aydın idi ki, yeni hakimiyyət modeli müvəqqəti xarakterə malikdir, amma durumun tam iflasına yol verməmək üçün bütün siyasi proseslər Ermənistanın qüvvədə olan Konstitusiyası çərçivəsində hərəkətlənib və davam etməkdədir. Fəaliyyətin sonrakı alqoritmi Paşinyanın da elan etdiyi erkən parlament seçkilərini nəzərdə tutur. Düzdür, əvvəlcə o təklif edib ki, bu, 2019-un may-iyununda keçirilsin. Amma baş nazirin başçılıq etdiyi “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının daxil olduğu seçkiöncəsi “Mənim addımım” bloku İrəvan ağsaqqallar şurasına seçkilərdə 81,06% səs toplayaraq qalib gələndə aydın olub ki, paytaxt fəth edilib və davam etmək lazımdır. Yəni erkən parlament seçkilərinin müddətini yaxınlaşdırmaq gərəkdir. Belə də edilib. Paşinyan bildirib ki, seçkilər artıq 2018-in dekabrında baş tutmalıdır. Ermənistan parlamenti məhz bu durumda “Milli Məclisin reqlamenti haqda” qanunda dəyişikliklər edilməsi haqda qanun layihəsi qəbul edib – qanunverici qurumun işini dayandırmamaq üçün, hətta baş nazir istefa verəcəyi halda, işinin davam etdirilməsi nəzərdə tutulur. Hökumət başçısı bu aksiyanı “əksinqilabın startı” kimi dəyərləndirərək, respublikaçıları ölkənin siyasi meydanından yox etməyi tələb edib və tərəfdarlarını küçələrə çıxaraq Milli Məclisi mühasirəyə almağa çağırıb. Sonra nə olub, məlumdur. Amma bundan sonra nə olacaq?
Bütün əlamətlərə əsasən, Paşinyanın partiyası dekabrda qələbə çalardı ki, bu da baş nazirin hakimiyyətini Konstitusiya baxımından legitimləşdirərdi. Parlament çoxluğu meydana çıxardı. Amma Paşinyan bu andan Ermənistanın taleyinə, dövlətçiliyinin saxlanmasına görə tam siyasi məsuliyyət daşıyacaq, bunun üçün onun etirazçıların liderindən idarəçiyə və dövlətçiyə transfer etməsi gərəkdir. Ancaq kütlənin özəlliyi bundan ibarətdir ki, prinsipcə, dövləti asanlıqla sındırmağa qabildir. Ancaq kütlə onu yönəltməyi bacarmır. Praktika, o cümlədən inqilabi praktika göstərir ki, “böyük gözləntilərin” nəhəng dalğasında məmurları kabinetlərdən qovmaq mümkündür. Amma situasiyanı konstruktiv məcraya yönəltmək xeyli çətindir. Küçə inqilabçıları yetərincə idarəçilik vərdişlərinə malik deyillər və vədlərin yerinə yetirilməsi üçün kifayət qədər resursları yoxdur. Baş nazir bu yolda ciddi problemlərlə üzləşməli, balans və güzəştlər aramaq sənəti sərgiləməli, üfüqi və şaquli icra və qanunvericilik qurmalı olacaq.
Ya da “inqilabi kanonlar”la ölkənin siyasi meydanını təmizləməyi, cəmiyyətdə qarşıdurmanın yüksək dərəcəsini qızışdırmağı, siyasi rəqibləri əzmək üçün öz tərəfdarlarını daimi səfərbərlikdə saxlamaqdan ötrü mübarizə alovunu körükləməyi davam etdirəcək. Hələ iqtisadiyyat, adamların gündəlik yaşayışını təmin etmək də var… Nəhayət, Paşinyan bu gün uduzan, sabah isə yeni hökumətin səhvlərindən faydalanıb faktiki olaraq keçid dövründə hələ öz peşəkarlığını göstərmək imkanı əldə etməyən qarşı tərəfin hakimiyyət kabinetlərinə düşdüyü şəraitdə durumun səbatsızlığı üzərində oynamağa cəhd edə biləcək Ermənistan siyasətinin veterenları ilə nə edəcək? O, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kimi “miras”ın qeydinə necə qalacaq? İrəvanın bu yöndə səhvləri bütün Ermənistanı dünyanın siyasi xəritəsindən silə bilər”.
Rusiyanın digər nəşri olan “Kommersant”ın da məsələyə yanaşması olduqca maraqlıdır: “Beş aylıq baş nazirlik müddətində Nikol Paşinyan islahat adlandıra biləcəyimiz heç bir şey etməyib. Paşinyanın nazir və müşavirlərlə ayrılmasındakı rahatlıq onun komandasının hələ də formalaşmadığını göstərir. Paşinyanın xarici siyasətdə buraxdığı səhvlər, hər şeydən əvvəl KTMT baş katibinin həbsi ətrafında qalmaqallı hadisə onu Ermənistanın təhlükəsizliyinin və iqtisadiyyatının əhəmiyyətli hissəsinin asılı olduğu Moskvaya qarşı yönəldib. O hər şeyi silməyə çalışdı. Hakimiyyəti çoxminlik kütlənin əlindən qəbul edən Paşinyan Vladimir Putin, Nursultan Nazarbayev və Aleksandr Lukaşenko kimi uzunömürlü prezidentlər üçün onlardan birinə çevrilə bilmədi. Bu şəxslər “k”, “ü”, “ç”, “ə” hərflərindən, demək olar ki, həmişə “Qərb” sözünü düzəldirlər. Onların Qərbə münasibəti isə hər kəsə məlumdur. İnqilabçı baş nazirin həm də bunları xatırlaması vacibdir: insanların Paşinyanın çağırışı ilə küçələrə çıxmaqdan yorulacaqları, onun “Feysbuk“ səhifəsi əvəzinə öz soyuducularına baxacaqları vaxt mütləq gələcək. Həmin an onların soyuducularında görəcəkləri isə Paşinyanın siyasi gələcəyini müəyyən edəcək”.
Nahid SALAYEV
