Qabil Hüseynli: “Bu məsələdə üçüncü, yəni vasitəçilik edən tərəfin iştirakı olmalıdır ki, proses yerindən tərpənsin”
Düşənbədə keçirilən MDB ölkələrinin zirvə görüşündə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan ilk dəfə bir araya gəldilər. Tərəflər ilk dəfə görüşsələr belə, cəbhə boyu atəşkəsin təmin edilməsi və yenidən problemin diplomatik həlli üçün danışıqlara başlanması haqqında razılaşdılar. Fikrimizcə, bu razılaşma bir çox siyasi və diplomatik meyarları özündə ehtiva edir.
MDB dövlət başçılarının iclası çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə erməni baş nazir Nikol Paşinyan ayaqüstü söhbət etdilər və rəsmi məlumatdan bəlli oldu ki, “tərəflər atəşkəs rejiminin qorunması və müvafiq strukturlar arasında operativ əlaqə qurulması üçün mexanizmlərin yaradılması” üzərində razılıq əldə ediblər.
Qeyd edək ki, “Tərəflər arasında operativ əlaqənin qurulması” Dağlıq Qarabağ münaqişəsi boyunca əldə edilən nadir razılaşmalardan biri hesab oluna bilər. Belə bir əlaqə I Qarabağ münaqişəsi dövründə olub, lakin sonradan tərəflər yalnız vasitəçilərin köməyi ilə bir araya gəldi. Keçmiş prezident Serj Sarkisyan 2016-cı ildə tərəflər arasında “qaynar xətt”in yaradılması təklifi ilə çıxış etmişdi, Bakı buna səssiz qaldı, çünki işğalçı ölkənin hədəfi mövcud status-kvonu qorumağa hesablanmış “atəşkəsə nəzarət mexanizminin” dirildilməsi idi.
Maraqlıdır, hazırda əldə olunan razılaşmanın vacib detallarından sayılan “Tərəflər arasında operativ əlaqənin qurulması” mexanizmi hansı formada ola bilər?
Sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, belə bir əlaqənin qurulması atəşkəsə nəzarəti gücləndirə bilər: “Əldə olunan razılaşmanın da məğzi məhz bununla bağlıdır. Çünki Azərbaycanla Ermənistanın telefonla müzakirə edəsi başqa mövzusu yoxdur. Mövzu bəllidir və Dağlıq Qarabağ məsələsinin telefonla müzakirəsi məqbul sayıla bilməz. Bir də qeyd edirəm ki, bu ancaq atəşkəsə nail olmaq üçün operativ məlumatların tərəflər arasında əlaqələndirilməsi baxımından zəruri sayıla bilər. Operativ əlaqə mexanizminin qurulmasını ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərilə də danışıb razılaşdırmaq lazımdır. Köhnə SSRİ məkanında “VÇ” deyilən əlaqə forması vardı. İndi bilmirəm o qalır, ya yox? Məsələn, mən işləyəndə o qalırdı. Bu əlaqə vasitəsilə rəhbər şəxslər SSRİ-nin bütün respublikalarındakı həmkarları ilə maneəsiz əlaqə yarada bilirdilər. Həmin xəttə “KQB”, yəni indiki xüsusi xidmət orqanı nəzarət edirdi. Yəni kommutator onların nəzarəti altında olurdu. Dəstəyi qaldırmaqla SSRİ-nin istənilən şəhərilə əlaqə yaratmaq olurdu. Danışmaq istədiyin şəxsin adını kommutatora verdikdən sonra səni onunla calaşdırırdılar. Buna xüsusi əlaqə telefonu deyirdilər. Çünki həmin xətlə danışıqların aparılması təhlükəsizlik baxımından da etibarlı olurdu. Müasir zamanda isə texnologiyalar çox güclü inkişaf edib. Yəqin ki, bunun yeni formasını tapa bilərlər. Bir daha qeyd edim ki, bu məsələdə üçüncü, yəni vasitəçilik edən tərəfin iştirakı olmalıdır ki, proses yerindən tərpənsin. Zənnimcə, bunu yalnız vasitəçilik missiyasını həyata keçirən ATƏT-in Minsk Qrupu edə bilər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
