Ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğalı davam edən Azərbaycan məsələnin dinc yolla həllində maraqlı olsa da, İrəvanın atdığı addımlar sülh ümidlərinin üzərindən xətt çəkir. Belə vəziyyətdə Azərbaycanın diqqət mərkəzində saxladığı əsas məqamlardan biri də ordusunu davamlı şəkildə gücləndirmək, onu ən müasir hərbi texnika ilə təmin etməkdir. Çünki bu gedişlə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərb müstəvisində çözülmə ehtimalı daha böyük sürətlə artır.
Ordusunu gücləndirməkdə olan Azərbaycan isə indi dünyanın ən müxtəlif ölkələrindən müasir əsgəri texnikalar alır. Qeyd olunan fonda diqqət çəkən əsas məqamlardan biri isə Bakı Expo Mərkəzində “ADEX-2018” sərgisidir. Sərgidə dünyanın müxtəlif ölkələrindən 200-ə qədər şirkət, həmçinin, onlarla ölkə öz hərbi məhsullarını nümayiş etdirir. Sərgi ilə bağlı işğalçı Ermənistanı narahat edən başlıca məqamlardan biri isə burada nümayiş etdirlən bəzi silahların Azərbaycan tərəfindən alınacağıdır. Erməni mediası açıq şəkildə yazır ki, maliyyə imkanları yüksək olan Azərbaycan sərgidə göstərilən bir sıra yeni silahları alaraq ordusunun gücünü daha da artıracaq. Azərbaycanın yeni silah alacağı ölkələr sırasında isə yenə ilk növbədə İsrail və Rusiyanın adı çəkilir. Bu mənada, sərgidə İsrailin səsdən sürətli “Rampage” raketinin nümayişi xüsusi diqqət çəkir. Qeyd edək ki, İsrail səsdən sürətli olan “Rampage” raketini yeni yaradıb150 kilometr məsafədəki hədəfi vura bilən raketin döyüş başlığının çəkisi 150 kiloqramdır. “ADEX-2018” sərgisi hər bir ölkənin və şirkətin öz məhsullarını təqdim etdiyi platforma olsa da, İsrailin ən mühüm raketini Bakıya gətirməsi təsadüfə bənzəmir. İsrailin yeni yaratdığı dəhşətli özəlliyi ilə seçilən “Rampage” məhsulunu Bakıdakı sərgidə nümayiş etdirməsi gələcəkdə bu raketi başqa ölkələrə də sata biləcəyi deməkdir. Ehtimallara görə, Azərbaycan gələcəkdə bu raketləri ordumuzun arsenalına daxil edə bilər. Azərbaycan və İsrail arasındakı hərbi əməkdaşlıq bu raketləri əldə etməyə imkan verir. Bu məqamı gündəmə gətirən Ermənistan mediası işğalçı ölkənin qorxuya düşdüyünü açıq şəkildə ifadə edib. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” saytı yazır: “İsrail Azərbaycanın əsas silah təchizatçılarındandır, iki ölkə arasındakı münasibətlər yüksək səviyyədədir və Azərbaycan istədiyi silahı İsraildən ala bilər. “Rampage” raketinin Bakıda nümayiş etdirilməsi də təsadüfi deyil”. “Rampage” raketi ilə yanaşı, Azərbaycanın İsraildən digər silahlar alması da gözlənilir. Rusiya mediasına açıqlamasında misirli politoloq Əmir Əldib də bunu tamamilə mümkün sayır. Ekspert vurğulayır ki, son illər İsrail və Azərbaycan arasında strateji əməkdaşlıq hiss ediləcək səviyyədə inkişaf edib. Onun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdəki qeyri-sabit vəziyyət iki ölkə arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir və bu münasibətlər qarşılıqlı maraqlara malikdir: “Azərbaycan böyük neft ölkəsidir, İsrail isə regionda hərbi gücə malikdir. İsrail Azərbaycanın ilk beş ticarət tərəfdaşlarından biridir. Bakı İsrailin neftə olan tələbatının 40 faizini ödəyir. Azərbaycan isə İsraildən ən modern silahları alır. İsrail şirkətləri də Azərbaycanda hərbi sənayenin qurulmasında fəal iştirak edirlər. Demək olar ki, bütün dünyanın diqqəti müsəlman ölkəsi olan Azərbaycan və yəhudi dövləti İsrail arasında sürətlə inkişaf edən münasibətlərin üzərindədir”. Bu fonda İsrailin ən müasir silahlarını Azərbaycana satmasında da qəribə heç nə yoxdur.
İsraillə yanaşı Rusiya da, Ermənistanın istəklərinin əksinə olaraq, Azərbaycanla hərbi əməkdaşlığı dərinləşdirməkdə maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Rusiyanın “Rosoboroneksport” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru Aleksandr Mixiyev bildirir ki, ölkəsi Azərbaycanla hərbi-texniki sahədə əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdə maraqlıdır: “Biz Azərbaycana yalnız hərbi texnika deyil, mütəxəssislərin hazırlanması, təmir və xidmətlə bağlı müxtəlif infrastruktur layihələri təklif edirik”. Rusiyalı ekspert Qriqori Trofimçuk isə bütün bunları təbii sayır. Onun sözlərinə görə, Rusiya-Azərbaycan münasibətləri inkişaf edir və bütün istiqamətlər üzrə möhkəmlənir. Ekspert qeyd edib ki, yüksək səviyyəli görüşlər nəticəsində siyasi, hərbi, iqtisadi və digər müstəvilərdə əməkdaşlıq məsələsi daim diqqət mərkəzindədir: “Bu cür genişmiqyaslı danışıqlar Qarabağ probleminin müzakirəsi olmadan mümkün deyil. Zənnimcə, bunun üçün maraqlı məqam yaranır. Artıq bütün Cənubi Qafqazda, xüsusilə Ermənistanda cərəyan edən hadisələri nəzərə almaqla yeni şərait yetişib. Növbəti mərhələyə keçmək zəruridir. Bunun üçün, bütün ekspertlərin qeyd etdiyi kimi, danışıqlar formatı da daxil olmaqla, bütün məsələlərdə ziddiyyətli görünən “yeni” İrəvanla danışıqlara Bakının necə gedəcəyini anlamaq lazımdır. Bu məsələ indi hər iki paytaxt - Bakı və İrəvan üçün problemdir. Nikol Paşinyanın arxasında kimin olduğu tam aydın deyil. Biz onun ABŞ-da görüşlərinin necə keçdiyini görürük. Bu fonda isə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Azərbaycana səfəri sadəcə cavab xarakteri daşımır. Bu, formal səfər də deyil. Çünki sadəcə biri-birini ziyarət etməyin vaxtı deyil, şərait də buna uyğun deyil. Bu kontekstdə bütün Cənubi Qafqaz regionunun təhlükəsizliyi fonunda Rusiya-Azərbaycan münasibətləri təkcə strateji deyil, həm də fundamental xarakter alır. Üstəlik, unutmaq olmaz ki, xüsusən Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın imzalanmasından sonra Azərbaycan Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz, hətta bütün Qafqaz arasında zəncirin əsas halqasıdır. Bu mənada, Rusiyanın Azərbaycanla siyasi, hərbi əməkdaşlığını inkiaşf etdirməsi tamamilə təbiidir”.
Azərbaycan və Ermənistanın xarici işlər nazirlərinin Nyu-Yorkda keçiriləcək görüşünə toxunan Trofimçuk qeyd edib ki, bu görüş Qarabağ probleminin nizama salınması üzrə danışıqlar formatının gələcəkdə necə davam edəcəyini anlamağa kömək edəcək: “Bu məsələ indiyədək tam aydın deyil və yəqin ki, nazirlərin görüşü vəziyyətə aydınlıq gətirəcək”. Xatırladaq ki, Azərbaycan və Ermənistanın xarici işlər nazirləri Elmar Məmmədyarovla Zöhrab Mnatsakanyan sentyabrın 26-da Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının sessiyası çərçivəsində görüşəcək. Bu görüş Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın bir-birinə zidd və qızışdırıcı bəyanatlarla çıxış etdiyi, nəticədə rəsmi Bakının səbrini daşırdığı bir vaxtda baş tutur. “Kommersant” qəzetinin şərhçisi Maksim Yusinə görə, hazırda ilk baxışdan belə görünür ki, Qarabağ məsələsinin həlli üçün dialoq aparmağın heç bir mənası yoxdur. Çünki Ermənistanın yeni rəhbərliyini Qarabağ məsələsi az maraqlandırır, Nikol Paşinyanın başı hakimiyyətini möhkəmləndirməyə qarışıb. Onun əsas vəzifəsi ölkə daxilindəki opponentlərini sıradan çıxarmaq, onların revanşına imkan verməmək, parlament seçkiləri keçirmək və öz tərəfdarlarının qələbəsini təmin etməkdir: “Deməli, Qarabağ məsələsinin Paşinyana hələlik dəxli yoxdur. Bu problem həddən artıq ağrılıdır, həssasdır, seçkilər ərəfəsində isə olduqca təhlükəlidir. Onda şans ancaq seçkilərdən sonra yarana bilər. Paşinyan öz planlarını reallaşdıra bilsə, o zaman ictimaiyyətə populyar olmayan, amma həyati vacib kompromislərin zəruriliyini çatdıra bilər. Ona görə ki, uzunmüddətli perspektivdə Qarabağ problemini hər halda həll etmək lazımdır, bu isə ilk növbədə Ermənistanın maraqlarına uyğundur. Çünki vaxt onun əleyhinə işləyir. İqtisadi planda Azərbaycan güclənir, ambisioz beynəlxalq nəqliyyat və energetika layihələrində iştirak edir, öz ordusu üçün müasir silahlar alır. Ermənistan isə yarımblokada şəraitində yaşayır, nefti, qazı yoxdur, iqtisadi və hərbi planda getdikcə daha çox geriləyir”.
Maksim Yusinə görə, belə davam edərsə, Azərbaycan hakimiyyəti öz ordusunun texnoloji üstünlüyündən istifadə edib Qarabağ məsələsini güc yolu ilə həll edə bilər: “Bu situasiyada İrəvan üçün yeganə xilas yolu KTMT üzrə müttəfiqi Rusiyanın mövqeyidir. Lakin Moskva Azərbaycan hakimiyyətini hərbi ssenaridən imtina etməyə inandıra bilsə belə, iqtisadi, geosiyasi planda Ermnistan istənilən halda dalanda qalacaq. Bu dalandan çıxış yolunu axtarmaq lazımdır”.
Şərhçinin fikrincə, vəziyyətdən çıxış yolu kənar müşahidəçilər üçün mövcuddur: ermənilər ilk növbədə Dağlıq Qarabağ ətrafındakı yeddi rayonu qaytarır, Bakı isə öz növbəsində bu separatçı vilayətə yüksək status verir. Bütün bunlara gedilməsə, Qarabağ savaşının yenidən başlanması qaçılmazdır. Azərbaycanın bu mənada silahlanması da, rus ekspertə görə, tamamilə məntiqi sayıla bilər. Ekspert onu da vurğulayır ki, Azərbaycandan fərqli olaraq, Ermənistanın müasir silah lamağa pulu yoxdur və o tamamilə Rusiyadan asılıdır. Belə vəziyyətdə Azərbaycanla mümkün müharibədə Ermənistanın darmadağın olması qətiyyən şübhə doğurmur. Müharibənin qarşısının alınmasının yeganə yolu isə budur ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə nail olmaq və erməni qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmasını təmin etmək məqsədilə beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistana təzyiq göstərsin. Bu təzyiq olmasa, müharibə qaçılmaz saylıır və buna görə də bütün məsuliyyət İrəvanın üzərinə düşəcək. Çünki Azərbaycanın işğal altında 20 faiz torpağı var, rəsmi İrəvan isə bu torpaqların qaytarılması ilə bağlı nikbin bəyanatlar vermək əvəzinə, savaşdan söz açır. Halbuki, savaşda böyük məğlubiyyətə düçar olacağını da yaxşı bilir. Hər halda görünən budur ki, yaxın tezlikdə münaqişənin həlli istiqamətində əməli addımlar atılmasa, böyük savaş qaçılmazdır. Amma bu dəfə başalyacaq savaşın Qarabağ tam işğaldan azad edilənə kimi davam edəcəyi də qətiyyən şübhə doğurmur.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
