Məlum həqiqətdir ki, bu gün Cənubi Qafqazda hadisələrin inkişaf istiqamətini müəyyən edən dövlət statusu daşıyan Azərbaycanla qarşılıqlı münasibətlər qurulmadan nə region ölkələrinin tərəqqisi, nə də kənar dövlətlərin, şirkətlərin, təşkilatların burada iqtisadi maraqlarının təmin edilməsi mümkündür. Elə Gürcüstan və Ermənistanın timsalında bunu kifayət qədər aydın görmək olar.
Azərbaycanla münasibətləri sayəsində bu gün Gürcüstan iqtisadi inkişafının yüksəliş dövrünü yaşayır. Məhz Azərbaycanın enerjidaşıyıcı kəmərlərinin Gürcüstandan keçməsi, bu ölkənin Bakının təşəbbüskarı olduğu transmilli layihələrə cəlbi onun iqtisadi tərəqqisinə ciddi töhfələr verməkdədir.
İşğalçı Ermənistana gəlincə, Azərbaycanın uğurla həyata keçirdiyi təcrid siyasəti onun çöküşünü hər keçən gün daha da sürətləndirir. Belə vəziyyətdə Ermənistanın özündə etiraflar artır ki, İrəvanın xilası yalnız Bakı ilə münasibətlərin normallaşdırılmasından, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllindən keçir. İşğal siyasətindən əl çəkməyənə qədər Ermənistanın tənəzzülünün daha sürətli xarakter alacağı da birmənalıdır. Bu fonda hesab edilir ki, Ermənistan mümkün qədər tez Qarabağ siyasətinə korrektələr etməlidir. Əslində, bunun baş verməsi Bakının da marağındadır və prezident İlham Əliyev Milli Məclisdə Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə təntənəli iclasda çıxış zamanı qeyd olunan xüsusda kifayət qədər maraqlı məqamlara toxundu: “Ermənistan işğalçılıq siyasətinə görə böhran, tənəzzül içindədir. Rəsmi statistikaya görə orada yoxsulluq 30 faizə, amma real vəziyyətdə 50 faizə çatır. Kütləvi işsizlik, depopulyasiya, insanların kütləvi şəkildə köçü baş verir. İqtisadi inkişaf üçün heç bir əsas yoxdur. Heç kim investisiya qoymaq istəmir, bazar məhduddur, xarici bazarlara çıxış yoxdur. Bu mövcud problemlər, üstəgəl onların işğalçılıq siyasəti faktiki olaraq əvvəlki kriminal rejimin çökməsinə gətirib çıxardı. Amma biz görürük ki, indi yeni hökumət də eyni yolla getmək istəyir. Bu ağır, çətin vəziyyətdən xilas üçün Ermənistanın yeganə yolu var, o da bizim torpaqlarımızdan çıxmaqdır. Ondan sonra onların inkişafı üçün şərait yaradıla bilər. Əgər onlar işğalçılıq siyasətini davam etdirmək istəyirlərsə, bilməlidirlər ki, bunun axırı olmayacaq. Bunun axırı onlar üçün çox pis olacaq“. Beləliklə, Azərbaycan çox açıq şəkiləd bildirir ki, işağl siyasətiən son qoyacağı təqdirdə Ermənistanın da inkişafına şərait yaradıla bilər. Ən azından yuxarıda qeyd olunan Gürcüstan nümunəsi buun çox aydın göstərir.
Digər tərəfdən İrəvan burada onu da nəzərə almalıdır ki, Dağlıq Qarabağı heç vaxt Azərbaycandan qopara bilməyəcək və bu səbəbdən də ölkəni böhrana sürükləyən işğal siyasətinin uzadılmasının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan prezident İlham Əliyev vurğulayır: “Dağlıq Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın suverenliyindən kənarda heç bir status almayacaq. Heç vaxt Azərbaycan xalqı və dövləti imkan verməyəcək ki, onun əzəli, tarixi, hüquqi torpağı ondan ayrılsın. Qoy, Ermənistan bu xülyalarla yaşamasın. Qoy, Ermənistan rəhbərliyi öz xalqını aldatmasın“. Dövlət başçısı onu da açıq şəkildə bəyan edir ki, işğal siyasətinin davamı fonunda Ermənistanın təcridi, bu ölkənin dayaqlarının sarsıdılması davam edəcək: “Bu gün bizim siyasətimiz, - mən bunu bir daha demək istəyirəm, bu, sirr deyil, - Ermənistanı tam təcrid edilmiş vəziyyətə salmaqdır, iqtisadi dayaqlarını, - ona dayaq da demək olmaz, - çökdürməkdir. Nəyə görə? Çünki biz torpaqlarımızı istəyirik. Bizə deyirlər ki, məsələni sülh yolu ilə həll edin. Biz də çalışırıq ki, bunu edək. Amma bunu etmək üçün gərək sənin qarşında adekvat bir tərəf olsun. Biz bu adekvatlığı görmürük. İndi Ermənistanın qeyri-adekvat addımları, hərəkətləri, yüksək kürsülərdən səslənən bəyanatları bu ölkəni daha da ağır vəziyyətə salacaq. Onunla bizim işimiz yoxdur. Amma bu, münaqişənin həlli üçün indi böyük problemə çevrilir. Ona görə biz bundan sonra da öz siyasətimizi aparacağıq. Bizim iqtisadi potensialımız da artır. İndi Ermənistanla Azərbaycan arasında fərq yerlə-göy qədərdir. Bu gün Azərbaycan iqtisadi cəhətdən inkişafda olan ölkədir, Ermənistan isə yoxsul, başqasının əlinə baxan, ianələrlə dolanan bir ölkədir. Biz, əlbəttə ki, bundan sonra da öz siyasətimizi aparacağıq“.
Yüksək səviyyədə edilən bu xəbərdarlıqlar fonunda Ermənistanın lazımi nəticələr çıxarmaq üçün zamanı var. Əslində, bütün bunları düşmən ölkədə başa düşənlərin də sayı az deyil. Onlar bilirlər ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycan suverenliyindən kənarda heç vaxt status almayacaq. Azərbaycan lazım gəlsə, güc yolu ilə ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək. Bu mənada İrəvanda Azərbaycan liderinin fikirlərini narahatlıqla qarşılayanlar da az deyil. Xüsusilə bir neçə gün öncə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində erməni hərbi birləşmələrinin təxribat hücumunun qarşısını alan Azərbaycan ordusunun ağır cavabından sonra prezident İlham Əliyev münaqişənin həlli ilə bağlı son qərarı açıqlaması işğalçı ölkəni qorxuya salıb. Erməni şərhçi Sarkis Artsruni qeyd edir ki, Bakı xarici işlər nazirlərinin BMT Baş Assambleyasının iclası çərçivəsində görüşü öncəsi son qərarını açıqladı və bu, Azərbaycanın heç bir məsələdə geri çəkilməyəcəyi deməkdir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Ermənistana təzyiqi artırır: “Azərbaycan həm döyüş meydanında, həm də diplomatiyada Ermənistana zərbələr endirməyə davam edir”. Bu zərbələrin qarşısını isə hətta ermənilərin siyasi hamiləri də ala bilmir.
Elə ekspertlərə görə də, prezident İlham Əliyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi ilə bağlı dövlətimizin mövqeyini ifadə etməklə yanaşı, işğala son qoymaq istəməyən ölkəyə, işğal faktından geosiyasi təsir vasitəsi kimi istifadə etməyə çalışan dairələrə proseslərin hansı istiqamətə gedə biləcəyi ilə bağlı mesajlarını çox aydın çatdırıb. Azərbaycanla Ermənistan arasındakı fərqi konkret rəqəmlərlə və faktlarla ifadə edərək, işğalçı ölkəyə Azərbaycanın yürütdüyü təcridetmə siyasətinin onun üçün indikindən daha ağır və bərpası mümkün olmayacaq nəticələrə yol açacağını göstərib. Siyasi ekspertlər hesab edir ki, Ermənistanı siyasətlərinə vasitə edənlər bütün bu mesajlardan ciddi nəticə çıxarmalıdırlar. Əks təqdirdə, Ermənistan rəhbərliyinin hadisələrin inkişaf perspektivi haqqında düşünməyə vaxtı da qalmayacaq. Bu mənada sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli də bildirir ki, hazırda bölgə kritik bir dönəmdən keçir: “Dağlıq Qarabağ məsələsində irəliləyişlərin hiss edildiyi bir zamanda Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi. Yeni hakimiyyətə gələn şəxs və onun ətrafı Dağlıq Qarabağla bağlı sülh danışıqlarını dayandırdı, yeni şərtlər irəli sürdü. Nəticə etibarı ilə danışıqlar prosesi dalana dirəndi. Bunun ardınca isə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan həm Dağlıq Qarabağa, həm də Azərbaycana olan münasibətlə bağlı qeyri-adekvat, diletant və kifayət qədər səriştəsiz çıxışlar və bəyanatlar yaymağa başladı. Bu bəyanatlar bir tərəfdən danışıqlar prosesinin yolunu tıxadı, digər tərəfdən isə Azərbaycan tərəfində ciddi qəzəb hissi doğurmağa başladı. Çünki Paşinyan sözünün əvvəli ilə axırını bilmədən Azərbaycanın ünvanına təhdid və şantaj yağdırır. Hələ bu bəs deyilmiş kimi, bir müddət öncə Dağlıq Qarabağda erməni qoşunlarının iştirakı ilə irimiqyaslı təlimlər başladı. Azərbaycanda keçirilən parad, bunun ardınca isə Azərbaycan ordusunun döyüş şəraitinə yaxınlaşdırılmış irimiqyaslı təlim əməliyyatları ordumuzun gücünü bütün dünyaya, eləcə də Ermənistana nümayiş etdirdi. Hazırda Azərbaycan Ordusu dünyanın ən hazırlıqlı 50 ordusundan biridir. Ermənistan bunu görməzliyə vura bilməz”.
Politoloq vurğulayıb ki, dünya dövlətləri Ermənistanın qeyri-konstruktiv siyasəti ucbatından bölgənin hərbi qarşıdurmaya doğru yuvarlandığını görür: “Elə bu səbəbdən də bir sıra iri dövlətlər konfliktin sülh yolu ilə həll edilməsi barədə təkliflər irəli sürürlər. Bu konteskdə Azərbaycan əlbəttə ki, sülh danışıqlarına hazır olduğunu bəyan etməklə yanaşı, Ermənistanın təhrikedici mövqeyini, xüsusən, baş nazirin səviyyəsiz çıxışlarını nəzərə alaraq, bildirir ki, Ermənistanın nazı ilə uzun müddət oynamaq niyyətində deyilik. Əgər Ermənistan danışıqlara hazırdırsa, heç bir şərt irəli sürmədən, 20 ildən çoxdur aparılan danışıqlar prosesinin davam etməsinə razılıq verməlidir. Amma biz Erənistan tərəfində bu istəyi görmürük. Ermənistan qondarma Dağlıq Qarabağ rejiminin danışıqlar prosesinə cəlb edilməsi ilə bağlı sərsəm fikirlər ortaya atır. Belə şəraitdə sülh danışıqları getmirsə, Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün hərbi əməliyyatlara başalamaqdan başqa yolu qalmır. Dünya da bunu görür və Azərbaycanın mövqeyini bir növ başa düşməyə başlayır”.
Politoloq qeyd edib ki, Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndiyi bir şəraitdə Ermənistanın aranı qarışdıran avantürist siyasəti bölgədə çox ciddi gərginlik yarada bilər: “Ermənistana bir daha təklif edilir ki, tezliklə kompromisə getməyi bacarıb, bölgədəki iqtisadi layihələrə, sürətli inkişaf proseslərinə qoşulmağa çalışsın. Əgər bunu etməzsə, onda Azərbaycan əlində olan imkanlardan birini seçmək məcburiyyətində qalacaq. Sülhün alternativi müharibə olduğu üçün Azərbaycan bu yolu seçə bilər. Azərbaycan istənilən şərtlər daxilində öz ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün əlindən gələn bütün imkanlardan istifadə edəcək”. Politoloqun sözlərinə görə, Azərbaycan bu məsələnin uzanmasından, tərəqqi əldə edilməməsindən ciddi narahatdır: “Buna görə də beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanı sülh danışıqlarına zorlamasalar, onda Azərbaycan öz bildiyi kimi, öz maraqlarına uyğun şəkildə hərəkət edəcəkdir”. İndi Azərbaycan ERmənistana atacağı addımları gözləyir və bu addımların nəticələri Qarabağ münaqişəsinin dinc, yoxsa hərb müstəvisində həll ediləcəyini müəyyənləşdirəcək.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
