Ermənistanda Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövcud hakimiyyət rəhbərlyinin mövqeyi daha çox yeni savaşı tətikləməyə xidmət etməkdədir. Görünən budur ki, İrəvan sülhün əleyhinə çıxış edir və ölkə daxilində fiaskoya uğrayan baş nazir Nikol Paşinyan Qarabağ spekulyasiyası ilə öz hakimiyyətini qorumaq istəyir.
Daha bir maraqlı nüans isə həm də onun Qarabağ məsələsində ardıcıl mövqedə olmaması, tez-tez bir-birinə zidd açıqlamalar verməsidir. Yaranmış fonda erməni cəmiyyəti aydın görür ki, Paşinyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsini həll etməyə nə gücü var, nə hərbi imkanı yetərlidir, nə də lazımi səviyyədə diplomatiyası var. Bu səbəbdəndir ki, Ermənistan getdikcə daha qeyri-müəyyən situasiyaya düşür. Bütün bunlar Qarabağ məsələsində İrəvanın qeyri-müəyyən mövqe tutmasına da gətirib çıxarıb və bu da indiyə qədər aparılan danışıqların üstündən xətt çəkir, yeni savaşı körükəlyir. Belə vəziyyətdə Ermənistanda Paşinyanın Qarabağ siyasətinin daha sərt formada tənqidlərə tuş gəlməsi müşahidə olunur. Məsələn, Ermənistanın sabiq prezidenti Robert Köçəryan bildirir ki, Qarabağ məsələsində istənilən ehtiyatsızlıq təmas xəttində atışmanın intensivliyinə gətirib çıxaracaq. O, Rusiyanın “Kommersant” qəzetinə müsahibəsində Nikol Paşinyanın Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması məsələsi ilə bağlı kəskin ifadələr işlətməsini tənqid edib: “Mən Qarabağ üzrə uzun müddət, hələ Qarabağ “prezidenti” olandan danışıqlar aparmışam. İstənilən danışıqlar istənilən müharibədən daha yaxşıdır. Məsələ poza verib həyəcanlı kütlənin populist ovqatda qəbul edəcəyi şüarlar səsləndirməkdə deyil“. Onun sözlərinə görə, İrəvan təmas xəttində atışmanın azaldılmasına imkan yaradacaq məsuliyyətli siyasət aparmalıdır. Və bu vaxt heç bir halda mövqeyi əldən vermək olmaz: “Bu, mitinq müzakirələrinin predmeti ediləsi mövzu deyil. İstənilən ehtiyatsızlıq bu gün təmas xəttində səngərlərdə olanların həyatı üçün təhlükə yaradacaq atışmanın intensivliyi ilə nəticələnəcək. Bundan sadəcə imtina etmək lazımdır“. Ermənistanın sabiq prezidentini hiddətləndirən odur ki, bu cür bəyanatları orduda xidmət etməmiş və ön cəbhədə olmamış bir şəxs verir: “Bu gün hökumətdə, demək olar ki, hərbidə xidmət etmiş insanlar yoxdur. Nizamasalma problemini populist mövzula çevirmək son dərəcə məsuliyyətsizlikdir“. Keçmiş dövlət başçısının bu açıqlamaları bir daha təsdiq edir ki, Paşinyanın məsuliyyətsiz, populist Qarabağ siyasəti İrəvanın özündə belə nararızılıq doğurur. Ekspertlər hesab edir ki, bu vəziyyət Paşinyanın iqtidardan devrilməsini sürətləndiər bilər. Ən azı o baxımdan ki, erməni cəmiyyəti Paşinyanın məsuliyyətsiz Qarabağ siyasəti üzündən yeni savaşın başlanmasına qarşıdır. Digər tərəfdən, bu məsuliyyətsizlyin elə indinin özündə cəbhədə erməni itkilərini artırması artıq Paşinyana qarşı da narazılıqları çoxaldır. Bu vəziyyətdə Paşinyanın qısa müddətdə hakimiyyətdən devrilməsi tamamilə gözlənilən sayılır. Görünən budur ki, elə Köçəryan özü bu narazılıqları nəzərə alaraq Paşinyanın devrilməsi prosesinə rəhbərlik etmək niyyətindədir.
Paşinyanın Qarabağ siyasətini tənqid edən Köçəryan diqqəti həm də ona yönəldir ki, baş nazir hökuməti, 4 aydır hakimiyyətdə olmasına baxmayaraq, heç bir işin öhdəsindən gələ bilməyib. Onun fikrincə, 4 ay iqtidarın nəyə qadir olduğunu, sistemli iş aparmağı bacarması və hansı dəyərlərə söykəndiyini aydınlaşdırmaq üçün kifayət qədər böyük vaxtdır: “Lakin bu müddət ərzində mən anladım ki, Ermənistanın yeni hakimiyyəti xaotikdir və iqtisadiyyatdan başı çıxmır, konkret və aydın fəaliyyət proqramı yoxdur. Hökumətin tərkibi isə olduqca qarışıqdır, onların aydın geosiyasi prioritetləri yoxdur. İndi hakimiyyətdə kifayət qədər “parlaq” lider var, lakin onun populizm cəhdlərinin idarəolunmazlığı ciddi narahatlıq doğurur. Bu mənə Uqo Çaves stilində Latın Amerikası populizmini xatırladır. Diqqətlə baxıb analogiya aparsaq görərik ki, onların populizmi bir-birinə çox bənzəyir”. Lakin Köçəryanın fikrincə, populizmlə hakimiyyətə gələnlərin sonu heç də yaxşı olmur: “Əlbəttə ki, insanlar əvvəlki hakimiyyətdən yorulmuşdu. Düşünürəm ki, Paşinyan əhalidəki etiraz əhvalını hiss edərək vaxtında onlara başçılıq etdi və bu da hakimiyyətin dəyişməsilə nəticələndi. Çünki əks təqdirdə, çətin ki, bu cür kütləvi hərəkat baş tutardı. Amma bilirsiniz, populizmlə hakimiyyətə gəlmək olar, müasir tarixdə bu cür nümunələr çoxdur. Lakin belə vəziyyətdə hakimiyyətə gəlmək asan olsa da, ondan getmək daha çətindir. Çünki böyük vədlər üzərinə qurulmuş populizmlə hakimiyyətə gəlmisənsə, ləyaqətlə və real nəticələrlə də getməlisən. Amma görünür ki, Paşinyan ölkənin uzunmüddətli maraqlarına köklənən, iqtisadiyyatdan başı çıxan, bilik, bacarıq və idarəçilik təcrübəsinə malik lider - günəş yox, hansısa mitinq və yığıncaqlarda qısamüddətli effektə nail olmağa çalışan çox sürətlə alovlanan meteor, ya da kometdir”. Bu vəziyyətdə Köçəryan hesab edir ki, Ermənistanı ağır duruma sürükləyən Paşinyanın Qarabağ məsələsində də məsuliyyətsiz siyasət yürütməsi Ermənistanı daha çətin vəziyyətdə qoyur: “Nikol Paşinyan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin mahiyyətini bilmir. Baş nazir Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə yanaşı, bir çox siyasi məsələləri bilmir. Paşinyan hansı mövqedə dayanacağından məlumatsızdır. İstənilən diqqətsizlik baha başa gələ bilər. Populizmlə prinsipial müzakirələrə getmək mümkünsüzdür”. Elə bütün bunları nəzərə alaraq Köçəryan Paşinyanın hakimiyyətdən getməsini zəruri sayır və bu məsələdə Rusiyanın da ona yardımçı olacağını gizlətmir. “Kommersant”a müsahibəsində o bildirir ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin ona böyük dəstək göstərir. Onun sözlərinə görə, Putinin ad günü münasibətilə ona təbrik zəngi etməsi ciddi dəstəkdir: “Bu zəng mənim üçün ciddi dəstəkdir. Amma mən bu cür münasibətləri heç vaxt reklam edərək ictimailəşdirməmişəm”. Xatırladaq ki, 31 avqustda Putin Köçəryana zəng edərək onu 64 yaşına qədəm qoyması münasibətilə təbrik edib. Kremlin rəsmi saytında yerləşdirilən məlumatda bildirilib ki, Rusiya prezidenti Köçəryanla çox isti və səmimi söhbət aparıb. Bundan başqa o da məlumdur ki, Vladimir Putin Ermənistana nəzərdə tutulan səfəri çərçivəsində keçmiş prezidentlər Robert Köçəryan və Serj Sarkisyanla görüşəcək. “Jamanak” qəzeti bu xüsusda yazır: “Artıq məlumdur ki, Putin İrəvanda Ermənistanın ikinci və üçüncü prezidentləri Robert Köçəryan və Serj Sarkisyanla görüşmək niyyətindədir”. Rusiya prezidentinin İrəvana səfəri çərçivəsində Serj Sarkisyan və Robert Köçəryanla görüşmək niyyətini şərh edərkən rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov bildirir ki, onlar üçün çətin vaxtlarda Rusiya özünün siyasi müttəfiqlərini atmır: “Vladimir Putin Nikol Paşinyana göstərmək istəyir ki, Rusiya və o özü şəxsən mürəkkəb vəziyyətlərdə siyasi müttəfiqlərini atmır”. Onun sözlərinə görə, Rusiyada ölkənin keçmiş siyasi rəhbərlərinin izlənməsi ənənəsi yoxdur: “O, məhz bunu özündən tam asılı vəziyyətdə olan satellitlərindən də tələb edir”. Moskva ilə İrəvan arasında münasibətlərin pisləşməsindən danışarkən Y.Mixaylov vurğulayıb ki, Ermənistanın yeni baş naziri hələlik ölkəsinin xarici siyasət kursu ilə bir müəyyənlik hasil etməyib.
“Paşinyan hələlik Ermənsitanın yeni kursunu müəyyən etməyib və buna görə də, strateji müttəfiqi ilə Avropa arasında var-gəl edir. Avropa isə özünün bir çox problemləri üzündən yeni erməni rəhbərliyinə kömək etməyəcək“. Ekspert bu vəziyyətdə Qarabağda yeni savaşın İrəvan üçün çox böyük zərbə olacağını və Paşinyanın bunu mütləq nəzərə almasının vacib olduğunu vurğulayır. Digər rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov da qeyd edir ki, Nikol Paşinyan Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllində təzadlı bəyanatlar verir və addımlar atır: “Hakimiyyətə gəldikdən sonra Paşinyan Dağlıq Qarabağı danışıqlar prosesində iştirak etməli olan tərəf, Ermənistanı isə iştirak etməli olmayan tərəf elan etdi. Lakin bundan sonrakı proses əvvəlki məntiq çərçivəsində davam etdi. Belə ki, Mnatsakanyan-Məmmədyarov görüşü əvvəlki formatda baş tutdu. Görünür, Paşinyan hələ də öz regional təhlükəsizlik siyasəti ilə bağlı axtarış aparır”. O, həmçinin, mümkün Qarabağ savaşında KTMT-nin Ermənistanı müdafiəsi ilə bağlı məsələyə də toxunub. Tarasovun fikrincə, KTMT rəhbəri Yuri Xaçaturovun təqibindən sonra təşkilatın imicinə ciddi zərbə vurulub və buna görə də indiki halda onun İrəvanın yardım tələbinə cavab verəcəyini söyləmək çox çətindir. Bu vəziyyətdə Stanislav Tarasov yeni Qarabağ savaşında kifayət qədər güclü Azərbaycanın Ermənistanı asanlıqla məğlubiyyətə uğradağacını da xüsusi qabardır və qeyd edir ki, yaranmış durumda erməni cəmiyyəti Paşinyanın Qarabağ siyasətindən daha çox narazılıq duyur. Azərbaycan tərəfi də Paşinyan iqtidarının nazı ilə çox oynamaq niyyətində deyil. Bakı aydın şəkildə bəyan edir ki, Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılması və işğala əsaslanan status-kvonun dəyişdirilməsi münaqişənin yeganə siyasi həllidir. Eyni zamanda bu, hərtərəfli regional əməkdaşlıq üçün imkanlar aça və davamlı sülhün təmin olunmasına töhfə verə bilər. Belə sülhün əldə olunması üçün isə Ermənistanın da müvafiq addımlar atması vacibdir. Əks təqdirdə Bakı ərazi bütövlüyü və vətəndaşlarının pozulmuş hüquqlarını digər yolla, o cümlədən də güc vasitəsilə bərpa etmək hüququnu özündə saxlayır. Hər halda, Azərbaycan öz xəbərdarlıqlarını edib və yaxın tezlikdə qarşı tərəfdən də lazımi hərəkətlilik görməzsə, ermənilərin çox qorxduğu yeni Qarabağ savaşı qaçılmazdır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
