Müasir dövrdə dünyanın üzləşdiyi və ciddi kataklizmlərə səbəb olan məqamlardan biri də müxtəlif coğrafiyalarda davam edən çoxsaylı konfliktlərdir. Bu durumda beynəlxalq münasibətlər sistemində sabitlik və təhlükəsizlik ciddi sınaqlarla üz-üzədir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən münaqişələr və müharibələr yalnız iştirakçı tərəfləri deyil, qlobal miqyasda siyasi və iqtisadi tarazlığı da sarsıdır. Bu baxımdan, hazırkı geosiyasi vəziyyət göstərir ki, münaqişələr XXI əsrin ən aktual problemlərindən biri olaraq qalmaqdadır.
Son illərin ən diqqətçəkən qarşıdurmalarından biri Rusiya-Ukrayna müharibəsidir. Artıq dörd ildən çoxdur davam edən bu müharibə minlərlə insan itkisi, milyonlarla qaçqın, dağıdılmış şəhərlər və çökmüş infrastruktur ilə müşayiət olunur. Münaqişənin qısa müddətdə başa çatacağı ilə bağlı ilkin proqnozlar özünü doğrultmur, əksinə, tərəflər arasında qarşıdurma daha da dərinləşir. Bununla yanaşı, enerji bazarlarında qeyri-sabitlik, ərzaq təhlükəsizliyi problemləri və iqtisadi böhranlar bu müharibənin qlobal təsirlərini daha da gücləndirir. Digər tərəfdən, Yaxın Şərqdə gərginliyin artması da beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. İran ilə ABŞ və İsrail arasında baş verən qarşıdurmaların qısa müddətdə yekunlaşacağı gözlənilsə də, artıq həftələrdir davam edən bu proses regionda təhlükəsizlik risklərini artırıb. Atəşkəs razılaşması isə çox kövrək olaraq qalır. Bu münaqişənin nəticələrinin qeyri-müəyyənliyi yalnız region ölkələrini deyil, həm də dünya iqtisadiyyatını narahat edir. Neft qiymətlərində dalğalanmalar, beynəlxalq ticarətdə risklərin artması və investisiya mühitinin pisləşməsi bu qarşıdurmanın qlobal təsirlərinə nümunədir.
Belə mürəkkəb beynəlxalq fonunda Azərbaycanın əldə etdiyi hərbi-siyasi qələbə xüsusi diqqət çəkir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan cəmi 44 gün ərzində ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və Ermənistanı kapitulyasiyaya məcbur etdi. Bu qələbə müasir müharibə tarixində nadir rast gəlinən “mütləq qələbə” nümunəsi kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycanın bu uğurunun əsas səbəblərindən biri ordunun yüksək döyüş qabiliyyəti və əsgərlərin qəhrəmanlığı oldu. Azərbaycan əsgəri yalnız texniki üstünlüklə deyil, həm də yüksək mənəvi ruh və vətənpərvərlik hissi ilə seçildi. Müharibə zamanı göstərilən rəşadət və fədakarlıq cəmiyyətin bütün təbəqələrində milli birlik və həmrəyliyi daha da gücləndirdi.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın qələbəsində siyasi liderliyin rolu xüsusi vurğulanmalıdır. İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü siyasət ölkənin hərbi, iqtisadi və diplomatik gücünü sistemli şəkildə artırdı. Prezidentin dəfələrlə vurğuladığı kimi, “biz bu qələbəni döyüş meydanında qazandıq” tezisi Azərbaycanın münaqişənin həllində beynəlxalq hüquqa və ədalət prinsipinə əsaslandığını göstərir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında tez-tez səsləndirdiyi əsas fikirlərdən biri də ondan ibarətdir ki, Azərbaycan uzun illər ərzində danışıqlar prosesinə sadiq qalsa da, nəticə əldə olunmadığı üçün hərbi yolla öz haqqını bərpa etmək məcburiyyətində qalıb: “Ermənistan status-kvonu əbədi saxlamaq istəyirdi, lakin biz bunu qəbul edə bilməzdik”. Bu yanaşma Azərbaycanın prinsipial mövqeyini və milli maraqlara sadiqliyini əks etdirir.
2023-cü ildə həyata keçirilən Qarabağda antiterror əməliyyatı isə ölkənin suverenliyinin tam bərpası ilə nəticələdi. Bu əməliyyat qısa müddətdə və minimal itkilərlə həyata keçirildi, separatçı qüvvələrin fəaliyyəti tamamilə dayandırıdı. Bu da göstərdi ki, Azərbaycan yalnız müharibə meydanında deyil, həm də postmünaqişə dövründə effektiv idarəetmə və təhlükəsizlik strategiyasına malikdir.
Azərbaycanın əldə etdiyi bu uğur bir neçə mühüm amilin sintezi nəticəsində mümkün oldu: güclü iqtisadi baza, müasir silahlanma, peşəkar ordu quruculuğu, beynəlxalq arenada balanslı diplomatiya və ən əsası, qətiyyətli siyasi iradə. Bu model digər münaqişə yaşayan ölkələr üçün də müəyyən mənada nümunə kimi çıxış edir.
Fakt odur ki, müasir dünyada davam edən münaqişələr fonunda Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, milli birlik, güclü liderlik və strateji yanaşma olduqda, uzun illər davam edən problemlərin belə qısa müddətdə həlli mümkündür. Bu baxımdan, Azərbaycanın qazandığı qələbə yalnız regional deyil, həm də qlobal miqyasda öyrənilməli və təhlil edilməli bir nümunə kimi dəyərləndirilir.
Tahir TAĞIYEV
