Son günlər İlham Əliyevin Donald Trampa göndərdiyi məktub və Trampın təşəbbüsü ilə yaradıldığı deyilən “Sülh Şurası”na qoşulma məsələsi daha çox siyasi-diplomatik kontekstdə müzakirə olunur. Mövzu ilə bağlı məlumatların bir-birini təkzib etməsi, təşkilatın hüquqi statusu və fəaliyyət mexanizmlərinin hələ açıqlanmaması bu addımı konkret nəticələrdən çox, siyasi mesaj kimi qiymətləndirməyə əsas verir.
Mövcud məlumatlara əsasən, bu təşəbbüs Trampın şəxsi siyasi platforması üzərində formalaşan beynəlxalq ideya təsiri bağışlayır. Qəzzanın bərpası və münaqişələrin sülh yolu ilə həlli kimi mövzular qlobal miqyasda həssas və aktuallığını qoruyan məsələlərdir. Lakin bu sahədə effektivlik yalnız siyasi niyyətlə deyil, aydın mandat, beynəlxalq legitimlik və institusional mexanizmlərlə mümkün olur. Bu baxımdan, “Sülh Şurası”nın hələ ideya mərhələsində olduğu ehtimalı daha güclüdür.
Azərbaycanın bu təşəbbüsə müsbət reaksiya verməsi ilk növbədə çoxvektorlu xarici siyasətin davamı kimi oxuna bilər. Rəsmi Bakı müxtəlif qlobal və regional aktorlarla dialoq kanallarını açıq saxlamağa çalışır və bu cür platformalar, hətta qeyri-rəsmi xarakter daşısa belə, siyasi manevr imkanlarını genişləndirə bilər. Tramp kimi ABŞ siyasətində hələ də ciddi təsir gücünə malik bir fiqurla təmasın saxlanılması gələcək üçün ehtiyatlı investisiya kimi də dəyərləndirilə bilər.
Digər mühüm məqam Azərbaycanın son illərdə özünü münaqişədən sonrakı bərpa və regional sabitlik təcrübəsi olan ölkə kimi təqdim etməsidir. Qarabağda aparılan yenidənqurma işləri, regional nəqliyyat layihələri və balanslı diplomatiya Bakının bu sahədə müəyyən “təcrübə sahibi” imici formalaşdırıb. “Sülh” anlayışı üzərində qurulan istənilən təşəbbüsdə yer almaq bu imicin beynəlxalq səviyyədə qabardılmasına xidmət edə bilər.
Bununla yanaşı, risk faktorları da az deyil. Dünya mətbuatında yayılan 1 milyard dollarlıq üzvlük haqqı ilə bağlı iddiaların Ağ Ev tərəfindən təkzib edilməsi informasiyanın qeyri-sabitliyini göstərir. Belə ziddiyyətli məlumatlar təşkilatın şəffaflığı və ciddiliyi ilə bağlı suallar yaradır. Şəxslər üzərində qurulan beynəlxalq təşəbbüslər adətən davamlı olmur və siyasi konyunktura dəyişdikdə funksionallığını itirə bilir. Bu səbəbdən, Azərbaycanın bu mərhələdə açıq öhdəliklərdən daha çox, müşahidəçi və ya simvolik tərəfdaş mövqeyində qalması daha rasional görünür.
Qəzzanın bərpası mövzusunun gündəmə gətirilməsi humanitar baxımdan müsbət jest kimi dəyərləndirilə bilər, lakin real töhfənin mahiyyəti və mexanizmi bəlli deyil. Azərbaycan indiyə qədər humanitar təşəbbüslərdə əsasən beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində iştirak edib və bu praktikanın kənarına çıxmaq üçün güclü hüquqi-siyasi əsaslar tələb olunur.
Nəticə etibarilə, İlham Əliyevin Trampın dəvətini qəbul etməsi hazırkı mərhələdə konkret siyasi və ya iqtisadi dividendlərdən çox, diplomatik jest və mövqe nümayişi təsiri bağışlayır. Bu addım Azərbaycanın qapalı mövqe tutmadığını, müxtəlif təşəbbüslərə açıq olduğunu göstərir. Uzunmüddətli perspektiv isə “Sülh Şurası”nın real institusional struktura çevrilib-çevrilməməsindən, beynəlxalq sistemdə qəbul olunmasından və praktik nəticələr ortaya qoyub-qoya bilməyəcəyindən asılı olacaq. Azərbaycan üçün əsas strateji üstünlük isə bu prosesdə ehtiyatlı davranaraq həm görünən tərəfdaşlıq, həm də müstəqil qərarvermə imkanlarını qoruyub saxlamaqdır.
Akif NƏSİRLİ
