Bu planın əsas məqsədi bölgədə nəqliyyat və enerji əlaqələrini Rusiya təsirindən çıxarmaqdır
Moskva məmnunluqla qeyd edir ki, bu gün Ermənistan və Azərbaycan arasında silahlı qarşıdurma yoxdur. Lakin Rusiyanın hökumət rəsmilərindən biri olan Federasiya Şurasının Xarici İşlər Komitəsi sədrinin birinci müavini Vladimir Cabarov Trampın təklif etdiyi “marşrut” planının həyata keçirilməsinin asan olmayacağına dair ciddi şübhələrini dilə gətirib.
Cabarov hesab edir ki, bu nəqliyyat dəhlizi (marşrut) Ermənistan və Azərbaycan üçün bərabər fayda gətirməli, bir tərəfin xeyrinə olub digəri zərər görməməlidir.
Onun fikrincə, Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh və stabillik üçün Rusiyanın rolu həlledicidir - Rusiya olmadan Ermənistan və Azərbaycan arasındakı məsələləri tam şəkildə həll etmək mümkün olmayacaq.
Cabarov əlavə edib ki, Donald Tramp artıq öz rolunu oynamışdır və hazırda bölgədə baş verənlər onun üçün prioritet deyil. Sədr müavini davamlı danışıqların aparılmasının vacib olduğunu vurğulayıb, lakin danışıqlarda hər iki tərəfin maraqlarına hörmət edilməsinin əhəmiyyətini önə çəkib.
V.Cabarovun dilindən səsləndirilən fikirlər Rusiyanın Azərbaycan və Ermənistana təhdidi kimi dəyərləndirilə bilərmi?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Vladimir Cabarovun son açıqlamaları Rusiya diplomatiyasının Cənubi Qafqaz siyasətindəki klassik yanaşmasının davamı kimi qiymətləndirilə bilər. O, Ermənistan və Azərbaycan arasında hazırda silahlı qarşıdurmanın olmamasından məmnunluqla bəhs etsə də, Trampın təklif etdiyi “marşrut planı”nın həyata keçirilməsinin asan olmayacağına dair şübhələrini dilə gətirməklə Moskvanın bölgədəki maraqlarını açıq şəkildə müdafiə edir. Cabarovun fikrincə, bu nəqliyyat dəhlizi hər iki tərəf üçün bərabər fayda gətirməli, bir tərəfin üstünlüyü, digəri üçün zərərə çevrilməməlidir. Lakin onun bəyanatının əsas məğzi sülh və iqtisadi ədalət ideyasından çox, Rusiyanın regiondakı təsirini qorumaq istəyi ilə bağlıdır.
Siyasətçinin “Rusiya olmadan Ermənistan və Azərbaycan arasındakı məsələləri tam şəkildə həll etmək mümkün deyil” fikri Moskvanın öz vasitəçilik rolunu qorumaq üçün verdiyi strateji mesajdır. Bu cür ifadələr diplomatik dildə sülh və sabitlik çağırışı kimi səslənsə də, əslində həm Bakıya, həm də İrəvana yönəlmiş yumşaq təhdid xarakteri daşıyır. Cabarov bu yolla açıq şəkildə bildirir ki, Cənubi Qafqazda Rusiyanın iştirakı olmadan heç bir regional layihə və ya siyasi nizam uzunömürlü ola bilməz. Bu, eyni zamanda Qərbin, xüsusilə də ABŞ-ın regiondakı yeni təşəbbüslərinə qarşı yönəlmiş bir xəbərdarlıqdır.
Trampın “marşrut planı”nın həyata keçirilməsi barədə söylədiyi “asan olmayacaq” fikri Rusiyanın həmin layihəyə siyasi dəstək verməyəcəyini və hətta, bu istiqamətdə müəyyən maneələr yarada biləcəyini göstərir. Çünki bu planın əsas məqsədi bölgədə nəqliyyat və enerji əlaqələrini Rusiya təsirindən çıxarmaqdır. Moskva üçün isə bu, Cənubi Qafqazda strateji nəzarətin itirilməsi demək olardı. Buna görə də Cabarovun açıqlaması təkcə siyasi rəy deyil, həm də Rusiya diplomatiyasının gələcək mövqeyinə dair siqnal rolunu oynayır.
Eyni zamanda o, Trampın artıq öz rolunu oynadığını və bu regionun onun üçün prioritet olmadığını qeyd etməklə, ABŞ-ın təşəbbüslərinin davamlı olmayacağına eyham vurur. Bu, həm də Moskvanın Qərb formatlarını qeyri-ciddi və nəticəsiz kimi təqdim etməyə hesablanmış addımıdır. Cabarovun “danışıqlarda hər iki tərəfin maraqlarına hörmət edilməlidir” fikri isə formal olaraq balanslı səslənsə də, Rusiyanın öz vasitəçiliyini “zəruri” kimi göstərmək məqsədi daşıyır.
Beləliklə, Cabarovun fikirlərini açıq təhdid kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı, lakin bu bəyanatın diplomatik çalarlarında aydın şəkildə yumşaq təzyiq və geosiyasi xəbərdarlıq elementləri mövcuddur. O, bir tərəfdən sülh və bərabərlik mesajı verir, digər tərəfdən isə regionun gələcək siyasi düzənində Rusiyasız həll variantlarının mümkün olmadığını xatırladır. Bu baxımdan, onun çıxışı Moskvanın həm öz maraqlarını qorumağa, həm də Qərbin bölgədəki təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş klassik diplomatik xəbərdarlığı kimi dəyərləndirilə bilər.
Cabarovun səsləndirdiyi bu xəbərdarlığın arxasında Rusiyanın hələ də müəyyən real güc nümayiş etdirmək imkanları mövcuddur. Lakin bu güc artıq əvvəlki illərdə olduğu kimi hərbi hegemonluğa deyil, daha çox siyasi təsir alətləri, iqtisadi asılılıqlar və regional balans mexanizmlərinə əsaslanır.
Əvvəla, Rusiya Cənubi Qafqazda hələ də güclü təhlükəsizlik və informasiya infrastrukturu saxlayır. Ermənistanda yerləşən 102-ci Gümrü hərbi bazası, həmçinin bu ölkənin hava məkanını birgə qoruyan Rusiya aviasiya qüvvələri Moskvanın regionda hələ də faktiki hərbi dayağının olduğunu göstərir. Bu mövcudluq Rusiyaya ən azı Ermənistanın daxili və xarici siyasətinə müəyyən təzyiq imkanları verir. Eyni zamanda, Rusiya Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) çərçivəsində İrəvanın təhlükəsizlik təminatında formal rolunu qoruyur, baxmayaraq ki, son illərdə bu rol reallıqda zəifləyib.
Azərbaycan istiqamətində isə Moskva artıq birbaşa hərbi təsir gücünü itirib, lakin enerji, logistika və diplomatik manevr sahələrində hələ də müəyyən rıçaqlara malikdir. Məsələn, Rusiya Azərbaycanla enerji bazarlarında rəqib olsa da, eyni zamanda, regional tranzit və nəqliyyat layihələrinin bir hissəsi olaraq iqtisadi balansda iştirak edir. Bundan başqa, Moskva Qərb sanksiyalarının təzyiqi altında Cənubi Qafqaz ölkələrini öz iqtisadi orbitində saxlamağa çalışır - ticarət əlaqələri, maliyyə tranzitləri və miqrasiya axınları bu alətin mühüm hissəsidir.
Bununla belə, Rusiyanın bölgədə real güc nümayiş etdirmək imkanları artıq məhdud və selektiv xarakter daşıyır. Ukraynada davam edən müharibə, Qərb sanksiyaları, daxili iqtisadi geriləmə və beynəlxalq təcrid Moskvanın eyni vaxtda bir neçə regional istiqamətdə aktiv hərbi və siyasi təsir göstərmək imkanlarını xeyli zəiflədir. Ona görə də bu gün Rusiya Cənubi Qafqazda güc tətbiq etməkdən çox, güc xatırlatmaqla təsir göstərməyə çalışır.
Cabarovun bəyanatındakı xəbərdarlıq da məhz bu reallığı əks etdirir: Moskva indi bölgədə hərbi əməliyyatlarla deyil, informasiya, diplomatik və iqtisadi siqnallarla öz təsirini qorumaq xəttini seçib. Yəni Rusiya hələ də müəyyən dərəcədə “oyunu pozmaq” potensialına malikdir, amma “oyunu tam idarə etmək” gücünü itirib.
Beləliklə, bu xəbərdarlığın arxasında konkret güc nümayişi üçün texniki və hərbi resurslar qismən mövcuddur, lakin onların istifadəsi Moskva üçün həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan risqlidir. Cabarov kimi siyasətçilərin açıqlamaları bu səbəbdən real hərəkət planından çox, psixoloji və diplomatik təsir vasitəsi kimi çıxış edir. Yəni Rusiya “burdayam və hələ də hesaba alınmalıyam” mesajını verir, amma artıq bu mesajın arxasında keçmişdəki kimi sərt güc deyil, daha çox qalan nüfuzun qorunması instinkti dayanır.
Akif NƏSİRLİ
