ABŞ prezidenti Donald Tramp BMT-dəki çıxışında Avropanın nəzarətsiz immiqrasiya və iqlim dəyişikliyi səbəbilə ciddi təhlükə altında olduğunu bildirib. O, açıq sərhədlərlə bağlı siyasətin uğursuz olduğunu və Avropanın buna görə “cəhənnəmə gedəcəyini” söyləyib. Tramp immiqrantların qəbul edilən ölkələrin mədəniyyətinə, iqtisadiyyatına və qanunlarına zərər verdiyini iddia edib və ABŞ-ın artıq kütləvi qeyri-qanuni miqrasiyanı dayandırdığını qeyd edib.
Nitqində o, bütün ölkələri söz və din azadlığını müdafiə etməyə çağırıb və xristianlığın hazırda dünyada ən çox təqib edilən din olduğunu vurğulayıb. Tramp Avropanın miqrant axınının qarşısını almaq üçün heç bir tədbir görmədiyini iddia edib və immiqrasiya məsələsinin Qərbi Avropanı təhlükəyə atacağını söyləyib.
Eyni zamanda, Tramp problemli ölkələrdən gələn qaçqınlara rəğbət bəslədiyini, lakin ABŞ və Avropanın öz ölkələrində problemlər yaratmamalı olduğunu qeyd edib.
Onun fikrincə, Avropanın çətin vəziyyətdə olmasının ikinci səbəbi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün “yaşıl enerji”yə keçiddir. Tramp bərpa olunan enerji mənbələrini, xüsusilə külək stansiyalarını bahalı və cəfəng iş adlandırıb və BMT-də iqlim dəyişikliyinə dair apokaliptik proqnozları saxtakarlıq kimi qiymətləndirib.
Tramp "yaşil enerji" ideyasını nümayişkaranə şəkildə ayaqlar altına atır, onu möhtəkirlik adlandırır. Trampin bu addımı dünyanın iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə siyasətinə necə təsir göstərə bilər?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Donald Trampın BMT-dəki çıxışı və “yaşıl enerji”ni tənqid etməsi bir sıra sahələrdə iqlim siyasətinə təsir göstərə bilər, amma bunun real nəticələri kontekstdən asılıdır. Gəlin, bunu mərhələli şəkildə nəzərdən keçirək.
Tramp “yaşıl enerji”ni bahalı və cəfəng adlandırmaqla, onun tərəfdarlarına və bəzi siyasətçilərə bu yanaşmanın yanlış olduğu mesajını göndərir. ABŞ və Avropadakı bəzi konqresmenlər və partiyalar bu mövqedən təsirlənərək, bərpa olunan enerji layihələrinə maliyyə dəstəyini azalda və ya gecikdirə bilərlər.
Eyni zamanda, ABŞ dünyada iqtisadi və siyasi baxımdan böyük rol oynadığından, prezidentin iqlim dəyişikliyinə dair skeptik (şübhəli) mövqeyi digər ölkələrdə də “yaşıl enerji"yə investisiyalar yatrılmasında tərəddüd yarada bilər.
Bununla belə, Avropa ölkələri öz iqlim strategiyalarını davam etdirməkdə qərarlıdır və Trampın fikirləri onları birbaşa məqsədlərindən yayındıra və ya dayandıra bilməz. Lakin diplomatik əməkdaşlıq və maliyyələşdirmə məsələlərində çətinlik yarana bilər.
Digər tərəfdən, Trampın çıxışı bəzi investorları və şirkətləri bərpa olunan enerji layihələrinə investisiya qoymaqdan çəkindirə bilər. Eyni zamanda, neft, qaz və kömür sektorları onun mövqeyindən güclənə və enerji bazarına qısamüddətli təsir göstərə bilər.
ABŞ hökumətinin açıq şəkildə iqlim skeptikliyi nümayiş etdirməsi qlobal səylərin koordinasiyasını zəiflədə bilər. Paris Sazişi və digər beynəlxalq müqavilələr çərçivəsində ABŞ-ın iştirakı və maliyyə dəstəyi zəifləyərsə, bu, inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqlim layihələrinə təsir göstərə bilər.
Yəni Trampın “yaşıl enerji”yə qarşı çıxışı qlobal iqlim siyasətinə mənfi mesaj verir, hətta bəzi ölkələrdə investisiya və əməkdaşlıq səylərini zəiflədə bilər. Lakin Avropa və digər qabaqcıl ölkələr öz iqlim strategiyalarını davam etdirəcək, buna görə Trampın çıxışı daha çox siyasi və psixoloji təsir göstərə bilər, real texnoloji və ekoloji nəticələrə təsiri birbaşa olmayacaq.
Tramp bununla nəyə nail olmaq istəyir, yoxsa doğrudan da hesab edir ki, iqlim dəyişiklikləri boş şeydi?
Burada Trampın niyyəti ilə bağlı iki əsas variant mövcuddur.
Birincisi, Tramp uzun müddətdir ki, öz bazasında “iqlim skeptikləri” və ənənəvi enerji sektorunu dəstəkləyən seçicilərə yönəlmiş mesaj verir. “Yaşıl enerji bahalı və cəfəngdir” fikri onun tərəfdarlarının narahatlığını gücləndirir və onları mobilizə edir.
İkincisi, açıq şəkildə iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə qarşı çıxmaq onun “Amerikanın maraqlarını qoruyan” lider obrazını möhkəmləndirir. Ən azı, Tramp belə düşünür.
Trampın çıxışları və əvvəlki açıqlamaları göstərir ki, o əslində iqlim dəyişikliyinin ciddi təhlükə yaratdığına şübhə ilə yanaşır.
O, bəzən iqlim proqnozlarını “saxtakarlıq” adlandırıb, bu da onun bu məsələyə şəxsi şübhələrini göstərir. Amma Trampın intellektinə olan sübhələr daha üstün mövqeyə sahib olduğundan, onun iqlim dəyişikliklərinə qarşı mübarizəyə sərgilədiyi şübhələrə inananların sayı o qədər də çox deyil.
Yəni Tramp həm siyasi mesaj vermək, həm də şəxsi skeptizmini nümayiş etdirmək istəyir. Onun mövqeyi həm strateji, həm də ideoloji motivlərlə bağlıdır.
Eyni zamanda, Trampın iqlim skeptizminin seçki bazasına da təsiri var.
Trampın ən möhkəm dəstəkçiləri əksər hallarda neft, qaz və kömür sektorunda çalışanlardır. Onlar ənənəvi sənaye bölgələrində yaşayan və “yaşıl keçid”i bahalı və iş yerlərini təhlükəyə atan proses kimi görən insanlardır. Bu elektorat iqlim dəyişikliyinə skeptik yanaşan və ya onun miqyasını kiçik hesab edən seçicilərdir. Trampın çıxışları bu qrupda belə bir təsir yaradır ki, “məni seçsəniz, sizin iş yerlərinizi və enerji maraqlarınızı qoruyacaq bir lider olacağam”. Tramp “yaşıl enerji siyasəti sizin həyatınızı çətinləşdirəcək” mesajı ilə narahatlığı gücləndirir. Bu, onun seçki bazasını aktivləşdirir və rəqiblərə qarşı ideoloji sərhədləri gücləndirir.
Tramp ilk dönəm prezident olanda Paris Sazişindən çıxdı. Federal səviyyədə karbon vergisi və sərt iqlim qaydalarını yumşaltdı. Bərpa olunan enerji subsidiyalarını azaltdı. ABŞ-da bəzi ştatlar (Kaliforniya, Nyu-York), Trampın mövqeyinə baxmayaraq, iqlim siyasətini davam etdirdilər. Lakin enerji şirkətləri Trampın siyasətindən yararlanaraq, daha sərbəst fəaliyyət göstərdilər və xərcləri azaltdılar. Nəticədə Trampın skeptikliyi federal siyasət səviyyəsində iqlim tədbirlərini zəiflətdi, amma yerli səviyyədə müqavimət mövcuddur.
ABŞ dünyanın ən böyük iqtisadi və texnoloji gücüdür, buna görə, Trampın skeptik mövqeyi beynəlxalq danışıqlarda ABŞ-ın etibarlılığını sual altına qoydu. Digər ölkələrdə bəzi siyasi qüvvələr iqlim layihələrini təxirə salmaq üçün onun arqumentlərini istifadə edə bilərdilər.
ABŞ prezidentinin skeptikliyi digər ölkələrdə də iqlim skeptikliyinə legitimlik qazandırır.
Yəni Tramp həm siyasi məqsədlə, həm də şəxsi skeptikliyi ilə iqlim dəyişikliyinə qarşı çıxır.
Onun skeptikliyi seçiciləri mobilizə edir və bazasını gücləndirir. Federal iqlim siyasətinə əngəl yaradır. Qlobal səviyyədə bəzi tərəfdarları üçün “legitim skeptivizm” nümunəsi olur.
Qısaca desək, Trampın məqsədi yalnız iqlim skeptikliyi deyil, həm də seçki siyasətində gücünü qorumaq və öz tərəfdarlarını mərkəzləşdirməkdir.
Akif NƏSİRLİ
