Ermənistan konstitusiyası üzrə referendum 2026-cı ilin iyununa planlaşdırılan parlament seçkilərindən əvvəl və ya onlarla eyni vaxtda keçirilməyəcək. Bunu baş nazir Nikol Paşinyan deyib. O, hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının qurultayında bildirib ki, partiyası seçkilərdə qalib gəlsə, ölkəni “dördüncü Ermənistan respublikası”na çevirəcək:
“Seçkilərdə xalqın etimadını qazandıqdan sonra “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası yeni Ermənistan konstitusiyasının qəbul edilməsi prosesinə başlayacaq və bu proses ümumxalq referendumu ilə gerçəkləşdiriləcək”.
Xatırladaq ki, rəsmi Bakı Ermənistan konstitusiyasında Azərbaycana ərazi iddiası olması səbəbindən bunun aradan qaldırlmasını və yekun sülh sazişi imzalamaq üçün dəyişiklik edilməsini tələb edir. Tərəflər avqustun 8-də Vaşinqtonda sülh müqaviləsini paraflayıblar. Azərbaycan bəyan edir ki, Ermənistanın konstitusiyanı dəyişməsi sülh üçün əsas şərtidir. Paşinyan ötən il yeni konstitusiya qəbul ediləcəyinə vəd edib, Vaşinqton sammitindən sonra bu planlarını bir daha təsdiqləyib. Bakı konkret olaraq İrəvandan konstitusiyanın preambluasını dəyişməsini tələb edir. Həmin hissədə Ermənistanın 1990-cı il müstəqillik bəyannaməsinə istinad edilir. Bəyannamədə isə 1989-cu ildə Sovet Ermənistanı və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin qanunverici orqanlarının qəbul etdiyi birləşmə aktı qeyd olunur. Bu hissənin konstitusiyadan çıxarılmasının yeganə hüquqi yolu – yeni konstitusiyanın referendumla qəbul olunmasıdır. Ermənistanda müxalifət qüvvələri yeni konstitusiyanın qəbuluna qarşı çıxır, seçiciləri onu rədd etməyə çağırırlar. Onlar Paşinyanın “dördüncü respublika” yaratmaq planlarını tənqid ediblər. Müxalif Erməni Milli Konqresinin nümayəndəsi Levon Zurabyan deyib ki, N.Paşinyanın “dördüncü respublika” elan etməsi özünün və partiyasının “erməni xalqına yaşatdığı fəlakətlərə görə məsuliyyətdən və günahdan yayınmaq cəhdidir”: “Bu, həm də Azərbaycanın konstitusiya dəyişiklikləri ilə bağlı tələblərini yerinə yetirmək üçün yaradılan saxta pərdədir”. Bütün bunların fonunda görünən odur ki, Azərbaycan və ermənistan arasında sülh gözlənildiyi kimi gələn ilin ilk yarısında olmayacaq. Çünki həmin müddətə qədər Ermənistan konstitusiya dəyişiklikləri etmək niyyətində deyil. Bu fonda İrəvan sülhün Vaşinqton sənədləri ilə bərqərar olduğunu iddia etsə də, Bakı sülh müqaviləsinin imzalanmasının ilkin şərtini - Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi tələbindən geri çəkilmək niyyətində deyil. Məsələ İrəvanda erməni jurnalistlərə açıqlamasında azərbaycanlı ekspert Murad Muradov tərəfindən bir daha gündəmə gətirilib. O, Ermənistana NATO tədbirində iştirak etmək üçün səfər edib. Ekspert bildirib: “Azərbaycanın Ermənistana qarşı ərazi iddiası yoxdur, lakin Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsində Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları var. Və onların aradan qaldırılması Bakı üçün vacibdir. Bu, yekun sülhün bərqərar olması üçün yeganə maneədir”. Ekspert qeyd edib ki, Müstəqillik Bəyannaməsi konstitusiyanın preambulasında qalarsa, sülh müqaviləsinə yenidən baxılması üçün mümkün hüquqi əsaslar yaranacaq. Erməni jurnalistlərin Azərbaycan Konstitusiyasında da Ermənistana qarşı ərazi iddialarının olması ilə bağlı müşahidələrinə cavab olaraq Murad Muradov cavab verib ki, belə bir şey yoxdur, Azərbaycan konkret ərazilər göstərmədən, sadəcə olaraq, özünü 1918-20-ci illər dövlətinin hüquqi varisi elan edib: “Burada heç bir ərazi iddiası yoxdur, daha çox tarixi irsin simvolik nöqtəsidir”.
Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsi və ya yeni fundamental qanunun qəbulu üçün ən azı 600 min səs lazımdır. Bakının digər tələbinə, yüz minlərlə azərbaycanlının Qərbi Azərbaycan adlandırdıqları əraziyə qayıtmasına toxunan Murad Muradov bəyan edib ki, burada da heç bir ərazi iddiası yoxdur: “Qərbi Azərbaycan bir icma olaraq Ermənistanda yaşayan insanların maraqlarını təmsil edən ictimai təşkilatdır. Bu, mədəni irsə aiddir”. Qeyd edək ki, 5 il əvvəl, hələ Azərbaycan torpaqları işğal altında olanda Nikol Paşinyan hökuməti konstitusiya islahatı aparacağını bəyan etmişdi. O vaxtkı ədliyyə naziri Rüstəm Badalyan bu siyasi kampaniyanı 2020-ci ildə aparacaqlarına dair açıqlama vermişdi. Ancaq həmin müddətdən 5 il keçməsinə baxmayaraq, rəsmi İrəvan bu istiqamətdə addım atmayıb. Digər tərəfdən isə, üç dəfə keçirilən konstitusiya islahatında təcavüzkarlığı özündə ehtiva edən ön sözün bir cümləsi belə dəyişdirilməyib. Konstitusiya dəyişikliyi təkcə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması üçün deyil, həm də Ermənistanın öz siyasi gələcəyi və regional inteqrasiyası üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Konstitusiyanın dəyişdirilməsi Ermənistanın hüquqi sistemini real siyasi və coğrafi vəziyyətlə uyğunlaşdıracaq, gələcəkdə yeni hökumətlərin sülh prosesindən yayınmasına imkan verməyəcək. Eyni zamanda, bu dəyişikliklər Ermənistanın beynəlxalq aləmdə etibarlılıq qazanması, Avropa İttifaqı və digər Qərb qurumları ilə münasibətlərində daha ardıcıl və konstruktiv tərəfdaş kimi çıxış etməsi üçün də vacibdir. Əks halda, konstitusiya revanşist dairələrin əlində alət olaraq qalacaq.
Tahir TAĞIYEV
