Sədrəddin Soltan: "Fikrimcə, İran prezidenti Məsud Pezeşkian fərqli siyasi sərhəd dedikdə bunları nəzərdə tutur"
İran prezidenti Məsud Pezeşkian Tehranda keçirilən 3-cü Xəzər İqtisadi Forumunda iştirak edən Azərbaycanın Baş naziri Əli Əsədovla görüşündə deyib: "Hesab edirik ki, siyasi sərhədlər iki ölkə və iki xalq arasında dərin əlaqələrə məhdudiyyətlər yarada bilməz".
Görüşdə Azərbaycan Respublikası ilə anlaşmanın və qarşılıqlı əlaqələrin genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulayan Pezeşkian bildirib ki, Xəzəryanı ölkələr ortaq məsələlərin həlli üçün sammitlərin imkanlarından istifadə etməlidir.
İran prezidenti "siyasi sərhədlər" dedikdə nəyi nəzərdə tutur?
Baki-xeber.com saytına açıqlamasında Orta Doğu Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, siyasi sərhçi Sədrəddin Soltan bildirdi ki, Azərbaycan və İran fərqli siyasi-ideoloji quruluşa malikdir: "İranda teokratik bir hakimiyyət var. Bu teokratik hakimiyyət ölkədə fərqli siyasi xətt tutub. Azərbaycan isə dünyəvi dövlətdir, demokratik inkişaf yolu seçmiş bir ölkədir və dünyanın bütün digər dövlətlərinə açıqdır.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın xarici siyasi kursu da İranın xarici siyasi kursundan əsaslı şəkildə fərqlənir. Odur ki, bu iki ölkədə yürüdülən həm daxili, həm xarici siyasət, həm də dövlətlərin fərqli siyasi-ideoloji quruluşu İran İslam Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında ciddi fərqlər yaradır. Fikrimcə, İran prezidenti Məsud Pezeşkian fərqli siyasi sərhəd dedikdə bunları nəzərdə tutur".
Bəli, doğrudan da ekspertin vurğuladığı kimi, İranda və Azərbaycanda ciddi fərqlərə malik rejimlər iqtidardadır. Amma bu iki ölkə xalqlarının ortaq mədəniyyəti və ortaq soyu-kökü var. Çünki İran əhalisinin tən yarısı bizim kimi Oğuz boyundan olan türklərdir.
Əslində, indiki İranla Azərbaycan bir əsr əvvələ qədər bir dövlətin sərhədləri daxilində qərarlaşıb. 1828-ci ildə Rusiya ilə İran arasında "Turkmənçay sülh müqaviləsi" bağlanana qədər bu ərazilərdə xanlıqlara parçalanmış Azərbaycan dövləti olub. Hətta bir zamanlar İranla Şimali Azərbaycanın birləşmək imkanları belə yaranıb. Amma dünyanın aparıcı geosiyasi gücləri buna imkan verməyib. Nəticədə tale elə gətirib ki, ikiyə ölünmüş bir xalq fərqli rejimlərdə yaşamaq məcburiyyətində qalıb. Ona görə də Məsud Pezeşkian deyir ki, siyasi sərhədlər, yəni fərqli rejimlər iki xalq arasındakı dərin əlaqələrə məhdudiyyətlər yarada bilməz.
Düzü, Məsud Pezeşkianın azərbaycanlı olması etirafinda bulunmasını səmimi qəbul etmək inandırıcı deyil. Amma o, bir siyasi persona kimi İran İslam Respublikası tarixində bunu ilk dəfə sərgiləməkdə davam edir. İndiyə qədər nəinki prezident, hətta İranda nazir belə nümayişkaranə şəkildə azərbaycanlı olduğunu etiraf etməyib. Bu, Məsud Pezeşkianın imza atdıği bir ilkdir. Amma bu imza onun səmimiyyətini, yoxsa İran teokratiyasının siyasətini özündə ehtiva edir? Bunu zaman göstərəcək...
Akif NƏSİRLİ
