Bəhruz Quliyev: “Birləşmiş Ştatlardan Ukraynanın torpaq itkisini faktiki qəbul edən ifadələr səslənib”
Məlum olduğu kimi, Səudiyyə Ərəbistanında Rusiya-ABŞ danışıqları keçirilib. Rusiya nümayəndə heyətinin üzvü Uşakovun sözlərinə görə, görüş pis keçməyib. O bəyan edib ki, Rusiya və ABŞ bir-birinin maraqlarını nəzərə almağa razılaşıblar.
Danışıqlar keçirilməzdən əvvəl Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov Ukraynaya ərazi güzəştlərinin mümkünlüyünü rədd edərək bildirib ki, nizamlanma prosesində bu barədə söhbət belə gedə bilməz. 2022-ci ildə prezident Putin Ukraynanın dörd vilayətinin (Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xerson) Rusiyanın tərkibinə qəbulu haqqında konstitusiya qanununu imzalayıb. Hazırda Ukrayna ərazisinin 20 faizindən çoxu, o cümlədən Donetsk, Luqansk vilayətləri tam, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin isə çox hissəsi işğal altındadır.
Görüşdən hələ xeyli əvvəl ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens bəyan etmişdi ki, Ukrayna torpaqlarının geri qayıtması və bu ölkənin NATO-ya üzv olması istisna olunur. Bununla, faktiki olaraq, torpaqların itkisini bəyan etmişdi. İndi də Ər-Riyad görüşündən sonra ruslarda belə bir fikir var ki, torpaqları heç bir halda güzəştə getməyəcəyik. Əslində bu o deməkdir ki, bu gün Rusiya ilə ABŞ Ukrayna və Avropanın ziddinə olaraq başqa mövqedədilər. Yəni Ukrayna torpaqlarının geri qaytarılması üzərində heç ABŞ da təkid etmir, prosesin belə getməsi də Rusiyanın ürəyincədir. Bu baxımdan ola bilərmi ki, Rusiya ilə ABŞ arasında Ukrayna torpaqları məsələsində bir gizli sövdələşmə olsun? O mənada ki, ABŞ bunun üstünü vurmaz, Rusiya da torpaqların onda qalmasında dirənəcək. Yəni iki tərəfdən verilən bu bəyanatlar Ukrayna torpaqlarının geri qayıtmayacağı ilə bağlı Rusiya və ABŞ-ın gizli bir sövdələşməsindən xəbər verir. Bu nə dərəcədə ciddi və real ehtimaldır?
“Kreml əldə etdiyi ərazilərdən əl çəkmək fikrində deyil və bunu müzakirə predmetinə belə çevirmək istəmir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “SƏS” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyev hesab edir ki, ABŞ-Rusiya anlaşması ehtimalını ciddi şəkildə nəzərdən keçirmək lazımdır: “Çünki böyük güclərin geosiyasi məsələlərdə rəsmi ritorikası ilə real niyyətləri arasında fərqli mövqeləri ola bilər. Tarixdə dəfələrlə belə hallar baş verib. Əgər ABŞ-ın son bəyanatlarını təhlil etsək görərik ki, Ukraynanın torpaq itkisini faktiki qəbul edən ifadələr səslənib. Vitse-prezident Cey Di Vensin dedikləri açıq-aşkar göstərir ki, Vaşinqton artıq Ukraynanın NATO-ya qəbulunu və bütün torpaqlarını geri qaytaracağını real saymır. Bu isə o deməkdir ki, ABŞ uzunmüddətli perspektivdə Ukraynaya verilən dəstəyi yenidən nəzərdən keçirir və bəlkə də, artıq Rusiya ilə müəyyən kompromis variantlarını müzakirə edib. Rusiya tərəfdən isə Lavrovun və Uşakovun açıqlamaları göstərir ki, Kreml əldə etdiyi ərazilərdən əl çəkmək fikrində deyil və bunu müzakirə predmetinə belə çevirmək istəmir. Əgər ABŞ həqiqətən də Ukraynanın ərazi bütövlüyü məsələsini arxa plana keçirirsə, bu, dolayısı ilə Moskvanın mövqeyinə uyğun gəlir. Son hadisələrin təhlili də göstərir ki, ABŞ artıq mövqeyini ortaya qoyub. Bunu Avropanın və Ukraynanın necə qəbul etməsindən asılı olmayaraq, hələlik görüntü belədir”.
Politoloq B.Quliyevin fikrincə, hər hansı bir gizli sövdələşmənin olub-olmadığını sübut etmək isə çətindir: “Çünki böyük güclər adətən belə məsələləri açıq şəkildə razılaşdırmır, əvəzində siyasi bəyanatlar və addımlarla bunu göstərirlər. Amma indiki vəziyyətə baxanda görünən budur ki, ABŞ və Rusiya Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı fərqli yanaşmalar sərgiləsələr də, torpaqlar məsələsində açıq münaqişəyə girmək istəmirlər. Əgər bu tendensiya davam etsə, dünyada yeni bir münaqişə ocağı yaranacaq ki, bu da maraqlı dövlətlər üçün uzun illər istifadə predmetinə çevriləcək. Faktiki olaraq, Ukraynanın torpaq itkilərinin beynəlxalq səviyyədə "dondurulmuş münaqişə" kimi qəbul edilməsi ehtimalı artır. Yəni heç bir rəsmi müqavilə olmadan, amma faktiki şəkildə bu ərazilərin Rusiyanın nəzarətində qalması mümkündür. Bu ssenari ABŞ və Rusiyanın qlobal strateji maraqları çərçivəsində hər iki tərəfi müəyyən mənada qane edə bilər. Ancaq burada bir sual da var: indiyə qədər Ukraynanın yanında olan Avropa İttifaqı və Ukraynanın özü buna necə reaksiya verəcək? ABŞ-la Rusiya arasında belə bir razılaşma varsa belə, Avropa ölkələrinin, xüsusən də Polşa, Baltikyanı ölkələr və Böyük Britaniyanın buna hansı mövqedə dayanacağı hələ bəlli deyil. Bundan əlavə, Zelenskinin bu dönəmdə Türkiyəyə səfəri və ordan verilən mesajlar deməyə əsas verir ki, rəsmi Ukrayna bu danışıqlarla qane olmur və torpaqlarının üçdə birinin itirilməsi ilə barışmır. Ukrayna bu cür davam edərsə, bu "sövdələşmə" tam olaraq gerçəkləşməyə bilər. Belə bir razılaşmanın mümkün olduğunu demək olar, amma onun tam olaraq necə və nə zaman reallaşacağı geopolitik vəziyyətin inkişafından asılı olacaq. ABŞ-ın açıq şəkildə Ukraynanın bütün torpaqlarını qaytarmaqdan imtina etməsi isə Avropa ilə yeni meydanda üz-üzə gəlməsidir. İndiki məqamda ABŞ-ın Avropanın, ya Rusiyanın yanında olacağını demək də çətindir. Düşünürəm ki, heç Avropa İttifaqı da bu cür sövdələşməni həzm etməyəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
